zati  

şapkalı şapkasız ayrımının yapılması gereken bir kelimedir.

zatî: kişiye özgü. (bkz: kişisel).

zati: doğrusu. (bkz: zaten)

(bkz: zati sungur)

1471-1556 yılları arasında yaşamış divan şairi. balıkesirlidir. iyi bir eğitim almamıştır. ayakkabıcıdır. ayrıca falcılık ve muska yazımı gibi çılgın işlerle de uğraşmıştır. kendisi sağırdır. birçok şarin akıl danıştığı, hoca bir şairdir.

para karşılığı, ısmarlama şiir yazan divan edebiyatı şairi. hatta rivayete göre şiir yazdırmak isteyen müşterilerini bir dükkanda ağırlarmış ve müşteri çayını kahvesini içene kadar müşterinin istediği tipte gazeli, kasideyi yazarmış şair zati. (ayrıca, ismi, bir dönem şiirini belli amaçlar uğruna kullananların durumunu anlatmak için de kullanılmıştır.)

devlet bünyesinde çalışmayı reddetmiştir. fatih kendisine caize olarak bursada bir devlet işi verir ancak o, istanbulda çok daha fazla para kazandığı için gitmeyi istemez. ölümüne yakın dönemlerde fakir bir hayat yaşamıştır.
yaşlılığında şiir yazmaktansa yeni şairlere yol gösterici olmaya çalışır. bazı genç şairlerin şiirlerini alıp biraz üstünde oynayarak padişaha sunar. buna gerekçe olarak da "bunlardan büyük şair olmaz ama bir şiirde güzel bir söyleyiş yakalamışlar. bu zamanda güzel söyleyiş bulmak zor zaten, ben bu şiirleri divanıma alarak kaybolmalarını engelliyorum" der.

ayrıca zati, 17 yaşında kendisine şiirlerini göstermek için gelen bakiyi dükkanından kovmuştur. "bu şiirleri kim yazdıysa onu gönder bana" demiştir. o kadar genç yaşta birinin öylesine güzel mazmunlar yakalamış olabileceğine ihtimal vermemiştir. ancak baki ısrarlı olunca da ona, iyi şair olma yolunda çok yardım etmiştir.

zati' den

eyitti ol peri bir gün düşüne girüren bir şeb
sevincimden nice yıllar gecipdür görmedüm uyhu

o peri (gibi güzel sevgili) bir gün bana, '' bir gece rüyana gireceğim '' dedi. nice yıllar geçiyor ki ( bu iyi habere ) sevincimden bir türlü gözüme uyku girmiyor.

zaten manasına gelen kelime.

cümle içinde kullanılışı

"bu akşam zati geç kaldık." - sait faik abasıyanık

senin kan içici gözün yine uykulu ki, (acep) yanağının mumu hangi meclisi aydınlattı?

bu gece sünbüllerin (saçları) hangi meclise reyhan kokusu saçtı? senin nar çiçeği yanağın acep nerede açıldı?

kırmızı dudağının öpüş şarabını yine kim içmiş? senin şeker yağdıran tatlı kırmızı dudağın acep kime meze olmuş?

kim bilir, yine hangi burcu şereflendirdin? ah senin işin ay gibi hercailiktir..

ey efendi, işittik ki dün gece meclis mısır'ının çarşısında yabancılarla alışverişin hararetli imiş..

diken rakip ile gül gibi gülüp açılmışsın; senin bu inleyen bülbülün nasıl feryat etmesin?

ey sevgili, zati'nin hayranlığını garip bulma çünkü senin sırların ona bir bir malum oldu..


ruhu şad olsun..

baki gibi bir yeteneği edebiyat dünyasına kazandıran adam.

balıkesir'de doğmuştur. ıı.bayezid döneminde istanbul'a gelmiş. biri nevruzda ikisini de bayramlarda olmak üzere padişah'a yılda üç kaside vererek geçimini sağlamış. bayezid, bu kasideleri çok beğenerek vezirlerine zati'ye bir memuriyet vermelerini emretmiş. fakat şairimizin sağır olması sebebiyle memuriyet yerine bursa'da yirmi otuz akçelik bir tevliyet önermişler. hem arkadaşlarından hem de edebiyat dünyasından kopmamak için hem de bir sene içerisinde gerek padişahtan gerek diğer devlet adamlarından daha çok para alabilirim düşüncesiyle zati bunu kabul etmemiş.

şair yaşamak için şiirden başka bir şeylerle de hayatını kazanmaya mecburdu. müneccimzade'den fal öğrenip bayezid camii'nin avlusundaki dükkanlardan birinde remil (kum falı) bakmaya başladı. bu dükkan yıllar geçtikçe genç, hevesli edebiyatçıların buluşma noktası olacak, bu genç edebiyatçılar birer birer şöhret olurken, ki bunlardan en popüleri baki'dir, zati yine geçim sıkıntılarıyla boğuşacaktır.

sultan bayezid'ın son zamanlarında çıkan karışıklık yüzünden zati'yi koruyan ali paşa öldürülmüş, müeyyedzade ve taci çelebi'de azledilmişler. zati, bu dönemlerde kurtuluşu yine remilde aramış.

yavuz sultan selim padişah olduğunda ona kasideler sunarak biraz para görmüş şairimiz.

kanuni sultan süleyman zamanında ise ibrahim paşa'nın, sonradan maktul ibrahim paşa, yetiştirmesi hayali bey, zati'nin ayağını kaydırır ve onu sarayın gözünden düşürür. bundan sonra zati için çok daha zor günler kapıdadır.

1546 senesinde zati, yaşlılık sesbiyle ölür. bir hastalığı yoktur ama yaşlılık, parasızlık gibi sebepler onu ölüme uğurlamıştır. cenazesi başta aşık çelebi olmak üzere diğer şair dostlarının eşliğinde edirnekapı mezarlığı'na defnedilmiştir.


eserleri:

divanında 3000 gazeli, 500 kasidesi, 1000 rübai ve kıtası, şehrengiz ve lugazları vardır.

şem ü pervâne
hikâyât-ı ahmed ü mahmud
ferhadnâme isimli mesnevileri

sîyer-i nebî
mevlid isimli mensur eserleri

mecmu'at-ül-letâifadlı eserinde ise letâiflerini toplamıştır.

bazı kendini bilmezlerin zaten yerine kullandıkları kelime...

(bkz: bacanga)

cuk oturan kelimedir.. söylenmesi zevk verir, duyulması sempati uyandırır..

(bkz: ha zaten ha zati)