|
|
- yunan tarihinde büyük yere sahip önemli hikayeler bütünü. 2004 olimpiyat oyunlarının açılışında tamamına yakına gösterilmeye ve basına dağıtılan bilgilerle tanıtılmaya çalışılmıştır.
- gaea ile başlayan, favorilerimin persephone ve heracles(hercules-herkül) olduğu mitoloji
- artık bizim de bir mitolojimiz var.
(bkz. itü sözlük mitolojisi)
- yunan mitolojisinde en önemli tanrı zeus'tur..dünyayı ve gökleri o yönetir..erkek kardeşi hades ölülerin dünyası yeraltını öbür kardeşi poseidon ise denizi yönetir..
zeus başlangıçta tanrıların kralı değildi..yunanlılar onun kendinden önceki bir tanrının, kronos'un oğlu olduğuna inanırlardı..zeus babasını devirerek başa geçmiştir..kronos ve kardeşlerine titanlar denir..ama titanlar bile ilk tanrılardan değillerdir..kronos'da oğlu gibi, babası gök tanrısı uranos'u devirerek başa geçmişti..uranos ve karısı gaia asıl bahsedilen ilk tanrılardır..
olympos dağı'nda yaşadıklarına inanıldığından, zeus ve kardeşlerine ve onların tüm çocuklarına olympos tanrıları denirdi..zeus, hera ile evliydi..oğullarında birisi demirciler tanrısı hephaistos'tu..dağın altında büyük bir mağarada yaşardı..demir ocaklarında çıkan ateş ve dumanın, volkanlara neden olduğu inanılırdı..zeus'un öbür çocuklarından bazıları, apollon ("güneş tanrısı"), artemis ("ay tanrıçası"), afrodit (bkz. aphrodite) ("güzellik tanrıçası"), athena ("savaş ve akıl tanrıçası"), ares ("savaş tanrısı"), dionysos ("şarap tanrısı") ve hermes ("tanrıların habercisi*") idi..
- ilyada destanında tanrılar ile ilgili birçok olay anlatılır.. eski yunanlılar, tanrıların insanları tüm davranışlarını yönettiklerini inanılırlardı..ilyada aynı zamanda bu insanların tanrılarını kendileri gibi sandıklarını da gösterir..kıskançlık duyarlar, kavga ederler ve birbirlerinden sır saklarlardı..eski yunanlılar tanrıların sık sık normal insanlarla ilişki kurduklarına da inanılardı (zeus ve aşkları)..bazı ünlü kahramanların bir tanrı ve ölümlü'den doğduğu söylenirdi..
- (bkz: abarıs)
(bkz: abas)
(bkz: aigina)
(bkz: amphitrite)
(bkz: aphrodite)
(bkz: apollo) / (bkz: apollon)
(bkz: ares)
(bkz: artemis)
(bkz: athena)
(bkz: atlas)
(bkz: aurora)
(bkz: daedalion)
(bkz: demeter)
(bkz: dionysos)
(bkz: eos)
(bkz: eros)
(bkz: flora)
(bkz: gaia)
(bkz: hades)
(bkz: hebe)
(bkz: hephaistos)
(bkz: hera)
(bkz: herakles)
(bkz: hermes)
(bkz: herkül)
(bkz: hestia)
(bkz: hymenaios)
(bkz: hyperion)
(bkz: hypnos)
(bkz: ikarus)
(bkz: io)
(bkz: iris)
(bkz: klymene)
(bkz: kronos)
(bkz: leto)
(bkz: menezius)
(bkz: metis)
(bkz: minotauros)
(bkz: momos)
(bkz: morpheus)
(bkz: nymph)
(bkz: oceanus)
(bkz: palaimon)
(bkz: pan)
(bkz: pandora)
(bkz: persephone)
(bkz: phriksos)
(bkz: plutos)
(bkz: poseidon)
(bkz: prometheus)
(bkz: semele)
(bkz: tethys)
(bkz: thatanos)
(bkz: themis)
(bkz: trophonius)
(bkz: uranus)
(bkz: zeus)
- önce gaia ve uranos vardı,yani yeryüzü ve gökyüzü. bunlar çiftleşti sonra titanlar doğdu. kronos babasının hükümdarlığına son verdi ve yönetimi ele aldı. kendi çocukları da onu devirir,yönetimi ele alır diye doğar doğmaz yuttu çocukları. en sonunda anne son çocukları zeus 'u kurtardı kronos 'un elinden yutması için bir taşı sardı kundağa, verdi bizim kronos 'a. kekledi kronos 'u anlayacağınız. yıllar geçti yok yok ne yılı zeus body çalıştı,kas yaptı. gitti,saldırdı babasına karşı. birkaç binyıl savaştı iki taraf da, en sonunda babasını kandırdı oturdu tahtına zeus. bütün kardeşlerini de çıkardı pederinin karnından. ha bir de bütün titanları yeraltına sürgüne yolladı. bir tek prometheus ve kardeşine karışmadı, çünkü onlar savaşta kronos 'u tutmamış tarafsız kalmışlardı. hükümdar belledi kardeşleri de onu. en güçlü 3 tanrı bölüştüler dünyayı. zeus gökyüzünü aldı,bütün hüküm alanlarının en genişini, hades yeraltını aldı ölülerin mekanını,poseidon da denizlere yerleşti. diğer tanrılar da kudretlerine göre görev alanlarına yerleştiler. mekanları olimpos dagi oldu...
diye devam eder hikaye.
- (bkz: psykhe)
- berikine kızan bir tanrı o sene yağmur yağmasına müsade etmez de adamcağızın ekinlerini kurutur. birisi kumsala ineyim biraz güneş yüzü göreyim, ağız tadıyla biraz da yüzeyim der, ötekisi eski bir husumet nedeniyle o gün denizi feci dalgalı bir moda alır, arada yöre halkını da telef eder. bu fantastiklik dozunun çok daha üstünde olaylarla bezenmiş bir efsaneler silsilesidir işte.
- (bkz: atalante)
- doğa olaylarını, hayat döngüsünü, insanların, hayvanların kişiliğini yer yer sembolikleştirip anlatır.
- uranüsle başlayan, kronosla devam eden ve zeusla biten mitolojidir. ensest ilişikler göze çarpar tanrılarda. zeus, hera'nın hem erkek kardeşi hem kocasıdır. uranüs, gaia'nın hem oğlu hem kocasıdır. yunan mitolojisi, batı edebiyatının kökeni, yunan felsefesinin de çıkış noktasıdır.
(bkz: ilyada)
(bkz: odesa)
- (bkz: politeizm)
(bkz: pagan)
- doğa üstü olaylar açıklanır, var oluşla ve yok oluşla ilgili soru ve şüpheler giderilir. basbayağı bir inanç sistemidir. bana ilginç gelen bir kısmıysa bu tanrıların hikayelerine kah gülünür, kah ağlanır. salt korku üzerine inşaa edilmemiş bir sistemdir yani. çapkın zeus, kıskanç hera, fıstık afrodit, karanlık hades gibi karakterler de dönemin magazin ihtiyacını gideren bir unsur olmuştur. bir not da mitoloji kitabı almak isteyenlere. ortalardan bir kaç hikayeyi okuyun sonra karar verin. bir kısmının çevirisi gerçekten çok ama çok sıkıcı.
- hem sorarız, "kaleme neden kalem demişler" diye.
yunanca'da, arakne örümcek demek. onların, arakne'ye neden arakne dedikleri hakkında bir düşüncesi var.
bugün, aynı coğrafyada, çocuklarımıza anlatabileceğimiz, örümcek hakkındaki tek bilgimiz ise "allah yaratmış".
- çok güzel ve sade hazırlanmış bir soyağacına şuradan ulaşılabilir;
(bkz: http://ludios.org/...)
- her bi'şeyin tanrısı var da, neden, niçin rastlantı tanrısı yok bunların diye düşünüp durduğum tarihi hadise..
(grace, 05.11.2007 21:08)
- rastlantı tanrısı'nın da olduğu mitoloji. rastlantıları, türkçede bildiğiniz üzere felek yaratır, ki kendisi yunan mitolojisinde tyche'dir.
- genel olarak bilinen, adı çok duyulmuş tanrıları şu şekildedir:
limos : açlik tanrıçası
dike : adalet tanrıçası
semele : ahiret tanrıçası
hestia : aile faziletleri tanriıası
momos : alay ve hiciv tanrıçası
artemis : ana tanrıça - ay tanrıçası
aristalos : aricilik tanrısı
eros : aşk tanrisi
afrodit : aşk ve güzellik tanriçasi
atalante : avci kiz
bendis : ay tanriçasi
eirene : barış tanriçasi
minemosyne : bellek tanriçasi
hermes : belagat tanrisi
ceres : bereket tanriçasi
poros : bereket tanrisi
okeanos : bütün irmaklarin babasi sayilan tanri
kirke : büyücü tanriça
amphitrite : deniz dibi tanriçasi
thetis : deniz tanriçasi
poseidon : deniz tanrisi
sentinus : duygu tanrisi
eileithhyia : dogumlarda kadinlara yardim eden tanriça
fornaks : firinlarin tanrisi
adonis : erkeklik ve bereket tanrisi
hera : evlilik tanriçasi
phantaso . fantezi tanrisi
kairos : firsat tanrisi
thyphon : firtina tanrisi
nyks : gece tanriçasi
hebe : gençlik tanriçasi
hymenalos : gençlik ve evlendirme tanrisi
androgeo : minos'un oglu
uranos : gök tanriçasi
helios : günes tanrisi
apollon : güzel sanatlar tanrisi
enyalios : harp tanrisi
ate : hata ve günah tanriçasi
hybris : hayasizlik tanrisi
klotho : hayat ipligini büken tanriça
hermaphroditos : hem erkek hem disiligi olan tanrisal yaratik
furina : hirsizlarin tanrisi
metis : hikmet ve tedbirlilik tanriçasi
fraude : hile tanriçasi
asopos : irmak tanrisi
aigina : irmak tanrisinin kizi
algos : izdirap tanrisi
penthos : keder tanrisi
artemis : iffet tanriçasi ( efes artemisi= bereket tanrıçası)
senius : ihtiyarlik tanrisi
nemesis : intikam tanriçasi
poine : ceza ve intikam tanriçasi
moiralar : kader tanriçalari
kronos : kainatin hakimi
pitho : kandirma tanriçasi
themis : kanun ve adalet tanriçasi
eresbos : karanlik tanrisi
fons : kaynaklar tanriçasi
pan : kir tanrisi
vakana : kirlarda dinlenenleri koruyan tanri
phobos : korku tanriçasi
herakles : kuvvet tanrisi
zeus : mutlak kudret tanrisi
orfe : müzikçi ozan
risus : nese tanrisi
eris : nifak tanriçasi
feronia : ormanlari koruyan tanriça
ultio : intikam tanriçasi
thanatos . ölüm tanrisi
oinone : pinar perisi
amykos : poseidon'un oglu
morpheus : rüyalar tanrisi
boreas : rüzgar tanrisi
alkyone : rüzgar tanriçasi
eolo : rüzgarlarin bekçisi
penelope : sadakat timsali
hygieia : saglik tanriçasi
akslepios : saglik ve hekimlik tanrisi
hephaistos : sanayi tanrisi
ares : savas tanrisi
urania : semavi ask tanriçasi
febris : sicaklik tanriçasi
fides : sözünde durma tanriçasi
perimelis : sürülere gözcülük eden periler
eos : safak tanriçasi
dionysos : sarap ve cosku tanrisi
ros : sebnem tanrisi
bia : siddet tanriçasi
rheme : söhret tanriçasi
fatum : talih tanrisi
nektar : tanrilari ölümsüzlestiren içkiler
ambrosia : tanrilari ölümsüzlestiren yiyecekler
fors : tesadüf tanrisi
thyke : tesadüf tanriçasi
demeter : toprak ve tarim tanriçasi
ikaros : uçmayi basaran ilk insan
hypnos : uyku tanrisi
persephone . yeralti tanriçasi
hades : yer altindaki ölüler ülkesinin tanrisi
elysion : yeralti cenneti
aiakos : yeralti ülkesinde ölüler hakimi
flora : yeseren bitkiler alemi tanriçasi
penia : yoksulluk tanriçasi
nike : zafer tanriçasi
athena : zeka tanriçasi
daimon : zeka ve ilahi kuvvet tanrisi
ploutos : zenginlik tanrisi
not: sadomasochistic- ekstra info için teşekkürler.
- birçok alternatif yaratılış öyküsünü barındıran mitolojidir. bunların bir tanesi de şöyledir:
bilinen her şeyin varlığından önce kaos* varmış. sonra bu karanlığın içinden karanlığa yakışır şeyler çıkıvermiş: henüz doğmamış olan ölüm'ün mekanı erebus ve gece.
ilginçtir ki, erebus ve gece gibi iki karanlık varlığın ilişkisinden ether* ve gün* ortaya çıkmış. bununla da yetinmeyen gece şunları doğurmuş: kıyamet, kader, uyku, rüya, ölüm ve nemesis. [insan bi' yavaş doğurur, kafamız karıştı burada. ** ]
olaylar bu şekilde, edgar allan poe öyküleri kadar karanlık bir atmosferde ilerlerken birden toprak ana gaea* ortaya çıkmış. karmaşa yavaş yavaş düzene yerini bırakırken gaea "çok yalnızım lan!" diyerek kendi kendine uranüs'ü doğurmuş. uranüs gökyüzü olduğu için toprak ana gaea'yı tamamen çevrelemiş. böyle romantik bir atmosfer varken, gaea ve uranüs göz göze gelmişler ve birden, aynı anda: "sevişek mi?" demişler. bu ilginç ilişki sonucu gaea nurtopu gibin üç tane kyklop** , üç tane hekatonkheires* ve altısı erkek, altısı dişi olmak üzere on iki tane titan doğurmuş.
amma velakin, uranüs tam bir "göt" olduğundan mütevellit, yüz kollu--ve elli başlı--çocuklarının çirkinliğinden tiksinmiş, ve onlardan nefret etmiş. bu nedenle onları yeraltına, toprağın derinliklerine (gaea'nın rahmine) hapsetmiş. gaea durur mu, yapıştırmış cevabı...
ana yüreği bu hazin olayı kaldıramayan gaea uranüs'e komplo kurmuş. bir saç telini yüz ayrı parçaya ayırabilecek kadar keskin bir orak yapan gaea bunu diğer çocuklarına gösterip "gidin, babanızı doğrayın." diyerek onları kışkırtmaya çalışmış. çocuklarının hepsi ya "anne bırak allasen yeaa" gibi ergen tripleri yaparak ya da "babaya el kaldırılmaz!" diyerek bu görevden kaçmışlar. sadece bir tanesi, kronos bu görevi yerine getirebilecek kadar cesurmuş: titanların en küçüğü ve en zekisi olan kronos.
bir gece gaea ve uranüs cibinlikli yataklarında fosur fosur uyurken kronos orakla çıkagelmiş ve babasının çükünü kesmiş. "vay anam vay!" çığlıklarıyla yerinden kalkan uranüs acıyla kıvranarak olay yerinden hızla uzaklaşmış.
[kendisinin başına gelenler hakkındaki söylentiler şöyle:
1- uranüs ölmüş.
2- uranüs dünyadan kaçmış.
3- uranüs italya'ya kaçmış.
4- uranüs cemil ipekçi'ymiş.
5- hepsi.
6- hiçbiri.]
kronos babasının cinsel organını alıp denize fırlatmış. [bu olayın yarattığı dalgaların köpüğünden kim doğsa beğenirsiniz: afrodit!] ayrıca, kronos kaçarken arkasından damlayan kanlardan intikamın soğuk nefesini içinde taşıyan ruhani varlıklar olan üç erinye* ,bilumum sayıda dev ve üvez ağacı perileri ortaya çıkmış.
uranüs ortadan kaybolmadan önce kronos'a "ama sen görürsün! öyle güçlü bir oğlun olacak ki senin tahtını elinden alacak! bittin oğlum sen! sıkıyorsa çıkışta gel!" falan diyerek lanet etmiş. kronos da kendisine "bırak hafız bırak!" demiş ve yeni kral olarak tahtına oturmuş.
lakin kronos da "göt" çıkmış. tekgözleri ve yüz kolluları tartarus'a hapseden kronos, kızkardeşi rhea ile evlenmiş. kronos ve rhea'nın altı tane birbirinden haşmetli çocuğu olmuş: poseidon, hades, hera, demeter, hestia ve zeus.
kronos babasının kehanetinden ve lanetinden korktuğu için karısı/kızkardeşi rhea'nın yalvarmalarına rağmen ilk beş çocuğunu doğar doğmaz "çiğnemeden yutmuş"; böylece onların tahtını ele geçirmelerini engellediğini sanmış. ama rhea da annesi gaea gibi kocasından nefret etmiş ve ona bir oyun hazırlamış. altıncı çocuk zeus doğar doğmaz rhea onu perilere verip "bu çocuğa iyi bakın!" diye emretmiş ve zeus'un yerine bir tane taşı kundaklayıp kocası kronos'a vermiş. kronos taşı yutmuş, zeus da periler tarafından, alplerde keçi sütüyle beslenen heidi gibi güzel güzel beslenmiş ve büyütülmüş.
liseyi girit adasında bitiren ve öss'ye hazırlanan zeus mezun olur olmaz saçlarını ve sakallarını uzatmaya başlamış. daha sonra babasını tahttan indirmeyi nasıl başaracağını düşünmeye başlayan zeus, kuzeni ve gelecekteki eşi olan bilge titanid metis'ten bu konuda yardım istemiş. metis, kronos'un, zeus'un beş kardeşini kusmasını sağlayacak özel bir içki hazırlayıp bunu zeus'a vermiş. fakat zeus kronos'a bir türlü yaklaşamıyormuş.
kader bu ya, öss'ye girip turizm ve otelcilik bölümünü kazanan zeus staj için kronos'un yaşadığı olimpos dağı'nda saki olarak çalışmaya başlamış. böylece gizlice içkiyi kronos'a içiren zeus, babasının kardeşlerini kusmasını sağlamış. kardeşleri zeus'u liderleri seçip babalarına karşı savaş açmışlar.
ancak kronos'u yenmek öyle kolay değilmiş. titanlar kıraathanesine koşan kronos "koşun la koşun, kavga var oolum!" diyerek tüm titanları kavga için toplamış. yalnızca metis'in babası okeanos ve iki genç kardeş prometheus ve epimetheus "bırak bırak, biz bulaşmayalım hiç bu işlere" diyerek kağıt oynamaya devam etmişler.
savaşan titanların başında atlas varmış; atlas öyle güçlüymüş ki zeus ve kardeşleri bir süre dayak yemeye doyamamışlar. bir ara atlas'tan on numara bir uçan kafa yiyen zeus'un kafası şişince zeus'un annesi rhea olay yerine koşup "yafrııııım! ekmek çiğnedim sana. gel hele, başına koyalım, şişliğini alır yafrıııııım! demiş. fakat zeus karizmayı çizdirmemek için "yeaa anne bırak yeeaaa" diyerek adam toplamak üzere olimpos mahallesinden ayrılmış. atlas'a bakıp "sen görürsün; dayımı çağırayım da sen gör! dövdüreceğim seni!" diyen zeus bir koşu tartarus'a inmiş ve tekgözlerle yüz kolluları hapisten kurtarmış.
bu sırada kahvede canı sıkılan prometheus amcası okeanos ve kardeşi epimetheus'u tavla oynarlarken bırakıp dışarı çıkmış. okeanos prometheus'un arkasından "yavrum, olaylara karışma bak." diye bağırsa da, prometheus onu dinlememiş ve savaştaki son durumu görüp zeus'un yanında yer almaya karar varmiş.
tekgözler zeus için bulutları büküp şimşekten silahlar yapmışlar; yüz kollular ise devasa kayaları avuç avuç alıp titanlara fırlatmışlar. bu kadarına dayanamayan titanlar pes edip teslim olmuşlar. zeus kendisine karşı savaşan titanların hepsini tartarus'a hapsetmiş; yalnızca bir tanesi için çok özel bir ceza hazırlamış. savaştan sonra yerde kıvranan atlas'ı bulup "sen kime kafa atıyorsun lan!" diyen zeus, atlas'a "hayatı boyunca dünyayı sırtında taşıma" cezası verip zevkten dört köşe olmuş.
zeus tam da krallığın keyfini çıkarmaya başlamışken yeni bir tehditle karşılaşmış: gaea "vay anasını, ne pis çocuklar, ne pis torunlar doğurmuşum, sürekli savaşıyorlar ya!" diyerek onları cezalandırmak istemiş, bunun için de typhoeus adında korkunç bir canavar yaratarak bunu zeus'un üzerine salmış. fakat zeus şimşeklerini bu yaratığın üzerinde kullanıp onu öldürmüş. [derler ki, typhoeus'un cesedi sicilya'daki etna yanardağının altında gömülüdür; bu yüzden arada bir dağdan alevler fışkırır.]
zeus yine tahtına kurulmuş, bir elinde nektar öbüründe ambrosia, vur patlasın, çal oynasın şeklinde keyif yaparken bu kez de dedesinin kanından ortaya çıkan devler olimpos'a saldırmış. "eeh, yeter lan! sıkıldım savaş savaş..." diyen zeus savaşa kendisi gitmemiş. zeus devlerle savaşsın diye ölümlü bir kadından oğlu olan, yarı tanrı herakles'i * yollamış. herakles, olimpos'a ulaşabilmek için dağları yerlerinden söküp üst üste koyabilecek kadar güçlü olan devleri savaşta yenmiş ve olimpos huzura kavuşmuş.
- üniversitede hayatımı karartan grek hellen ve anadolu krallarının, imparatorlarının halka kendilerini üstün göstermek , tanrılarla akraba olduğunu isptalamak için mitosçulara bizzat yazdırılan eserler topluluğu
- küçükken bizi hayal dünyasında gezdiren, çocukluğumuzun vazgeçilmez masalları bizim için neyse mitoloji de şimdi odur.
sanırım yunanca ya olan ilgimden olmalı ki bu aralar pek bi merak ediyorum, okudukça da insan daha bi ilgi duyuyor.
merak edenler buradan bazı bilgilere ulaşabilirler.
http://yunanmitolojisi.blogspot.com/
bu arada yunan mitolojisine ilgi duyanlar başlamak isteyenler ; en dandik mitoloji kitabı bile 20 ytl den başlamakta..(tabi ki ''dost''ta)
|
