yezidilik  

ansiklopedilerde hariciliğin bir kolu olduğu yazan din. pek çok kişi yezidiliği şeytana taparlık ya da satanizm olarak nitelendiriyor. bugün türkiye'de de kayda değer sayıda cemaati vardır. özellikle doğu ve güneydoğu anadolu bölgelerinde yaygındır. şeytan -ki bu dine göre şeytana şeytan demek günahtır. o yüzden melek-i tavus derler- tapılması gereken yegane varlıktır. adını hatırlayamadığım iki tane de kutsal kitapları vardır.

hz. hüseyin'nin katili halife yezid'le bir alakası yoktur. ismi farsça melek demek olan 'yazd'dan gelir. müslüman olmayan kürtler arasındaki en yaygın inançtır.
(bkz: melek tavus)

yaşar kemal'in bir ada hikayesi üçlemesinde de sıkça bahsedilen inanış.

yezidiler melek tavus'a ibadet ederler. melek tavus islam dini'ne göre allah tarafından şeytan'a çevrilmiş melektir. ancak yezidi inancında kötü bir melek değil, allahtan sonra en değerli ve iyi melektir.yaptıkları dinsel vecibeler islam dinine aykırıdır.yezidiler müslümanlar tarafından iyi satanistler olarak bilinir.

yezidilik'ten önceki ilahi dinlerde anlatılan, şeytanın, yaratıcının buyruğuna rağmen insan karşısında eğilmeyip saygı göstermemesi, onun aslında ne kadar asil olduğunun tüm evrene ispatıdır ve yaratıcı tarafından sınanmıştır. işte bu sınavı başarı ile verip tüm insanlığın ve dünya işlerinin başına geçme hakkını kazanmıştır.

ancak burada şeytan'ın sahip olduğu özellikler diğer dinlerden farklıdır. yezidilikte tanrı dünyanın sadece yaratıcısıdır, ancak sürdürücüsü değildir. tanrısal iradenin vücut bulması için şeytan bir nevi aracılık rolü üstlenmiştir. şeytan "melek tavus" olarak adlandırılır ve bir tavus kuşu ile simgelenir. tanrı özünde iyilikle dolu olduğundan ibadet edip onun gönlünü kazanmak gerekmez. aksine ibadetin ona değil içi kötülüklerle dolu olana, tavus'a yapılması ile kötülüğün en büyük kaynağından korunulur. bu anlamda iyilik ve kötülüğün kaynağı aslında melek tavus'tur. ahiret inancı gibi sonradan hesap verilecek bir yerin varlığı söz konusu değildir. insanın inanışına ve yaşayışına göre dünya cennete de cehenneme de dönüşebilir. melek tavus bütün bu işlerin denetleyicisi ve tanrının bu dünyadaki gölgesidir.

ayrıca yezidiklik'teki melek tavus incancı ile eski zerdüştlük ve mitraistlik'den etkilenmiştir. günümüzde, yezidiler oldukça kapalı ve geleneklerine bağlı olarak kültürlerini devam ettirmektedirler.

yezidiler'in iki kutsal kitabı vardır.

-meshaf reş
-kitab el celve
.........

not:wikipedia'dan kopyala-yapıştır.

sanırsam biraz yanlış aksettirilen bir dini inanış. melek tavus, yani şeytana ibadet ettikleri söylenir lakin işin aslının böyle olmadığını söyleyenler var.

şöyle düşünün: "şeytan allah'a başkaldırdığı için asaletlidir" diye bir düşünce tarzında otomatik olarak allah'ın varlığını ve şeytandan üstün olduğunu kabullenirsiniz. böyle bir durumda şeytana tapıyor olmalarının ne tür bir mantığı olabilir?

yezidi'nin biri şöyle demiş zamanında: "allah zaten iyi. biz kötü olanın gönlünü hoş tutmaya çalışıyoruz ki bize ilişmesin". böyle garip beyanatlar da alınmıyor değil. belki hedef şaşırtıyorlar. bilemem.

sözün özü şu ki, yezidiler dışarıya çok kapalı bir güruhturlar. neye taptıklarını, niçin taptıklarını anlamak için gidip içlerinde yaşamak, görmek, sormak, çaktırmadan veri toplamak gerek. "şeytana tapıyorlar" deyip işin içinden çıkmak doğru değil.

urfalı bir arkadaşımın, "bizim orada yezidilik, islam'ın bir mezhebi gibi görülür" dediğini de ekleyeyim ki, şeytan sembolü kafalardan siliniversin, ama öte yandan kafalar iyice karışsın.

[bana ne lan, neye tapıyorlarsa tapsınlar. amma caz yaptım.]

aslı yezidilik değil ezidiliktir. zira ezidiler kendilerine yezidi denmesini bir hakaret olarak görürler.
ilgili, açıklayıcı bir yazı için: http://www.radikal.com.tr/...

türkiyede yoğunlukla mardin ve sınır kesimlerinde yaşarlar , sonrada yezidi olunmadığına inanırlar..

ibtidaen şeyh ma'ruf el-müsafir adında bir sufinin laleş (hakkari) de kurduğu gayet mutedil bir tasavvuf tarikatı iken onun ölümünden sonra tarikatta birbirine hasım olam iki grubun mücadelesi yaşanmıştır. bu mücadelenin neticesinde kadim mezepotamya dinlerine ait aşırı görüşleri olan şeyhaniler cemaati ele geçirmişlerdir. bu ikinci dönemde cemaat islamın tasvip etmediği sapık fikirlerle dolmuş ve gali (heretik) gruplardan biri haline gelmiştir.

şanlıurfa da viranşehir, harran ve suruç başta olmak üzere baya bir nüfusları mevcut. çoğu göç etmiş yurtlarından. 100-200 haneye kadar düşmüş sayıları. bi de güneşe de taptıklarını okumuştum.

eski med meleğe tapan kültü olan mecusiliğin devamı niteliğinde ki kürt dinidir. m.ö. 500 civarında pers ve med ülkesinde çıkan bir taht kavgası sonucu( aslında ülkenin en büyük dini olan mecusiliğin baş rahibinin, imparator ülkeyi bir şölen için terketmesi sırasında tahtı 3 ay için ele geçirmesidir bu olay) pers imparatoru darius mecusiliği yasaklamış ve bu dine inananların katledilmesini emretmiştir. dinin yasaklanması sonucu bu dine inananlar kuzeye batıya ve güneye göç etmişlerdir. bi kaç kola ayrılan bu dinin en büyük kolu, zamanla yezidi(ezidi) adını alır. inançları mecusilikle aynıdır. melake tawus'un dünyayı yönettiğine inanırlar. ama melake tawus kötü menşeili bir melektir. bu yüzden melake tawus onlara zarar vermesin diyerek ona adak adar dua eder saygı gösterirler. ama iyiliğin kaynağı olan evren tanrısına taparlar.
bu arada dinleri ve kendileri çok gizlidir hiç bir şekilde kesin bilgiye ulaşamazsınız.
zira m.ö. 500'den bu güne kadar hep katledilmeye devam etmişlerdir. özellikle osmanlı zamanında katledilme süreçlerinin hızlandığı bu yüzden yeraltına indikleri söylenir. ayrıca ermeni soykırımı zamanında en az 300000 yezidinin de öldürüldüğü varsayılmaktadır. (bu yüzdendir ki ermenistanda ki yezidiler kendilerini kürt değil sadece yezidi olarak görürler zira ermeni sürgünü sırasında onları katledenler müslüman kürt soydaşlarıdır.)

dip not: diğer kolunun alevilik olabileceği gibi varsayımlar mevcuttur.

diyarbakır ve mardin'de genellikle vardı bu inanç sahipleri,köyleri yakılana kadar.

oldukça enteresan bir inanç sistemi. yezidilik ve yezidiler ile ilgili bir kaç enteresan detay şu şekilde:

yezidiler oldukça fakir bir toplumdur ve kapalı yaşarlar. tam olarak nasıl veya ne şekilde olmuş bilemiyorum ancak kökenlerinde birileri şeytan'dan o kadar korkmuş ki bu korkunun sonu ona sempati duymaya hatta yüceltmeye kadar gitmiş.

şeytana şeytan değil tavus melek der bu inancın sahipleri. bu da şeytanın düşmeden önce en güzel melek olmasından kaynaklıdır. yezidilikte şeytanı yüceltmenin diğer bir temel sebebi ise pragmatizm dir. neticede tanrı iyi ve delikanlıyken, şeytan asil olmasına karşın piç ve tehlikelidir. bunlar da madem bu eleman sakat biat edelim ki bize dokunmasın gibi bir anlayış benimsemişler.

yezidilik inancındaki ilginç bir kısım ise şu şekilde: yazının başında söylediğim gibi yezidiler fakir bir halk, daha doğrusu fakir yaşıyorlar. ancak en zengin ölülerden bazıları bildiğim kadarıyla bu inancın sahipleri. yezidiler ölülerini çılgıncasına süsleyerek ve takılar takarak içi tamamen ayna ile kaplanmış bir tabut ile toprağa verirler.

(bkz: çiyayê şengal)
(bkz: gola smokiya)

midyatta yeni yapılan bir saat kulesinin çevresinde melek tavus sembolünü görmemle, midyatta da yaşadıklarını düşündüğüm topluluk. genellikle güneydoğuda yaşarlar, şu an sayıları giderek azalmaktadır. kardeş türküler grubunun yezidileri konu alan bir adet şarkısıda bulunmaktadır.

urfanın viranşehir ilçesinde müntesipleri olan inanış.