milli mücadele döneminde, daha düzenli orduya geçilmeden önce kurulan kuva-yi milliye teşkilatlarından biri. daha sonra ismi kuva-yi seyyare olarak değiştirilmiştirç kurucularından biri de sonradan başa bela olan çerkez ethem'dir.
sosyalizmin islam dini ile bütünleştirilmiş halinin akımıdır. vakti zamanında atatürk'ün de desteği ile sovyetlerin desteğini almak, onlara hoş görünmek amacıyla başlamıştır. çerkes ethem'in abileri de bu hareketin önde gelen isimlerindendir. kısa sürede oldukça yaygın ve güçlü bir teşkilat oluşturunca gene atatürk tarafından yasaklanmıştır. zira yavaş yavaş dönem askeri güç sahibi çerkes ethem ile siyasi gücün sahibi atatürk'ü bir iktidar çatışmasına sürüklemekteydi.
başlangıçta milli mücadelenin önemi ve mecburiyetini anlatmak amacıyla kurulmuş, fakat daha sonra bakü'de bulunan "iştirakuyun" birliğiyle temasa geçip sosyal anlayış ve kurtuluş hareketine karışan muzır bir oluşuma dönmüştür.
gazi mustafa kemal atatürk yeşil ordu'nun kapatılması hakkında şunları söylemekte:
"bu cemiyetin nitelik bakımından zararlı bir şekil aldığı görüşüne vardım. hemen kapatılması gerektiğini düşündüm. bu konuda tanıdığım arkadaşları aydınlattım. görüşümü söyledim. onlar da gereğini yerine getirdiler. fakat, genel sekreter olan hakkı behiç bey, cemiyetin kapatılması ile ilgili teklifimin yerine getirilmesinin mümkün olmadığını söyledi. ben, kapattırırım, dedim. bunun da imkânsız olduğunu, çünkü, durumun tahminden daha büyük ve daha güçlü olduğunu ve bu derneği kurmuş olanların sonuna kadar maksatlarından ayrılmayacakları hususunda birbirlerine söz vermiş olduklarını kendine has bir tavırla söyledi. olaylar gösterdi ki, biz bu gizli cemiyetin faaliyetine son vermeye çalıştığımız halde, tam olarak başaramadık. reşit,ethem ve tevfik kardeşler başta olmak üzere, cemiyet ileri gelenlerinden bir kısmı bu defa faaliyetlerine yıkıcı yönde ve bize karşı olarak devam etmişlerdir. eskişehir'de çıkarttıkları yeni dünya gazetesi ile de, düşünce ve maksatlarını saldırgan bir şekilde yayınlatıyorlardı."
yeşil ordu'nun kapatılması ve buna karşı önlem olarak türkiye komünist partisinin kuruluşunu da gazi mustafa kemal atatürk şu sözlerle anlatır: "komünistliğin memleketimizde değil, henüz rusya'da bile tatbik kabiliyeti hakkında açık kanaatler hasıl olamadığı anlaşılmaktadır. bununla beraber içerden ve dışardan çeşitli maksatlarla bu akımın memleketimize de girmekte olduğu ve buna karşı akla uygun tedbir alınmadığı takdirde milletin pek çok muhtaç olduğu birliği ve sükunu bozan durumların ortaya çıkması da imkan dairesinde görülmüştü. en makul tedbir olarak aklı başında arkadaşlardan hükümetin malumatı tahtında bir türkiye komünist fırkası teşkil ettirmek olacağı düşünüldü. bu takdirde memlekette bu fikre müteallik bütün cereyanları bir noktaya icra etmek mümkün olabilir."
sanıldığının aksine çerkes ethem tarafından kurulmamıştır. kuruluşu mayıs 1920'de mecliste kendine halk zümresi diyen, meclisteki en büyük gruplardan birine dayanmaktadır; grubun meclisteki konumunu anlamak için örnek vermek gerekirse: yeşil ordu kurucularından nazım resmor mecliste içişleri bakanlığına seçilmiştir fakat mustafa kemal'in baskıları sonucu göreve başlayamamıştır.
yeşil ordu islamla sosyalizmin bir bütün olduğunu savunur. çerkes ethem'in yeşil ordu'ya katılışı 1920 ağustosu sonlarında olur, böylelikle yeşil ordu askeri güce de kavuşmuş ve kurtuluş savaşı içerisindeki en önemli güçlerden biri haline gelmiştir. daha sonra çerkes ethem eskişehir'de arif oruç'un yönetiminde seyyare-i yeni dünya isimli bir gazete çıkarmasına yardımcı olur. gazetenin başlığının altında "islâm bolşevik gazetesi" yazardı.
çerkes ethem'in yönetimindeki kuvayı seyyare kurtuluş savaşı sırasında en büyük çetelerden birisidir ve özellikle anadoluda meclise karşı başlayan ayaklanmaları bastırmasıyla kurtuluş savaşında hayati bir rolü de vardır. düzce isyanı, anzavur isyanı gibi isyanları bastırır; istanbul yönetimince oluşturulan hilafet ordusunu bozguna uğratır. son olarak yozgat'ta patlak veren çapanoğlu ayaklanması'nı bastırmak için yola çıkar, meclis tarafından mustafa kemal'in de aralarında olduğu bir heyet tarafından yolcu edilir. kısa bir süre içerisinde ayaklanmayı bastırır ve elebaşlarını yargılayarak idam ettirir, fakat bunla yetinmeyerek ankara valisini de pasif davranmakla suçlayıp yargılamak ister. mustafa kemal'le bağlarını koparan en önemli olaydan biridir bu. daha sonrası düzenli ordunun kuruluşu sırasında yeşil ordu'nun ve kuvayı seyyare'nin dağıtılmak istenmesi ipleri koparır. bu sebeple yeşil ordu ve çerkes ethem resmi tarihimize vatan haini olarak kaydedilmiştir.
1920 mayıs'ında kurulan yeşil ordu, “bolşevikliğin islam’ın uygulanmasından başka bir şey olmadığı” şeklinde bir teze dayandırılmıştır. yeşil ordu’nun üyeleri arasında şeyh servet (akdağ), dr. adnan (adıvar), hakkı behiç, yunus nadi, nazım gibi ittihatçı milletvekilleri bulunmaktadır.
1920 haziran ayında hazırlanan “yeşil ordu nizamnamesi”, bu kuruluşun islami-komünist rengini açıkça ortaya koymaktadır. genel olarak, “asya’nın ahlakının batı kapitalizm ve emperyalizmi karşısında tehlikeye girdiği”nin üzerinde durulduğu bu belgede, yaratılmak istenen hareketin gerici niteliğinin komünizan fikirlere oranla öncelik taşıdığı görülmektedir.
yeşil ordu, yasal bir örgüt olarak kurulmamasına rağmen, kuruluşunun ve faaliyetlerinin mustafa kemal’in bilgisi dahilinde olduğu bilinmektedir. ancak çerkes ethem’in bu örgüte katılması, mustafa kemal’in örgütün faaliyetini durdurmak için harekete geçmesine sebep olmuştur. yeşil ordu, 1920 sonbaharında kesin olarak feshedilmiştir. bu gruptan dağılanların bir kısmına mustafa kemal resmi tkp'ni kurdurmuştur..**
yeşil ordu (1920)
yeşil ordu, 1920 yılında anadolu'da gizli bir dernek olarak kuruldu. çerkes ethem, dr. adnan adıvar, yunus nadi ve bazı kemalistler tarafından oluşturulmuştu. çevresindekilere kimi zaman komünizmin tek kurtuluş yolu olduğunu söyleyen çerkes ethem, 1920'nin ağustos ayı sonlarında eskişehir'de arif oruç vasıtasıyla seyyare yeni dünya isimli günlük bir "islam bolşevik gazetesi" çıkartmaya başladı.
yayınlar: seyyare yeni dünya.
