sadece aşırı ısıdan değil, kimyasal maddelerden, elektrikten, x ışınlarından ve radyoaktif maddelerden de oluşabilecek bu hasar türü çok acı verir. birinci derece yanıklar bile insanın gözünü yaşartabilir
yanığın derecesi (1-2-3) ve yüzdesi önemlidir. derinin sadece üst yüzeyi(epidermis) zarar görmüşse 1. derece yanık denir ve acıyan, iz bırakmadan iyileşen, su toplayan yanıktır (bu bölgenin kabuğu koparılmaz, sadece içindeki sıvı şırıngayla dışarı alınır). 2. derece yanık biraz daha derindir (epidermis ve dermis zarar görmüştür), kırmızı renktedir, ağrır, genellikle iz bırakmadan kendiliğinden iyileşir. 3. derece yanıkta ise deri altı yağ tabakası dahil zarar görmüştür, beyaz renktedir, sinirler zarar gördüğü için hasta acı veya ağrı hissetmez, en ağır yanık tablosudur, kendiliğinden iyileşmez, tedavi gerektirir ve iyileştiğinde geride iz bırakır.
yanık bölgeye yoğurt, dişmacunu gibi şeyler sürmek zararlıdır (dişmacunu içinde ağrı kesici maddeler içerdiği için en başta iyi geldiği düşünülebilir ama cilde daha fazla zarar verir). direkt buz uygulaması da yanlıştır, "soğuk yanığı" denen yanığa sebep olabilir, bu yüzden soğuk suyla (musluk suyu) yıkamak en iyi yöntemdir; yanık alanı büyükse soğuk suya batırılmış havlular kullanılabilir ( soğuk duş hastada hipotermiye sebep verebilir)
yanık yüzdesi hesaplanırken; kol %9, bacak %18, gövdenin her yüzü %18, baş %9 ve genital bölge %1 olarak hesaplanır.
deri bütünlüğü bozulduğu için sıvı kaybı olur, hastaya damar yoluyla sıvı verilerek telafi edilmeye çalışılır.
malesef ülkemizde çok az yanık merkezi vardır ve yatak sayısı da çok azdır.
iyi bir sıcak su yanığı için önce el nivea milk adı verilen pompa aparatına sahip kremle bir güzel kremlenir akabinde kahve için ısıttığınız suyu barındıran çaydanlık tutulur. eğer el yeterli kayganlığa erişmişse çaydanlığa hakim olunamaz ve el haşlanmak suretiyle yakılır.
gözden iki damla yaş düşer ve hikaye burda sona erer.
3. derece yanıklar hastane ve hatta özel yanık merkezlerinde tedavi edilir.fakat 1. derece yanıklar ve 2. derece yanıkların hafif olanları (deri soyulmamış olanlar) evde tedavi edilebilir.tabi ki en doğrusu doktor gözetiminde olmaktır.
1. derece yanıklarda yanan bölgede sadece kızarıklık ve ödem bulunur, deri bütünlüğü bozulmamıştır.bu durumda mutlaka öncelikle soğuk su uygulanmalıdır.kesinlikle diş macunu vb sürülmez.zaten bu yanıklar en geç 1 hafta içinde kendiliğinden iyileşir.bepanthene gibi bir krem sürülebilir.
2. derece yanıkların 2 tipi vardır:hafif ve ağır
2. derece hafif tipte:deri bütünlüğü bozulmamıştır.bu yanıklara genellikle güneş neden olur.yanan bölgenin rengi koyu kırmızıdır.ayrıca 2-3 gün içinde ödem ve büller(deride baloncuk olması) oluşur.eğer yanık alanı geniş ise hastanın sıvı tedavisi sağlanmalıdır.çünkü ödem nedeniyle sıvı kaybı bol olmaktadır.bu tip yanıkta hasta eğer çocuk ise mutlaka doktora gidilmelidir.yetişkin hastalarda ise ilk günlerde bepanthene krem uygulanabilir.oluşan büller kesinlikle patlatılmamalı, patlayanlar için ise bölgeye antiseptiksolüsyon uygulanmalıdır.(salvon olabilir fakat dikkatli kullanılmalıdır.diğer antiseptik kremler veya solüsyonlar kulanılabilir)büller 5 gün içinde patlayarak açılır.açıldıktan sonra mutlaka o bölgeler antiseptik solüsyonlar ile temizlenmelidir.ayrıca bu dönemde epidermiste epitelizasyonu hızlandırmak için fito krem ve bepanthene krem uygulanabilir.(fito krem idealdir.)bu tip yanıklar 8-10 gün içinde iyileşirler geride iz bırakmazlar fakat çiller oluşabilir.
2. derece ağır tipte:bu tipte derinin epidermis katmanı bül devresini yaşamadan, sıcak madde temasının ardından soyulur.bu nedenle bu yanıklar daha tehlikelidir.bu yanıklara neden olanlar genelde kaynamış su, çay vb sıvılar, sıcak metal yanıkları, düşük voltaj elektrik yanıklarıdır.bu hastalarda mutlaka yara bakımı sıkı bir şekilde yapılmalıdır.doktor gözetimi şarttır.hasta evde tedavi edilmeye çalışılmamalıdır.hasta, hastanede yatırılmayacağı için evde devam edilen tedavisinde yara mutlaka temiztutulmalı, antiseptik solüsyonlarla temizlenen yara yeri steril gazlı bez ile kapatılmalıdır.bu dönemde hastanın sıvı alımı arttırılmalıdır.bu tip yanıklarda iyileşme süresi 10 gündür fakat bu sadece epitelizasyon içindir.gerçek iyileşme aylar hatta yıllar alabilir.yanık yerinde renk değişimi, kırışıklık gibi izler kalabilir.gerektiğinde bu hastalara deri grefti uygulanabilir.
3. derece yanıklarda hasta mutlaka hastanede yatarak tedavi edilir.bu tip hastalarda yapılabilicek tek şey öncelikle yanan yeri söndürmek veya yakıcı maddeyi vücuddan uzaklaştırmak olmalıdır.bunun ardından derhal hastanın solunum ve dolaşımı (nabızlar) kontrol edilmelidir ve derhal en yakın sağlık kuruluşuna(mümkünse yanık merkezine) gönderilir.
tamamen sakarlığım yüzünden sol bileğimi sızılar içinde bırakandır.
hele ki (benim gibi) vücudunuzdaki ufacık bir tahribatı bile abartmaya meyilliyseniz hayatınızı cehenneme çevirir.
sol bileğimi kesmek istemişim de cesaret edememişim gibi kırmızı bir iz oluştu."biraz daha çekmesem damarım yanacakmış demek ki " gibi saçma düşünceler bile geçti aklımdan.>damar yanar mı be?<
acıya katlanmak için bileğimi bez parçalarıyla sarıp içlerine buz parçaları koydum.böyle yazarken tarif edemedim ama pratik bir yöntem.*
(bkz: acı çekmenin yaratıcılığı arttırması)
ayrıca biraz arabesk olsa bile bir de şu var; (bkz: sevda yanığı)
sigaranın dudağa yapışması ve pandik parmağın üzerinde sigaranın taze külü yapışmasıyla olan yanıklar vardır.su toplar ve iğrenç gözükür. 3. günü olmasına rağmen iyileşme yoktur. 30 dk da bir silverdin tedavisi yapılır ve sosyal hayatta yara bandıyla gizlenir.
üzerinde yara çıktığı zaman yaranın iyileşmesini uzun bir süre geciktiren lanet şey. özellikle sivrisinek sokmasından kaynaklanan saçma sapan bir yaraysa daha da sinir eder. çekmeyecektim hacı o kabloyu... o ütü elime düşmemeliydi...
edit hödöt: 10. gününde yara. hala geçmemiş. sağlam doku yok ki...
ilçe sürücü kursunun, sürücü eğitimi ders notları: merkezi sistem sınav soruları ve cevapları kitabının ilk yardım dersi deneme sınavındaki 21. soru aynen şöyledir;
yanık yarası üzerine aşağıdakilerden hangisi tatbik edilir?
a) buz b) alkol c) salça d) limon suyu
sonra neden kazalarda bu kadar kişi hayatını kaybetti diye nedamet getiriyoruz.
argoda aşık anlamına da gelir.
-ayol bu sana düpedüz yanık.
-sahi mi söylüyorsun nejla abla!
-yok unut sen bunu, şaka yaptım ben, türk filmindeyiz diye bu kadar da saf olunmaz ki ama cavidan..
