wunafe  

çerkesler'de, sosyal alandaki kararların tamamı ortak müzakere yoluya alınır. thamadeler/ ayhabılar meclisi olan xase'de, toplumsal yaşamın tüm gereklilkleri wunafe yoluyla tartışılır ve karara bağlanır.

nartlar da wunafe yaparlardı.

xase, klasik manada devletleşememiş olan çerkes toplumunda klasik parlamento yapısını haiz bir örgütttür. xase'ye seçilen kişiler ise, kültüre, xabze'ye hakimiyetleriyle yani thamade'lik yetileriyle değerlendirilirler. xase'nin görevi de toplumsal olaylarda müzakere yoluyla ortak bir karara varmaktır. işte xase'de yapılan bu müzakere toplantılarına "wunafe" adı verilir.

xase'de türlü konular görüşülebilir: diğer milletlerle ilşkiler, savaş kararları, toplum içinde suç işleyen bir çerkes'in durumu, bir düğünün ya da cenaze merasiminin içeriği... tüm bunlar, önem derecesi gözetilmeksizin wunafe konusu olabilmektedir.

wunafe olgusu ve xase kavramı ise, artık günümüzde, çözülen feodal ağlar ve aristokratik ilişkiler gereği değişmiştir. wunafe geleneği, bu yeni yaşam tarzında önemini yitirmeden ama içerdiği konular da daraltılmış halde halen uygulanmaktadır. bu yeni yapı ve uygulamaya göre wunafe artık, düğün, cenaze gibi toplumsal olaylar öncesinde yapılan tartışma toplantısı halini almıştır. genelde topluluğun yaşlılarının bir araya gelmesi ve konuyu müzakere etmesi şeklinde geçer.

özellikle kabardeyler'de çok önemli olan wunafe kavramına göre, örneğin bir düğün için gerekli tüm her şey, düğünden önce yapılacak bir wunafe ile karara bağlanır ve düğün esnasında bu kararlara şiddetle riayet edilir. wunafe'de, düğünde aile için yapılacak masraflar bile çıkarılır ve wunafe'ye katılan her bir kişi belli bir miktar parayı görevlendirilen birine bu düğün masrafları için verir. bu para verme hususunda da eşitler arası birinci olan "wunafe'nin thamadesi/ ayhabısı" üst sınırı belirler ve o üst sınır miktarınca parayı vererek para toplama faaliyetini başlatır. kimse o üst sınıra çıkamaz.

böylelikle düğün, çerkesler'de tam bir toplumsal dayanışma içinde yürütürlür. evlenen erkek için kız tarafına karşı, erkeğin ailesi değil, o wunafe heyetinin thamadesi/ ayhabısı sorumludur. bu sebeple bir wunafe'de thamade/ ayhabı olmak da son derece önemli bir görevdir.

wunafe geleneği, düğün ve cenaze ritüelleri ile thamade geleneğine sıkı sıkıya bağlı kabardeyler tarafından abartılarak uygulanır. kabardeyler'in bu geleneğe bağlılıkları fıkralara ve öykülere konu olmuştur.

bir fıkrayla konuyu nihayete erdirecek olursak: çıkan savaşta görevini yerine getirip dönen diğer adigeler, savaşa gitmek üzere hazırlık yapan kabardeyler'e rastlarlar. bu duruma şaşırdıklarını belli ederek "biz savaştık geldik , siz hala burdasınız!" derler. kabardeyler'in cevabı ise son derece makuldür: " yapmayın allah aşkına, wunafe yapmadan mı savaşa gidecektik bir de!?"