sizin* kadınlar üzerindeki hakkınız; yatağınızı hiç kimseye çiğnetmemeleri, hoşlanmadığınız kimseleri izniniz olmadıkça evlerinize almamalarıdır. eğer gelmesini müsade etmediğiniz bir kimseyi evinize alıyorlarsa, allah size onları yataklarınızda yalnız bırakmanızı ve daha olmazsa hafifçe dövüp sakındırmanıza izin vermiştir.
kadınların da sizin üzerinizdeki hakları, meşru örf ve adete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir.
garb'ın kirli yüzüne çarpılması gereken metindir.
bu öyle bir metindir ki bir medeniyetin nüvesinin ne olması gerektiğini belagatla belirtir.
ecnebinin içini boşaltıp üzerini üç yüz yıldır parlattığı insan hakları ve hürriyetlerini ilahi kuralların ışığında resmeder.
batı bu kavramları yukarıda da zikrettiğim gibi içini boşaltıp üzerini parlatmış ve en sonunda silahına süngü, esir gemilerine pusula yapmıştır.
belki günün birinde kökü şerefli bir maziye dayanan bir medeniyetin temellerini atar ve bu ilahi kavramların asıl manalarını arzın diğer küresine de öğretmek bize nasip olur. çok zor değil; hem unutmamalı ne demiş sivasi efendi "küfr ile devlet durur, zulm ile durmasa gerek."
ayrıca garb medeniyeti için (bkz: mimsiz medeniyet)
hz muhammed'den önce gelen peygamberlerin kimisi kendisine inanan tek bir kişi bile bulamamıştı,kimileri ise çok az bulabilmişti,nuh as.'ın ancak bir gemi dolusu bulduğu kadar mesela.yine hz isa da yaşadığı müddet içerisinde kendiisne ancak 12 havari inanan bulabilmişti,fakat hz. muhammed veda hutbesini yaparken etrafında tam 100.000 sahabi vardı ki bu hutbedeki bu sayısal veri hz.muhammed'in ne denli derin etkilerde bulunduğunun bilgisini verir bize.
insanoğlunun yine bir insandan duyduğu duyacağı en güzel sözlerdir. hayatımda, aklımın itirazını zorla sustararak, ruhumun hayranlıktan hayranlığa sürüklenmesine izin vererek dinlediğim tek metindir.
"sözümü iyi dinleyiniz! bilmiyorum, belki bu seneden sonra sizinle burada bir daha buluşamıyacağım.
"insanlar!
"bugünleriniz nasıl mukaddes bir gün ise, bu aylarınız nasıl mukaddes bir ay ise, bu şehriniz (mekke) nasıl mübarek bir şehir ise, canlarınız, mallarınız, namuslarınız da öyle mukaddestir, her türlü tecavüzden korunmuştur.
"ashabım!
"muhakkak rabbinize kavuşacaksınız. o'da sizi yaptıklarınızdan dolayı sorguya çekecektir. sakın benden sonra eski sapıklıklara dönmeyiniz ve birbirinizin boynunu vurmayınız! bu vasiyetimi, burada bulunanlar, bulunmayanlara ulaştırsın. olabilir ki, burada bulunan kimse bunları daha iyi anlayan birisine ulaştırmış olur.
"ashabım!
"kimin yanında bir emanet varsa, onu hemen sahibine versin. biliniz ki, faizin her çeşidi kaldırılmıştır. allah böyle hükmetmiştir. ilk kaldırdığım faiz de abdulmutallib'in oğlu (amcam) abbas’ın faizidir. lakin anaparanız size aittir. ne zulmediniz, ne de zulme uğrayınız.
"ashabım!"
"dikkat ediniz, cahiliyeden kalma bütün adetler kaldırılmıştır, ayağımın altındadır. cahiliye devrinde güdülen kan davaları da tamamen kaldırılmıştır. kaldırdığım ilk kan davası abdulmuttalib'in torunu ıyas bin rabia’nın kan davasıdır.
"ey insanlar!
"muhakkak ki, şeytan şu toprağınızda kendisine tapınmaktan tamamen ümidini kesmiştir. fakat siz bunun dışında ufak tefek işlerinizde ona uyarsanız, bu da onu memnun edecektir. dininizi korumak için bunlardan da sakınınız.
"ey insanlar!
"kadınların haklarını gözetmenizi ve bu hususta allah'tan korkmanızı tavsiye ederim. siz kadınları, allah’ın emaneti olarak aldınız ve onların namusunu kendinize allah’ın emriyle helal kıldınız. sizin kadınlar üzerinde hakkınız, kadınların da sizin üzerinizde hakkı vardır. sizin kadınlar üzerindeki hakkınızı; yatağınızı hiç kimseye çiğnetmemeleri, hoşlanmadığınız kimseleri izisiniz olmadıkça evlerinize almamalarıdır. eğer gelmesine müsaade etmediğiniz bir kimseyi evinize alırlarsa, allah, size onları yataklarında yalnız bırakmanıza ve daha olmazsa hafifçe dövüp sakındırmanıza izin vermiştir. kadınların da sizin üzerinizdeki hakları, meşru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir.
"ey mü'minler!
"size iki emanet bırakıyorum, onlara sarılıp uydukça yolunuzu hiç şaşırmazsınız. o emanetler, allah’ın kitabı kur-ân-ı kerim ve diğeri ehl-i beyt'imdir.
"mü'minler!
"sözümü iyi dinleyiniz ve iyi belleyiniz! müslüman müslümanın kardeşidir ve böylece bütün müslümanlar kardeştirler. bir müslüman kardeşinin kanı da, malı da helal olmaz. fakat malını gönül hoşluğu ile vermişse o başkadır.
"ey insanlar!
"cenab-ı hakk her hak sahibine hakkını vermiştir. her insanin mirastan hissesini ayırmıştır. mirasçıya vasiyet etmeye lüzum yoktur. çocuk kimin döşeğinde doğmuşsa ona aittir. zina eden kimse için mahrumiyet vardır. babasından başkasına ait soy iddia eden soysuz yahut efendisinden başkasına intisaba kalkan köle, allah’ın, meleklerinin ve bütün insanların lanetine uğrasın. cenab-ı hakk, bu gibi insanların ne tövbelerini, ne de adalet ve şahadetlerini kabul eder.
"ey insanlar!
"rabbiniz birdir. babanız da birdir. hepiniz Âdem’in çocuklarısınız, Âdem ise topraktandir. arabın arap olmayana, arap olmayanın da arap üzerine üstünlüğü olmadığı gibi; kırmızı tenlinin siyah üzerine, siyahın da kırmızı tenli üzerinde bir üstünlüğü yoktur. üstünlük ancak takvada, allah'tan korkmaktadır. allah yanında en kıymetli olanınız o'ndan en çok korkanınızdır.
"azası kesik siyahî bir köle başınıza amir olarak tayin edilse, sizi allah’ın kitabı ile idare ederse, onu dinleyiniz ve itaat ediniz.
"suçlu kendi sucundan başkası ile suçlanamaz. baba, oğlunun suçu üzerine, oğlu da babasının suçu üzerine suçlanamaz.
"dikkat ediniz! şu dört şeyi kesinlikle yapmayacaksınız:
allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayacaksınız. allah’ın haram ve dokunulmaz kıldığı canı, haksız yere öldürmeyeceksiniz. zina etmeyeceksiniz. hırsızlık yapmayacaksınız. "insanlar lâilahe illallah deyinceye kadar onlarla cihad etmek üzere emrolundum. onlar bunu söyledikleri zaman kanlarını ve mallarını korumuş olurlar. hesapları ise allah'a aittir.
"insanlar!
"yarın beni sizden soracaklar, ne diyeceksiniz?"
sahebe-i kiram birden söyle dediler:
"allah’ın elciliğini ifa ettiniz, vazifenizi hakkıyla yerine getirdiniz, bize vasiyet ve nasihatte bulundunuz, diye şehadet ederiz!"
bunun üzerine resul-i ekrem efendimiz (s.a.v.) şehadet parmağını kaldırdı, sonra da cemaatin üzerine çevirip indirdi ve şöyle buyurdu:
hz. muhammed'in tüm görevini tamamladıktan sonra, allaha inanlar, iman edenler için değil tüm insanlık için yaptığı uzun konuşmadır. bir iki yerde "ey müminun", yani ey inananlar diye başlamıştır söze. onun dışında hep "ey nas", yani ey insanlar diye başlamıştır. çünkü o daha öncekiler gibi bir kavme değil, bütün insanlık üzerine gönderilmiş bir peygamberdir.
