mollalarla birlikte şahı devirdikten sonra aynı mollar tarafından en önce kılıçtan geçirilen topluluk. halen ülkemizde var olan demokrat, liberal rüzgarların gazıyla, şeriatçılarla flört eden, solcu(!) aydınlara zerre kadar ders olmamış bir hikayeye sahip saygın kurum.
iran komünist partisi'dir. çok saf insanların partisi de denebilir bunlara. iran'da şah rejimine karşı mollalarla ittifaka girmişler ve ülkenin mollalarca demokratikleştirilebileceğine inanmışlardır. sonuçta mollalar iktidara geldiklerinde ilk iş olarak bu komünist arkadaşları asmış, kesmiştir.
bugün türkiye'de sol liberallerin ve birtakım keskin solcu yapıların siyasal islama bakışıyla tudeh'in bakışı arasındaki parelellik türkiye solunun tarihsel derslerle pek ilgilenmediğinin kanıtı olsa gerek.
persepolisle beraber çoğu insanda "bak lan iranda da böyle olmuş, bizde de olur" mantığını, "gericilerin eteğine tutunmuş türk demokrat" tanımını ortaya çıkartan partidir.
zaman öyle bir zaman olmuştur ki, solcuların özgürlüğü desteklemesi garip, demokratların demokrat olması "körlük" ve "tehlikeninfarkındaolmamakçılık" olmuştur. niyedir, zira zamanında tudeh aynı yanlışı yapmıştır, kesin biz de yapacağızdır, bu kış illa şeriat gelecektir.
ama bir insan evladı da; "peki devrim için komünistler şeriatçılarla birleşmiştir ve ilk giden onların kellesi olmuştur. o zaman biz bugün tsk ile bir olup darbeyi desteklersek solcular olarak, devrimin ertesi günü emir-komuta zincirine alışmış askerin özgürlük-eşitlik gibi kendisine tamamen zıt kavramları savunan solcuları 80deki gibi kesmemesi için ne engeli olacaktır ki?" demiyor, beni benden alıyor.
artık nereden öğrenilmiş bilemiyorum, birileri tudeh - mollalar el ele çok klas bir anti-emperyalist devrim yapılıp şah rejiminin yıkılmasının ertesi günü tüm tudeh'lilerin ipe dizildiğini zannediyor. o öyle değil, bir gecede ipe asılan yığınla adam sahnesi istanbul kanatlarımın altında filmindeydi.
öncelikle humeyni'nin başını çektiği iran devrimi'nde tudeh'le girilmiş çok sıkı bir iş birliğine rastlanmaz. tudeh, devrime en yakın iki güç odağından biri olsa da ortada 1900'lü yıllardan beri dalga dalga iktidar mücadelesi veren molla hareketi ve arkasındaki dev halk yığınları gerçeği vardır. tudeh olsa da olmasa da o devrim zaten büyük ihtimalle gerçekleşecek olmakla beraber kusura kalmasınlar ama kimse devrim sonrası tudeh'e kendilerini ifade edecek bir rejim tesis edileceğinin garantisini vermemiş, tudeh kendi kendine gelin güvey olma yolunu seçmiştir. tudeh'in iran devrimini gerçekleştiren islami güç odaklarına destek verme sebebi devrim sonrası oluşacak ortamdan diğer sol gruplardan daha fazla nemalanma hevesi ve o zamanlar güdümleri altında oldukları sovyetler birliği'nin isteklerine cevap verme isteği sayılabilir. bu gibi sebeplerden ötürü tudeh kendini "zaten aşırı derecede büyük bir halk desteğine sahip olmuş olan" ve "islami bir kimliğe sahip olacak şekilde" gelişmiş, tudeh'in bakış açısına göre ise en büyük özelliği islamcı olması deği de anti-emperyalist kimliğe sahip olması olan devrim hareketine yamama ihtiyacı hissetmiştir.
devrim sonrası 1982'ye kadar da diğer sol kesim ve humeyni önderliğindeki ekip sürekli bir didişme içindeyse de, tudeh ve islami hareket arasında herhangi bir ciddi sürtünme yaşanmamıştır. ancak tudeh'in aslında bu rejimin muzunun onlara yaramayacağını anlayıp çark etmesiyle, işlerin karışması bir olmuştur. detaylı olarak kronografi bilgisi vermeyeceğim, şu "ertesi gün asılma" inanışı aslında devrimden 4 yıl sonrasına tekabül eder. 1983'te tudeh lider ve üyelerine yönelik büyük bir tutuklama hareketi başlar ve parti ülkede resmen yasaklanır.
1983'ten sonra tudeh'in önde gelenleri televizyonlarda esasında ne kadar yanlış yaptıklarını, adeta namazla yeniden doğduklarını ifade eden beyanlar vermeye başladılar. 1984'te de partinin lideri ihsan taberi televizyonlara çıkarak yaşar alptekinvari açıklamalarda bulunmasıyla parti bütün olayı bitirmiş oldu.
eski tudeh'çiler günümüzde hürriyet gazetesi, can dündar yazıları gibi ortamlarda "merhaba ben iran'dan sol görüşlü behlül süheyl. biz aslında devrime destek verdik de bizi sonradan kovaladılar, ne kadar ayıp değil mi dikkat edin size de yapmasınlar" şeklinde beyanlar verip türkiye iran olur mu muhabbetine mezelik etmektedirler.
