truva savaşı*  

küçük çocuklar arasında oynanan bir oyun.
(bkz. truva savaşı)

kargaşa tanrısı eris'in, peleus'la thetis'in düğününe çağrılmadığı için, düğün sırasında tanrıların masasına, üzerinde, "en güzeline" yazılı bir elma atmasıyla başlayan savaş. bu elma aphrodite, athena ve hera arasında bir çekişmeye yol açmış ve paris'ten en güzel tanrıçayı seçmesi istenmiştir. paris ise ona sparta'lı helena'yı vaad eden aphrodite'i seçmiştir. savaş, troya'lı paris'in akha savaşçısı menelaus'un karısı helena'yı kaçırmasıyla başlamıştır.

helen ile paris'in menelaus'a taktığı boynuzların yarattığı kabızlık nedeniyle ortaya çıktığı rivayet edilen hakikatte ise tüm savaşlarda olduğu gibi ekonomik sebeplerden dolayı çıkan savaş.

anadolu'da meydana gelmiş olan ve truvalıların akla hayale sığmayacak hataları sonucunda kaybetmiş oldukları savaş. adam aylarca kuşatma yapmış, yüzlerce asker kaybetmiş, bir sabah bakmışsın ki madem alamadık kalenizi, biz de gideriz, size hatıra olarak bir at bıraktık bakar bakar bizi hatırlarsınız demiş sen bunu yemişsin. haketmişsin ne diyeyim.
(bkz. tarihe geçen salak davranışlar)

homerosa göre 10 yıl sürmüş savaş. ilyada da savaşın kısa bir dönemi anlatılır.

(bkz: troy)

(bkz: kız meselesi)

(bkz: aeneas)
(bkz: ankhises)

homeros'tan bize kalan destandaki savaşa benzer bir savaşın gerçekleşmediğini düşünen pek çok uzman var. truva kazılarında bu kadar büyük bir askeri hareketten kalması beklenen kalıntıların çıkmadığını söylüyorlar. kültürel değişime bakıldığında bir şehrin işgali ve yağmalanması sonrası görülecek birdenbire atlamalı bir değişimin değil de, batıdan doğuya doğru aşamalı bir geçişin görüldüğünü iddia edenler de var. ancak bu truva savaşının olduğu iddia edilen tarihlerde batıdan doğuya (yunanistan üzerinden anadolu'ya) askeri, kültürel ve ekonomik bir yayılmanın olduğu düşüncesi ile ters düşmüyor. bu tarihlerden sonra anadolu'ya göç eden ionlar ve aioller batı anadolu'da hakimiyet kurmuşlar, anadolu'nun yerli halklarının siyasî ve ekonomik olarak tarihten silinmesine sebep olmuşlardır. kısaca, truva savaşı gerçek değilse bile o bölgenin tarihini anlamamızda kullanabileceğimiz çok güzel metaforlarla süslenmiş gerçek olabilecek bir destan.

benim truva savaşında veya efsanesinde en ilginç bulduğum noktalardan birisi homeros'un savaşa truva kralı priamos'un yanında katılan tüm kavimleri tek tek listelemiş olmasıdır. bu verilen desteğe bakıldığında truva savaşının akalar ile truvalılar arasında değil, toptan batıdan gelen kavimler ile anadolu'nun yerli kavimleri arasında olduğu görülebilir. homeros'un truva'nın desteğine geldiğini iddia ettiği halklar arasında çanakkale'den dardanieliler, zeleialılar, mysialılar, praktioslular, izmir'in kuzeyinden pelasglar (ki buralar sonradan aiol yerleşimi hâline gelecektir), frigyalılar, karialılar, likyalılar ve hatta uzun süre kim oldukları bilmece olarak kalsa bile sonradan tanınan ve homeros'un destanında isimleri geçen hititler ve amazonlar vardır. açıkçası o dönemde anadolu'da yaşadığı bilinip de bu savaşta truvaya destek göndermeyen bir kavim var mı bilemiyorum.

siyasî olarak çok güzel kullanılabilecek bir malzeme olduğunu düşünüyorum bu destanın. binlerce yıl önce bu topraklarda yaşayan tüm kavimler dışarıdan gelen bir düşmana karşı birleşmişler ve beraber savaşmışlar. elimizde bu hikayeyi destekleyen tarihî malzeme ve homeros'un ilyada'sı gibi tüm batı uygarlığının temel taşı olarak kabul ettiği bir eser var. fatih sultan mehmet'in neden istanbul'u aldıktan sonra "hektor'un öcünü aldım." dediğini anlamak zor olmasa gerek. hatta m. kemal atatürk'e bile lafı yakıştırmışız çekinmeden. ancak günümüzde bu kadar zengin bir tarihin okullarda hakkıyla işlenmiyor olması beni üzüyor.

peleus ile thetis'in düğününde her kadehte şarap ışıldamaktadır ve tüm tanrı ve tanrıçalar düğüne davet edilmiş ancak kimse düğünde kavga istemediğinden dolayı nifak tanrısı eris çağırılmamıştır. eris bir kızgınlık nöbeti sonucu altın bir elmanın üzerine "en güzele" yazarak gökten düğün alanına atmış, afrodit, hera, ve athena bu elmanın kendilerine ait olduğunu iddia etmişlerdir. zeus bir karar vermekten çekinmiş ve tanrıçaları ulak tanrı hermes ile birlikte ida dağında yaşayan paris adlı bir çobana göndermiştir. paris'in en adil seçimi yapacağını tanrıçalara taahhüd etmiştir.

paris aslında truva kralı priamos'un oğludur. karısı hekabe paris'e hamileyken bir meşale doğurduğunu ve onun tüm truvayı ateşe verdiğini görmüş ve kahinlere danışmış, kahinler bu rüyayı hekabenin doğuracağı çocuğun truvanın felaketi olacağı şeklinde yorumlamasıyla çocuğu doğurduktan sonra ida dağında terk etmiştir. çobanlar parisi bulup büyütmüşlerdir ve o da bir çoban olarak yaşamını ida dağında sürdürmektedir. bu arada da bir nympha olan oinone ile evlenmiştir. oinone hermes ve tanrıçalar yargıçlık yapmak için geldiklerinde parisi vazgeçirmeye çalışacak ancak başaramayacaktır ve ona bir gün yaralanırsa kendisini onu gelip bulmasını söyleyecektir, çünkü elinde apollonun bahşettiği şifalı otlar vardır.

üç tanrıça hermes eşliğinde parisin yaşadığı mağaraya giderler ve hermes zeusun mesajını parise iletir. paris bu onurlu görev nedeniyle şeref duymuş ancak hangi tanrıçayı seçeceği konusunda tereddüt etmiştir.
hera "boşuna düşünüyorsun, eğer beni seçersen dünyanın en zengin ve en kuvvetli ölümlüsü olursun" der
athena, ona büyük bir kral olmayı ve gireceği tüm savaşları kazanmayı vaad eder.
afrodit ona yaklaşır ve kokusunu hissetmesi için kollarını boynuna dolar. gülümser ve fısıldayarak "boşuna tereddüt ediyorsun, eğer beni seçersen dünyanın en güzel kadını gelinin olur" der. paris hiç düşünmeden elmayı afrodite verir. diğer iki tanrıça kızgın bir şekilde dağı terk ederlerken bir şimşek gökyüzünü ikiye ayırır. paris korkuyla "galiba yanlış bir karar verdim" der. afrodit cevap verir "artık çok geç, senin ve şehrinin kaderi mühürlendi. gel sana beyaz elli helena'yı anlatayım, menelaos'un karısını..."

bu olaydan sonra paris hep helena’yı düşünür. sonuçta karısı oinone ve ida dağını terketmeye karar vererek troia kentine iner. bu sırada kentte yarışmalar vardır. paris yarışmalara katılarak birinci olur. aynı zamanda bilici olan paris’in kız kardeşi kassandra onun kim olduğunu anlar ve paris ailesine kavuşur.


dünya'nın en güzel kadını zeus ile leda'nın kızları helenadır ve güzelliği hem tanrısal hem de dillere destandır. helena evlilik çağına geldiğinde dünyanın her yerinden krallar ve prensler olmak üzere pek çok talibi olur. kral hem adayları kırmak istemez hem de kızını hiçbirisine vermez. ithaka kralı odysseus helena'nın babasına da yardım etmek ister ve uygun bir anda araya girerek bir teklifte bulunur. helena kocasını kendisi seçecektir ve diğer krallar ve prensler, helena kimi damat seçerse seçsin, itiraz etmeyeceklerdir. gelecekte herhangi bir sorun başgösterdiğinde tüm adaylar seçileni birleşerek koruyacak ve kollayacaktır. bunu sağlamak için de, hepsi, damat seçildikten sonra bir bağlılık yemini edip ülkelerine döneceklerdir. tyndareos, odysseus'un fikrini sever. durum helena'ya anlatılır ve o da, tüm sparta'nın kraliçesi olmak istediğinden, kral agamemnon'un kardeşi menelaos'u kendine koca olarak seçer. kral agamemnon'un kardeşi menelaos damat olarak ilân edilir ve tüm prensler ve krallar bağlılık yemini etmeye çağırılır. toplu olarak kılıçlarının ve şereflerinin üzerine, odysseus dahil olmak üzere yemin ederler. böylece, zeus'un kızı helena, menelaos'la evlenir.

paris, truva'dan başlayarak, uzun gemi yolculukları yaparak, aphrodite'nin de yardımlarıyla sparta'ya doğru yola koyulur.menelaos paris'i güler yüzle karşılayıp onu günlerce ağırlar. bir süre sonra menelaos kendisinin bir iş için (o günlerde menelaos’un girit’te yaşayan büyükbabası katreus ölmüştür. menelaos girit’teki cenaze törenine gitmek zorunda kalır)girit'e gitmesi gerektiğini söyleyerek hiç kuşku duymadan sparta'dan ayrılır. ayrılırken de gelen konuklarını iyi ağırlamasını da karısı helena'ya söyler. paris ve helena, menelaos'un yokluğunda, yalnız kaldıkları bir an helena'ya aphodit'in vaadinden ve yaptığı hakemlikten bahseder. sonunda helena ona aşık olup truva'ya kaçmaya razı olur. menelaos'un hazinesinden taşıyabilecekleri kadarını alıp, helena'nın menelaos'tan olma kızı hermione'yi de geride bırakarak kaçarlar.

çılgına dönen menelaos karısını geri almaya kararlıdır. diğer şehirlerin krallarına yeminlerini hatırlatır ve onları yardıma çağırır. bunların en ünlüleri menelaos’un kardeşi agamemnon ve kral odysseus’tur. tanrıların şeytani bir zeka bahsettiği odysseus,menelaos ile agamemnon ona gitmeden önce haberi alır ve savaşa katılmamak için deli rolü yapmaya başlar.krallar ithakaya(dağlık ve kayalık küçük bir ülkedir ve odysseus tarafından yönetilmektedir)geldiklerinde onları odysseus'un karısı penelope tarafından karşılanırlar ve kocasına yeminini hatırlatmak ve yanlarında savaşmasını istemek için geldiklerini söylerler.penelope içini çeker "ah efendim,kocam delirdi gelin de görün"diyerek onları bir kayalığa götürür,odysseus orada kendini bir sabana bağlamış dolaşarak kayalara elindeki çuvaldan avuç avuç tuz serpmektedir.agamemnon onun numara yaptığını anlar,o sırada penelope'nin kucağında kundaktaki bebeği telemakhos vardır.agamemnon bebeği kadından zorla alır ve kadın "bebeğime ne yapıyorsunuz"diye feryat eder.agamemnon "merak etmeyin hanımefendi oğlunuza benden bir zarar gelmez bakalım odysseus sabanı kendi oğlunun üzerinden geçirecek kadar delirmiş mi"diyerek bebeği tam da sabanın geçeceği yere koyar ve odysseus hemen sabanın yönünü değiştirir.böylece numarası ortaya çıkar ve savaşa katılmak zorunda kalır.penelope ona telemakhosun bıyıkları terleyene kadar onu bekleyeceğini ve eğer geri dönmezse yeniden evleneceğini söyler.


troia savaşı’nın kaderini etkileyecek olan genç akhilleus(peleus ve thetis'in oğlu) ise sonradan onlara katılır. bin parça gemiden oluşan bu ordu troia yakınlarına geldiğinde menelaos, helena’nın geri verilmesi için haberciler yollar ancak yanıt olumsuzdur ve ünlü troia savaşı başlar.

savaş on yıl sürer ve her iki taraf da üstünlük sağlayamaz. .
homeros’un büyük bir ustalıkla anlattığı bu trajik savaşta akhilleus hektor’u öldürür. paris de attığı bir zehirli okla akhilleus’u topuğundan vurarak ölümüne neden olur.

efsaneye göre akhilleus’un annesi olan deniz perisi thetis, oğlunun gövdesine silah işlemesin diye onu topuğundan tutarak kutsal styks ırmağına daldırmıştır. ancak tanrıların kararı akhilleus’un bu savaşta ölmesi yönündedir ve tek zayıf noktası olan topuğundan aldığı bu yara nedeniyle kahraman ölür.
paris ise philoktetes’in okuyla kasığından yaralanmıştır. aklına ilk karısı peri kızı oinone gelir. ancak oinone paris’in yardım isteğini duymazdan gelir ve paris ölür. kararını değiştiren oninone yardıma koşar ancak geç kalmıştır. o da parisin yakıldığı ateşe kendini atarak çığlıklar içinde can verir

sonuçta kurnaz odysseus’un önerisiyle tahta at hilesine başvuran akha ordusu, troia kentinin içine sızar ve şehri ele geçirerek yakıp yıkar. güzel helena’ya da alarak yurtlarına dönüş yolculuğuna çıkarlar.ancak işler çoğu için sandıkları kadar kolay gitmez ve çoğu evlerine geri dönemeden denizlerde can verir.bunun nedeni truvanın kazanmasını isteyen tanrı ve tanrıçaların kızgınlıklarıdır.
.