isaac asimov un kitaplarında kullandığı* robotlara yönelik yasalardır.3 tanedir;
-bir robot bir insana zarar veremez ya da bir insanın zarar görmesine seyirci kalamaz
-bir robot 1. kuralla çelişmediği sürece bir insanın emirlerine uymak zorundadır.
-bir robot 1. ve 2. kuralla celişmediği sürece kendinin zarar gormesine izin veremez.
robots and empire isimli kitapta iki robot "ne yapsak ne etsek de bu kurallara uyarak dünyayı kurtarsak" diye konuşur dururlar. asimov robotlara bu kısıtlamaları getirip insanlardaki karar verme yeteneğini sorgulamış ve vurgulamıştır bir nevi.
yine ayni kitapta robotlardan biri bu üç yasanın başına zeroth (sıfırıncı) yasasını getirerek tüm insanlığın tek tek insanlardan önce korunmasına öncelik vermek istemiş ama yapamamıştır. nitekim sınırlı bir robottur kendisi.
(bkz: r. giskard reventlov)
(bkz: r. daniel olivaw)
isaac asimov'un bilim kurgu literatüre yaptığı en önemli katkılardan biridir. asimov'un romanları ve hikayeleri çok değişik zaman dilimleri ya da ortamlarda geçse de, küçük istisnalar haricinde tüm eserlerinde var olan bütüncül bir mantıktan, dolayısıyla bir asimov evreni'nden söz edilebilir. işte üç robot yasası da bu asimov evreni'nin kıyısında, kenarında, her yerinde geçerli olan evrensel bir yasalar bütünüdür.
üç robot yasası şunlardır:
1. hiç bir robot bir insana zarar veremez veya harekete geçmeyerek bir insanın zarar görmesine seyirci kalamaz.
2. bir robot bir insanın emirlerine daima uyar. tabi bu durum 1. yasayla çelişmediği sürece.
3. hiç bir robot kendi kendine zarar veremez veya harekete geçmeyerek zarar görmeye seyirci kalamaz. tabi bu durum önce 1., ardından 2. yasayla çelişmediği sürece.
bu yasalar sallamasyon bilim kurgu ıvır zıvırı değil. düşünebilen makinelerle insanların bir arada yaşayabilmesinin psikolojik, toplumsal ve hukuki koşullarıyla kafayı bozmuş asimov'un bu soruna bulabildiği en uygun ve basit çözüm, yani geleceğe dair bir öneridir.
metinlerde robotların düşünmesini ve iş görmesini sağlayan pozitronik beyinlerine kodlanmış bu yasalar hiç bir şekilde bozulamamakta, kırılamamakta, aksi takdirde robotun kendisi de işlevsiz hale gelmektedir.
asimov evreni'nin ilerleyen zamanlarında ise, üç robot yasası'nın bazı durumlarda yetersiz kalabildiği görülmüş, bunun üzerine 4. ama önem sıralamasında en başta gelen bir yasa daha koyulmuş, buna da 0. yasa veya orijinal ismiyle zeroth law adı verilmiştir:
0. hiç bir robot insanlığa zarar veremez veya harekete geçmeyerek insanlığın zarar görmesine seyirci kalamaz.
buna göre ilk üç yasa da değişikliğe uğramıştır:
1. hiç bir robot bir insana zarar veremez veya harekete geçmeyerek bir insanın zarar görmesine seyirci kalamaz. tabi bu durum 0. yasayla çelişmediği sürece.
2. bir robot bir insanın emirlerine daima uyar. tabi bu durum önce 0., ardından 1. yasayla çelişmediği sürece.
3. hiç bir robot kendi kendine zarar veremez veya harekete geçmeyerek zarar görmeye seyirci kalamaz. tabi bu durum önce 0., ardından 1. ve ardından 2. yasayla çelişmediği sürece.
böylece bir anlamda robotlara insan öldürme kapısı da açılmıştır. tabi 0. yasanın uygulandığı robotlar da evdeki mutfak robotu değil, "insanlığın iyiliği" gibi bir mevhumu değerlendirebilecek kapasitede robotlar olmaktadır.
işin ilginci ilk üç yasa insanlar tarafından geliştirilmişken, 0. yasanın bizzat bir robot tarafından konmuş olmasıdır. gerçek anlamda düşünen makine böyle bir şey herhalde.
konuyla ilgili temel bilgilere şuralardan ulaşabiliyoruz,
