tezer özlü  

leyla ipekçi'nin denemelerinde görüp merak ettiğim, yky'nin dişi oğuz atay olarak tarif ettiği depresif yazar.

eski bahçe eski sevgi, çocukluğun soğuk geceleri, yaşamın ucuna yolculuk gibi az, kısa ama her sözcüğüyle insanı sarsan kitaplara imza atmış yazar

(bkz. tezer özlü'den özlü sözler)

intiharı konu alan yaşamın ucuna yolculuk adlı kitabının basımı bir süredir yapılmamakta olup eski kitapçılarda bile mevcut değildir.diğer kitapları:eski bahçe eski sevgi,çocukluğun soğuk geceleri,tezer özlü'den leyla erbil'e mektuplar,zaman dışı yaşam,kalanlar.

otobüs yolculuklarımı çekilir kılan kitapların yazarı. ya çok sever ya da bir daha okumazsınız sanırım kitaplarını. kabul edilmesi zor bir gerçeklikle antatır özgürlük duygularını. ve dersiniz içinizden herkes de bilmesin, herkes de okumasın zaten..

günlüğüne yazması gerekenleri kitaplaştırıp itibar edinmiş biri.

hayata "genel"den çok daha farklı bir bakış açısıyla bakabilen, kısacık yaşamının çok büyük bir kısmını akıl hastanelerinde geçirmiş, cesare paveseve kafkahayranı, türkiye'nin önemli kadın yazarlarından biri.

pek çok kez ölüme niyet edip intihar eden yazarın ölüm sebebi sanılanın aksine intihar değil, hastalıktır.

türk edebiyatının gamlı ve nostaljik prensesi olarak anılır. tezer özlü ilk eşi yönetmen erden kıral'dan, almanya'da tanıştığı kendisinden 10 yaş genç hans peter'e aşık olunca boşanır. erden kıral'a almanya'dan yazdığı mektup hem acı hem de düşündürücü.

"... dostça ayrılmamız gerekir. yaşamımız boyunca en derin dostlar olarak kalmamız gerekir. kimse başkasını sevmekle, başkasını ne boynuzlar ne de başkasına kazık atmış olur. bunlar insana özgü duygular. biz insanlığa yön vermeye çalışan kişiler olarak, tüm insancıl duygulara saygı göstermeliyiz. sekiz yıldır evimizin kalorifer sorunu çözülemedi, sekiz yılda evimizin erkeği olarak salona bir soba kurmayı başaramadın. en büyük enflasyon yıllarında evin tüm yükü sırtıma bindi, 14 yılda ayakkabılarımı koyacak bir yerim olmadı, şu an istanbul'a dönsem yatacak ılık bir odam yok. istanbul'dan buraya gelirken içimden bir ses 'aynı koşullara dönersen, aynı koşullara, artık yaşamda hiçbir şeyi değiştiremeyeceğini, yaşlılığı ve durgunluğu kabul et..."

tezer özlü ve erden kıral boşandıklarında kızları deniz küçücüktü. annesi ve babası boşandığı için 6 ay onlarla konuşmamıştı. deniz hala annesi hakkında konuşmakta güçlük çeker, gözleri dolar. hayata tutunmaya çalışır o da annesi gibi.

şimdi gamlı prensesimiz aşiyan mezarlığı'nda serin esen boğaz rüzgarlarıyla birlikte uyuyor. işte tezer özlü'nün "kalanlar" kitabından bize kalanlar....

"işte "beğendiğim" insanlar

- lodosta başı ağrımayanlar
- insan dramının bilincinde olmayanlar
- her sanat yapıtını aynı biçim ve aynı ölçü ile algılayanlar
- uçakta iştahla yemek yiyenler
- karı veya kocasına hayranlık duyanlar
- kendilerine hakim olmaları gerektiğini sananlar
- görgüden söz edenler
- herhangi bir gemide, herhangi bir yabancının ayakkabılarını modaya uygun bulup bu konuda konuşanlar
- biriyle yatıp ona iyilik ettiklerini sananlar
- sabahları genel konular üzerine konuşabilenler
- özel yaşamlarını gizli tutmaları gerektiğini sanıp, bu konuda hiç söz etmeyenler
- yemekler ve mutfak üzerine konuşurken, sanki askeri bir darbeden söz eder gibi heyecanlananlar
- aşık olunca, ömür boyu sürecek eşlerini bulduklarını sananlar."

edebiyatın "gamlı prenses"i olarak anılan, kitaplarında sen, o diye hitap ettiği kişilerin tamamı aslında kendi olan, “yaşamın ucuna yolculuk”da en sevdiği yazarların yaşadığı kentleri dolaşırken, kendini, en çok da doyumsuzluğunun tarifini, olaylarla ve düşüncelerle çok iyi yapabilen, erkenden göçüp giden yazar.
yaşamı ölümle, ölümü de yaşamla tanımlamıştır. çekingen bir katildir o da niceleri gibi, çünkü pavese’nin dediği gibi “çekingen katillerdir intihar ederler, sadizm yerine mazohizm”, fakat ne yazık ki kanserden ölmüştür..
gitmek'ti en çok sevdiği eylem, her yerden her şeyden gitmek isterdi, gitti işte, daha yazacağı çok kitap varken, kafka'nın, pavese'nin, svevo'nun, oğuz atay'ın yanına.. edebiyatı yetim bırakıp gittiler hepsi..

yaşamım boyunca içimi kemirttiniz. evlerinizle. okullarınızla. iş yerlerinizle. özel ya da resmi kuruluşlarınızla içimi
kemirttiniz. ölmek istedim, dirilttiniz. yazı yazmak istedim, aç kalırsın, dediniz. aç kalmayı denedim, serum verdiniz. delirdim,
kafama elektrik verdiniz. hiç aile olunmayacak bir insanla bir araya geldim, gene aile olduk. ben bütün bunların dışındayım.
şimdi tek konuğu olduğum bu otelden ayrılırken, hangi otobüs ya da tren istasyonuna, hangi havaalanı ya da hangi limana doğru
gideceğimi bilmediğim bu sabahta, iyi, başarılı, düzenli bir insandan başka her şey olduğumu duyuyorum. ( yaşamın ucuna yolculuk - sayfa. 75-76)

o da bir deli kadındır

ve meczupluk ve sakatllık ve çöpler görmek istemediklerimiz, utanıp sıkıldığımız, yok saydığımız herşey bu deli kadınların kitaplarında arzı endam ederler (milliyet sanat)

"dünyanın verdiği acı o kadar çoktu ki hiç aşk acısı çekmedim."diyebilen müstesna insan.(bkz: @1033866)

"all is the same
time has gone by
some day you come
some day you ll die
someone has died
long time ago"

dizeleri ile neden intihar ettiğine dair ipuçları veren kişidir

edit: intihar etmemiş aslında, hastalanarak ölmüş. ama nedense benim aklımda öyle kalmış. iyileşmek istememiş olabilir mi peki?

trende onun kitaplarını okumak daha bir güzeldir onu anlamak isteyen için...

"ve sahne,,,
mum ışıgında güzel gözlü bir delikanlıyla yemek yiyiyorum. kırmızı şarap içiyoruz.
kapı çalıyor.
neden onunla yaşamayı istemediğimi yazdıgım an çıkıp geldi. ıste karşımda.
üzerime atlıyor.
beni odaya,yatağın üzerine sürüklüyor…
-yapma!
-sana ne oldu? sensiz yaşayamam.
-yaşarsin.herkes herkessiz yaşayabilir
bizim ilişkimiz bitti
seninle ilk yattıgımız gecelerde bile,sanki sevişmenin sonunda kollarımda bir ölü kalıyordu.
birbirimizi boşluga sürüklüyoruz, öldürüyoruz.
-birlikte ölelim!
-ne farkı var.ıstersen bahçeye bir çukur kazıp, ikimizi gömsünler
-gömsünler, isterim
-gömmesinler.gel otur, getirdigin konyaktan içelim.
sevdiğin kenti anlat anlat anlat anlat!
"

ölmek ile yaşamak arasında ayrım gözetmeyen melankolik yazar. ölürken ben ölüyorum vah vah diye üzüldüğünü sanmıyorum. onca sıkıntıya rağmen yapacaığını yapmış, vereceğini vermiştir.

yky, şu şekilde anlatmıştır tezer özlü'yü;


tezer özlü (1943-1986); yaşarken yayımladığı üç "farklı" kitabıyla edebiyatımızın çok erken yaşta yitirdiği en özgün kalemlerden biri oldu. avusturya kız lisesi'nde okudu. ilk kitabı olan eski bahçe'yi, (1978) 1963'ten beri dergilerde yayımlanan öykülerinden oluşturdu. ilk romanı çocukluğun soğuk geceleri (1980); kişinin, çocukluğundan başlayarak içine düştüğü yaşamın, kimi zaman fiziksel-kaba, kimi zaman inceltilmiş-dolaylı baskılarıyla karşı karşıya kalışını ve yaşadığı ya da "yaşamasına izin verilmek istenmeyen" farklılığını ve uyumsuzluğunu son derece sarsıcı ve incelikli bir biçimde, "teninde duyarak" işledi. özlü, yaşamın anlamını arayan ve bu arayışı hayranlık duyduğu üç yazarın (svevo, kafka ve pavese) izlerini ve izleklerini de sürerek sürdüren ikinci roman/anlatısını ise 1983'te auf den spuren eines selbstmords (bir intiharın izinde) adıyla yazmış; yapıt 1983 marburg yazın ödülü'nü kazanmıştı. bu kitap, daha sonra dilimizde, yazarı tarafından yaşamın ucuna yolculuk (1984) adıyla bir anlamda yeniden yaratıldı. özlü'nün ölümünün ardından; ilk öykü kitabı, daha sonra yazdığı öykülerle bir arada eski bahçe - eski sevgi (1987) adıyla basılmış; gergedan dergisi 13. sayısında yazarın adına özel bir "fotobiyografi" yayımlamış; kimi günce ve anlatı parçaları ise kalanlar (1990) adlı küçük bir kitapçıkta toplanmıştı. 1993'te başladığımız "bütün yapıtları" dizisi, özlü'nün daha önce yayımlanmamış senaryosu zaman dışı yaşam'la sona eriyor. not: kalanlar adıyla bir araya getirilen metinlerin birçoğu almanca yazılmış ve sezer duru tarafından türkçe'ye çevrilmiştir.

"insan çoğu kez her şeyin son bulduğu duygusuna kapılıyor, oysa yaşamın sonsuzluğunu algılayabilmek icin bile yeterli değil bir insan ömrü" demiş yazar.

akıl ve çılgınlık arasındaki ufak,yıldırım hızına sahip atlayışı sözcüklerle

nasıl anlatabilirim.

beyin,düşünce kendini özgürleştiriyor,fırlıyor bir roket gibi evrene,

boşluğa,sonsuz boşluğa.

onunla birlikte gövde de.

ya da gövde kalıyor da,düşünce gövdeyi koparıp sonsuz boşluğa doğru

uçmaya başlıyor.

bir arkadaş için

aşağıda yatıyorum
sokağa bakan pencerenin yanındaki divanda
bir ses birden bir olay oluyor
kulağımın dibinde
bir dal bir cama vuruyor
tezer

can yücel

“pazar günleri… şimdilerde… sokak aralarından geçerken… gözüme pijamalı aile babaları ilişirse, kışın, yağmurlu gri günlerde tüten soba bacalarına ilişirse gözlerim… evlerin pencere camları buharlaşmışsa… odaların içine asılmış çamaşır görürsem… bulutlar ıslak kiremitlere yakınsa, yağmur çiseliyorsa, radyolardan naklen futbol maçları yayımlanıyorsa, tartışan insanların sesleri sokaklara dek yansıyorsa, gitmek, gitmek, gitmek, gitmek, gitmek………. isterim hep.”

okul yıllarının en bunalımlı dönemlerinde bir şekilde karşıma çıkan kitaplarını okuyunca daha da bir bunalıma girdiğim , en sevdiğim, söylenecek tüm kelimelerin anlatmaya yetersiz kaldığı kadın.eğer öbür taraf varsa gidince ilk tanışmak istediğim insandır kendisi.şöyle bir karşılıklı sigara içip edebiyattan ve hayattan konuşmak da hayalimizin cabasıdır tabiki.

şimdilik şunu söyleyebilirim ki, leyla erbil türkiyenin en iyi kadın yazarıdır. tezer özlü efsaneleşmiş hatta yine şimdilik diyeyim, biraz da abartılmış bir yazar sanki. evet sağlam cümleleri var, baskıya baskı yapmış filan ama yazı gücünde leyla erbil'den ötesini ben bir türlü göremiyorum.
depresifliği yaşam felsefesi haline getirmiş gibi; leyla erbil'le aşık olduğu adamı tanıştırırken bile "bu adam benim ölümüm" diyecek denli üstelik. evet o adamın kollarında son nefesini vermiş olsa bile, aşk=ölüm önermesi bende gerilim etkisi yarattı.

bilemiyorum, iyi dost olmak, iyi yazarlarla dost olmak iyi yazar olmayı beraberinde getirmez ya dürüst olalalım ve bu romantik tutumumuzdan bazen uzak kalalım, derim ben.

ve hatta şu var ki, tezer özlü, oğuz atayın dişisi filan değildir. oğuz atay, depresif bir adam değildi! nereden çıkarıyorlar bunu anlayamıyorum. selim ışık günlüğünde "ey eli tabancalı adam bitir işini" derken bile hayatın komik taraflarını görebilen bir karakterdir. oğuz atay'ın günlüğünde de sevin'i özlediğine dair satırlarda bile aşırı duygusallığı önplana çıkarmamıştır. sevin'in bir masal olduğundan öte bir romantizm yoktur o satırlarda. hatta ve hatta bu adam, ölümünün yaklaştığını bildiği günlerde dahi yapmak istediklerinden vazgeçmeyip "zaman azaldı elimi çabuk tutmalıyım" diyen biri. dolayısıyla depresif bir insan gibi boşvermiş değil. bu yüzden oğuz atay ve tezer özlü karşılaştırması yaparken birilerine haksızlık edilebileceği gözden kaçırılmamalı kanısındayım.

çırılçıplak bir hüzün..
onun cümlelerinin verdiği his bu sanırım.
yolda yürürken bir duvara çarpmak.. belki biraz hızlı yürürken çarpmak o duvara.. ve etinizin acıması.. gibi acıtıyor cümleleri ruhunuzu.
cümleleri nilgün marmaranın acısına kardeşlik ediyor sanki..

''sizin düzeninizle, akıl anlayışınızla,namus anlayışınızla,başarı anlayışınızla hiç bağdaşan yanım yok.aranızda dolaşmak için giyiniyorum.hem de iyi giyiniyorum.iyi giyinene iyi yer verdiğiniz için.aranızda dolaşmak için çalışıyorum.istediğimi çalışmama izin vermediğiniz için.içgüdülerimi hiçbir işte uygulamama izin vermediğiniz için.hiçbir çaba harcamadan bunları yapabiliyorum,birşey yapıldı sanıyorsunuz.yaşamım boyunca içimi kemirttiniz.evlerinizle.okullarınızla.işyerlerinizle.özel ya da resmi kuruluşlarınızla içimi kemirttiniz.ölmek istedim,dirilttiniz. yazı yazmak istedim,aç kalırsın dediniz.aç kalmayı denedim,serum verdiniz.delirdim,kafama elektrik verdiniz.hiç aile olmıyacak insanla biraraya geldim,gene aile olduk.ben bütün bunların dışındayım...''

cümlelerinin şahsına münhasır kadını...

çoğu kişi intihar ettiğini düşündüğü yazar - ki denemiştir- , bir hastalığa yenilmeyi yakıştıramaz bu hayata daima dik durmuş kadına, kanserden öldüğünü öğrenince şaşırırlar. bence tezer özlü intihar etmiştir, sadece kanser ilaçlarını kullanmayı reddederek değil, belki de bu hastalığın oluşmasını isteyerek. madem toplum ölmesine izin vermemiştir, o da böyle deneyecektir.

mezarı aşiyan'dadır. gidiniz, görünüz.