|
|
- birisi kâlû belâda biri bâb-ı yârda
pâdişâh-ı aşk-ı pâk ancak iki dîvân eder
(yahyâ bey)
(halis aşk padişahı, biri kâlû belâda biri de sevgilinin kapısında
olmak üzere iki dîvân tertipler.)
dîvân, toplantı yeri; şâirlerin şiirlerini topladıkları eserin adıdır. beyitte görünürdeki anlam toplantı yeri, kasdedilen anlam ise şâirlerin şiirlerini topladıkları eserdir.
- bir sözcüğün her iki anlama birden gelebilecek biçimde kullanılması sanatıdır. usta sanatçılar bazen bu anlamları üçe çıkarabilirler. özellikle divan şiirinde sıkça kullanılmıştır.
17. yy. şairlerinden nef'i'nin yazdığı şu dörtlük konuya ilginç bir örnektir:
tahir efendi bana kelp demiş
iltifatı bu sözde zahirdir
maliki mezhebim benim zira
itikadımca kelp tahirdir*
kelp= köpek
şiir iki şekilde yorumlanabilir:
1-tahir efendi, bana köpek demiş; bu sözüyle bana iltifat ettiği bellidir. çünkü ben malikî mezhebindenim ve benim inanışıma göre kelp, temizlik demektir.
2- tahir efendi bana köpek demiş, bu sözüyle bana iltifat ettiği (latife ettiği) aşikardır, zira benim mezhebim malikidir ve buna göre esas köpek tahir'dir.
*tahir sözcüğü hem temizlik hem de bir erkek adı manasına aynı anda gelerek kullanıldığı için bu şiirde ikili bir anlam söz konusudur.
hadisenin arkaplanı ise şudur: nef'i dönemin sevilmeyen şahsiyetlerindendir; zira hicivleriyle ünlüdür. onu çekemeyen çok düşmanı vardır. tahir efendi de onlardan biridir; bir mecliste nef'i'ye "kelp" deyince, bunu hemen nef'i'ye yetiştirirler. nef'i hemen o anda tahir efendi'ye bu dörtlüğü söyleyerek cevap verir. bir efsaneye dönüşen bu dörtlük hem tevriyeyi açıklar hem de divan şiirindeki birbirini hicvetme, eleştirme, iğneleme gücünü gösteren başarılı bir örnektir.
|