anlaşmazlıkların
hakem yoluyla çözülmesi yöntemidir.
[
küreselleşme karşıtı çalışma grubu'nun bastığı kitapçıktan]:
literatürde 'arbitration' olarak geçmekte olan bu kelime türkçe'ye hakem olarak çevrilebilmektedir. hakemlik (tahkim) müessesinde uyuşmazlıklar genel olarak 3 kişilik bir komisyon tarafından çözümlenir. bu komisyon, biri davacı, biri davalı ve 3.sü ise davacı ve davalının mutabık kaldığı bir hakem ya da mutabık kalınamaması durumun da hakemlik müessesesinin re'sen atayacağı bir hakemden oluşur. hakem heyeti üyelerinin hukukçu olması gerekmez ve hakem seçimi dünya bankasının yatırım ve ticaret uzmanları listesinden yapılır. hakemlik müessesesinde uyuşmazlık çözümü için tek ve temel ölçü taraflar arasında yapılmış olan sözleşme ya da anlaşma koşullarıdır. hakemler uyuşmazlık çözümünde, tarafların sözleşme ya da anlaşma koşullarına uyup uymadıklarını inceler ve kararını verir. hakem heyetinin karar alma sürecinde ve şirketlerin taraf olduğu anlaşmalar esas olduğundan, ulusal hukuk ya da evrensel hukuk normları ile insan, emek ve çevre hakları bu anlaşmalarda yer almadığı için hakem komisyonlarının yegane bakış açısı ya da kriteri de şirket haklarının ve karlılığının korunması olmaktadır.
dünyada uluslar arası ticaret ve yatırım anlaşmalarında yer alan ve genel kabul görmüş 3 hakemlik müessesesi bulunuyor. bunlardan en eskisi 1923 yılında oluşturulan ve bugün de kullanılan ıcc -uluslar arası ticaret odasının tahkim komisyonu, ikincisi birleşmiş milletler örgütünün uncıtral tahkim komisyonu ve üçüncüsü dünya bankasının ıcsıd-uluslararası yatırım uyuşmazlıkları için çözüm merkezi isimli tahkim komisyonudur. bu 3 hakemlik müessesesinin dışında wıpo (dünya fikri mülkiyet örgütünün hakem heyeti), avrupa birliği hakem heyeti, ito(istanbul ticaret odası hakem heyeti) gibi çeşitli hakemlik müesseseleri de mevcuttur. ayrıca koşulları taraflar arasında yazılabilen hakem müesseseleri de kurulabiliyor. bu özel hukuk alanındaki hakemlik müessesesidir ve şirketler arasındaki ilişkilerde kullanılır. (kaynak:
antimai.org)
