|
|
- "oğuz han gökten ateş gibi indi, ağaç kuytusunda bir hanım buldu onunla evlendi, bebeleri oldu, bebe doğar doğmaz öküzü yıktı ve yedi..." benzeri olayların anlatıldığı masalsı hikayeler bütünü.
en belirgin özelliklerinden biri hep iyilerin kazanmasıdır, yunan mitolojisi gibi devamlı bir çatışma yoktur, iyinin dediği olur. geniş bilgi için (bkz. dede korkut masalları)
- elin mitolojisini bir kenara atıp, kafa yormamız gereken kendi mitolojimiz.
iki karşıt tanrı vardır. ülgen ve erlik. ülgen bizim bildiğimiz yaratıcı göktanrıdır. erlik ülgen'in torunudur ve dedesine kafa tutup yeraltına çekilip şeytanlaşmıştır. türk tanrıları da aynı yunan tanrıları gibi evlenirler, çoluk çocuğa karışırlar. tanrının kızları peridir, oğulları kutsal yarı tanrılardır. en karizmatik yarı tanrı karakan'dır. bunlardan gayrı sürüyle tanrı vardır.
yani bize ilkokuldan beri yutturulan tek göktanrı olayı safsatadır, yalandır, ayıptır, araplaştırmadır.
- (bkz: gılgamış destanı)
- olayı daha mikro boyutta ele alırsak (bkz: itü sözlük mitolojisi)
- kırgız türklerinin yaptığı manas destanında*[ dünyanın en uzun destanıdır. ] bu tema bolca işlenmiştir.
- bu konuda epeyce çalışan iki isimden birisi bahaeddin ögel, diğeri de yaşar çoruhlu'dur.
- göktürk belgelerinden edinilmiş belgelere göre, türklerin sadece 4 tanrısı vardır denilir. bunlar; kök tengri, yağız yir, iduk yir subve umay idir.
kök tengri: adını mavi gökten almıştır. ilahi bağışları ve kağana kutsallık veren kut, savşçılık yeteneği veren küç(güç), üretkenliğin ve doğurganlığın kaynağı olan ülüg(kısmet) idir. yunan mitinde uranos olarak geçer.
bilge kağan, istemi ve bumin kağan ve de tonyukuk'a bilgelik verenin kök tengri olduğu bilinir.
yağız yir: kök tengri ile birlikte anılır. toprak ana, kara toprak olarak bilinir. yani yunan mitindeki karşılığı gaiaidir. tanrıçanın işlevi, beslemek, bereket getirmek olduğundan bereket tanrıçası olarak da söylenebilir.
iduk yir sub: yağız yir ile benzer tanrısal yetileri vardır. toprak anaya bereket getiren iklim ve mevsimlerin oluşumundan sorumlu olarak bilinirler. sulara, ormanlara, tüm canlılara hayat akıtırlar. bu bakımdan iduk yir sublar, kök tengrinin bağışladığı üretkenliğe katkıda bulunan yardımcı ruhlar olarak bilinir. bir bakıma, çeşitliliğin diğer adıdır. yunan mitinde, tekil işlevselliğiyle demeterile anılabilir.
umay: doğumlarla ve doğan bebeklerin sağlığıyla ilgili bir tanrıça veyahut ruh olarak bilinir. aile koruyucudur. işlevi, doğurganlığı sağlamaktır. yunan mitinde;rhea, hestia, hekate gibi karşılıkları bulunur.
- yamulmuyorsam uygurların yaratılış miti aşağı yukarı şöyledir:
dünyanın üzerinde sudan başka birşey yokken, yani her taraf suyla kaplı iken ülgen tanrı dünyayı dolaşır da dolaşır velakin konacak bir yer bulamaz ve yorgunluktan bitkin düşer. onun bu halini görüpte acıyan bi su perisi ya da başka bişey de olabilir tam bilmiyorum sudan kafasını çıkarır ve ' ülgenciğim canım bebişim. e sen tanrısın be şekerim. oturacak yer mi yok; ol de olsun. bunu da biz söylemeyelim artık yani.' der ve tekrar sulara gömülür. bunu duyan ülgen tanrı toprak olsun der ve toprak olur. oturup dinlenen ülgen tanrı bu dünyada yalnız olmak istemediğine karar verir ve olaylar gelişir.
- ümmetçilikten ulus devlete geçiş sürecinde dikte edilmesi beklenirken, havada kalmış olan yerli malı, yurdun malı. ecnebi hayranlığı yüzünden unutulmuştur. "kırmızı kitap 1.7 patch" çıkmadan yedikule zindanlarında toplanıp bu durumu görüşmek lazım.
|
