|
|
- türk edebiyatında batılı anlamdaki ilk öyküler tanzimat döneminde yazıldı. ilk öykü yazarları, ahmed midhat, emin nihat, samipaşazade sezai ve nabizade nazım'dı. türk öykücülüğünü yetkinliğe kavuşturan yazar ise halit ziya uşaklıgil oldu. edebiyat-ı cedide döneminde yalın diliyle dikkat çeken uşaklıgil, titiz gözlemciliğiyle gerçekçi öykü geleneğini başlatan yazardır. bu dönemin diğer yazarları hüseyin rahmi gürpınar, mehmet rauf, hüseyin cahit yalçın, ahmet hikmet müftüoğluve saffeti ziya idi.
2. meşrutiyet'in ilanından sonra gelişen yeni edebiyat akımıyla birlikte öyküde toplumsal ve siyasi sorunlar işlenmeye başladı. türkçe'de yabancı sözcüklerin temizlenmesi, yazımda konuşma dilinin hakim olması, taşra yaşamının gerçekçi bir üslupla edebiyata taşınması gibi özelliklerle bilinen bu dönemde ömer seyfettin, türk öykücülüğünde yeri bir çığır açtı. onu halide edip adıvar, reşat nuri güntekin, refik halit karay izledi. f. celaleddin, selahattin enis, sadri ertem, cemal kaygılı, sabahattin ali, kenan hulusi koray, nahit sırrı örik, bekir sıtkı kunt, mahmut şevket esendalcumhuriyet dönemi öykücülüğünü hazırlayan isimlerdir.
cumhuriyet dönemi 1930'lar sonrasını kapsar. bu dönemde alışılmışın dışında bir öykü dünyası kuran sait faik abasıyanık, cevat şakir kabaağaç*, diyalogların usta yazarı orhan kemal, mehmet seyda, samet ağaoğlu, sabahattin kudret aksal, kemal bilbaşar, kemal tahirve ahmet hamdi tanpınar öykü yazarları olarak ön plana çıktı. günümüzde türk öykücülüğü geniş bir konu ve üslup zenginliğiyle sürmektedir. bunlar arasında muzaffer buyrukçu ve osman çeviksoy üslupçuluklarıyla ön plana çıkarken, islam gemici (kalbimi dağlarda bıraktım, truva yayınları), necati tosuner (çıkmazda, neden kitap) gibi isimler de çalışmalarına aralıksız olarak devam etmektedirler.
(kaynak: türk edebiyatı notları)
- öykü, edebiyat tarihinin en eski yazı türlerinden birisi olmasına rağmen, türk edebiyatıçılarının yıllarca edebiyatı şiir olarak görmesi sonucu, yazınımıza girmekte gecikmiştir.
tıpkı roman, makale, köşe yazısı vb. diğer düz yazı türleri gibi öykü de edebiyatımızda uzunca süre yer bulamamıştır. ancak bu konu tartışılırken, türk edebiyatçılarına karşı bir antipati oluşturulmadan ele alınmalıdır çünkü şiir edebiyatın en üst, en zor noktasıdır ve türk edebiyatçıları yıllarca şiiri başarı ile yazmışlardır. fuzuli, baki, yunus emre, ahmet haşim gibi pek çok kaydadeğer şair bu anlayış dolayısı ile edebiyatımızda yerini almıştır.
türk edebiyatı'ndaki ilk öykü denemeleri tanzimat dönemi'nde yazılmış da olsa, başarılı denemeler değillerdi. türk öykücülüğünün amatörlükten kurtulup sanata dönüştüğü süreç cumhuriyet ile başlamıştır ve türk öyküsü en güzel eserlerini 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren vermeye başlamıştır. aslında bu kadar kısa süre içerisinde, hiç bilinmeyen bir tarzın ciddi adımlar atarak ilerlemesi de ciddi bir başarıdır.
- şiir kadar önemli bir yer tutar aslında. şu an genç şairler için yapılan karşılaştırmalardan yeni dönem öykücüler de çokca nasibini alır. bir yusuf atılgan bir daha gelmez der kimi eleştirmenler, ama ben kulak asmam. okurum ve takdir ederim yenileri...
(bkz: murat gülsoy)
(bkz: barış bıçakçı)
|