türkçe programlama dili olamaz  

sadece iki üniversite öğrencisinin uğraşları sonucu ortaya çıkmış yüzeysel bir programlama diline bakılarak söylenmesi biraz haksızca görünen önerme. mevcut programlama dilleri uzun uğraşlar ve devasa kadroların emeği sonucu ortaya çıkmıştır. üstelik bu iki türk öğrencinin, daha önce denenmemiş bir şeyi denemesi, karşılaştıkları en büyük zorluktur; artık ingilizce yapılarıyla kemikleşmiş mevcut programlama dillerini en başından yazmaya çalışmışlardır. ben büyük bir saygı duyuyorum bu yapılan işe, programın çalışıp çalışmaması önemli değildir, en azından "türkçe programlama dili olamaz" gibi bir önyargıyla yaklaşmamışlardır.
ayrıca türkçe, bildiğim kadarıyla (programlamanın temeli olan) algoritmaya en uygun dillerden biridir.

bilgisayar mühendisliğini geçtim, mühendislik mantığına haiz bir insanın (üretilebilirlik diyorum, verimlilik diyorum) kabul etmekte zorlanmayacağı bir gerçek.

tupol gibi çalışır, elle tutulur örnekler var olabilir ama bir mühendislik dizaynının var olup olmaması üretilebilirliğinden öte bunun kullanılabilirliğiyle, işe yararlığıyla ölçülür. bu kriterler bir dizaynda bulunmuyorsa o ürün "var olamaz" sayılır.

bu mantığı programlama dilleri türkçe olsa olabilecekler konusunda yaptığım sonsuz fantaziyle bağdaştırmamak, bir an olsun o konuda alınıp kenara koyulan beyni tekrar yerine takıp düşündüğümü varsaymak konu hakkındaki fikrimi daha açık olarak anlatacaktır.

günümüz programlama dillerindeki "def", "include", "println" "x.text" vb. ingilizce temelli komutların türkçe'ye doğrudan çevrilmesiyle üretilecek bir programlama dili zaten türkçe programlama dili olmaz, uyarlama olur. ancak makina dilinde "bunu register" a yaz "onu al oraya götür" "bunu şurdan oku" "kesme isteği" gibi komutların ikilik sayı sistemindeki değerlerle ifade edildiği, ve diğer dillerin de bu mantığı biraz daha basitleştirmek ve komplike işlemleri daha rahat ifade edebilmek için yazıldığı düşünüldüğünde, şu an (kim ne derse desin bir şekilde) dünya üzerinde hakim dil olan ingilizcenin programlama dillerine de uyarlanmış olması, türkçe programlama dili olabileceğini gösterir. ha, wondrous'un da dediği gibi verimli olmaz, diğer dillerle entegrasyonu zorlaştırır, başka da bir işe yaramaz.
ama sonuçta türkçe programlama dili olur, bal gibi olur hem de.

bir programlama dilinin, herhangi bir konuşma dilinden bağımsız olması gereklidir. bunu yanında, bağımsız olmasıyla birlikte, kendine has sabitler, yapısal kelimecikler ve kendince anlamlı olan kurallar barındırmalıdır.

yapısal komut ve işleçlerinin, herhangi bir dilde bir anlamı olması gerekmez. tabiki bunun yanında da öğrenimi ve kullanımı zor bir programlama diliyle karşı karşıya kalınması işten bile değildir.

bunun yerine, eğer bir programlama dili oluşturulacaksa, bu dilin sentaksı'nın, en çok kabul görmüş ve kullanılan konuşma diline yakınlığına özen gösterilmelidir. bu, yadsınamaz gereksinimler için çok önemlidir.

türkçe'nin dünya üzerinde çok kullanılan bir dil olmaması, türkçe programlama dili olamayacağı anlamına gelmemekle birlikte, bu programlama dilinin pek fazla kabul görmeyeceği ve kullanım alanının geniş olmayacağı gerçekleri kabul edilmemesi imkansız gerçeklerdir. bu uğraş, sadece bir hobiyle sınırlı kalacak, hoş ama kullanışsız bir eser olarak, manyetik depolama ortamlarında ilgi ve alaka'ya muhtaç bırakılacaklardır.

yanlış bir önermedir. ancak türkçe programlama dilinin varlığının ne kadar ehemmiyetli bir husus olduğu tartışılmalıdır. birkaç örnekle açıklayalım (burada programlama hususunda pek de bilgi sahibi olmayan bir amele olduğumu belirtmek isterim; kendi önceliklerimden yola çıkarak mevzuyu açıklamaya çalışıyorum; umarım faydası dokunur) :

fortran'dan bazı komutların türkçesini üfleyerek görelim nasıl oluyormuş:

ingilizce->türkçe olarak yazıyoruz:

program->program(başka uydurabilen varsa bilemem)
real->gerçel
integer->tamsayı
array->dizi
funciton->fonksiyon
implicit none->atamaları unut
print->ekrana yaz

böyle gider

eğer programlama dilinin türkçe olması bu ise kanımca kolay bir dönüşüm. ne de olsa ortalama bir fortran kullanıcısını yazdığı kodların nasıl assembly koduna dönüştüğü pek ilgilendirmez. birileri derleyiciyi bu komutları kullanacak biçimde dönüştürürse pekâlâ kullanılabilir. ancak bunun bize ne faydası olur bunu tartışmak gerek.

bunun kökü türkiye'de ingilizce eğitime kadar gider. her zaman türkçe eğitimden yana bir insan oldum; eğitimimi de türkçe ağırlıklı eğitim veren itü'de tamamladım. ancak hep şunu da savundum: yabancı dil desteksiz bir eğitimle sadece kendi kabuğumuz içinde kalırız; bir halta yaramaz.

dünyada ortak dil artık ingilizce oldu. pek çok bilimsel ve teknik yayın tüm dünyayla ingilizce yazılarak paylaşılmakta. bunun etkilerini kütüphane kullanan ortalama bir üniversite öğrencisi anlayabilir: basit konularda istemediğiniz kadar türkçe yayına rastlarken konu derinleştikçe türkçe kaynak varlığı azalır; ingilizce kaynaklara başvurmak zorunda kalırsınız. burada suçu ister türk bilim insanlarının tembelliğine verin, ister seçeneksiz kalmalarına, ister de üniversitelerin içler acısı hallerine... sonuç değişmez. bunun tartışmasını da ayrıyeten yaparız; burada değil.

şimdi varmak istediğimiz yere, yani esas noktamıza dönelim: uluslararası bir projede çalıştığınızı düşünün (türkiye'de bunlardan çok var; en basitinden tai airbus uçaklarının parça imalatı için avrupa devletleriyle ortak çalışma yürütmekte). burada en temelinden mühendisliğin ortak dili olan teknik resimi kullanacaksınız. daha sonra bilgisayarların hayatımızda vazgeçilmez bir yeri olduğunu da göz önüne alarak imalat esnasında herhangi bir programlama dilinde yazılmış program parçalarını kullanacaksınız. eğer siz türkçe olan programlama dilini kullanırsanız diğer devlet mühendisinin sizi anlaması, kodlarınızdan anlam çıkarması olanaksızdır. bunun için dönüştürücüler kullanılabilir mi; orasını bilemem. yine de önü sonu karşınızdakiyle ingilizce anlaşacaksınız; kaçarınız yok.

kısaca şunu diyorum: türkçe değerlidir. türkçe ana dilimizdir. korumak, geliştirmek hepimizin görevidir. ancak, önümüzde duran her şeyi türkçeleştirerek sadece dışa kapalı bir bilim yaparız, dışarıda yeni bulunan bir şeyi anlamak için birilerinin tercüme etmesini bekleriz, bu bekleyiş sonucu yine ve yeniden geri kalırız. ayrıca bilimin evrenselliğine ve insanlık için üretilemsi gerektiği fikrine tezat düşeriz; zira birilerinin bizim bulduğumuzdan faydalanması için türkçe'den çevirmesi gerekir (bu içten içe bana gurur verir aslında; ama doğru olan bu değildir).

bilim evrenseldir; doğrudur. ancak, "bilimin evrensel dili matematiktir" diyerek programcılık mantığını bu minvalde yüütürsek beri tarafta hukukçumuz, sosyal bilimcimiz ve tıpçımız sıçar.

dünyada şu an bilim dili maalesef ingilizcedir. ister bu mantıkla yürüyüp hem türkçenizi, hem de ingilizcenizi geliştirip genç kuşaktan da aynı şeyi yapmasını bekler ve ingilizce programlama diline entegre olup dış dünyayla iletişiminizi koparmazsınız; ya da o değerli götünüzün üzerine güzel güzel oturup basurunuzun azmasını beklersiniz. karar sizin.

diğer yandan, teknikte çok ilerleyelim, türkçe'yi bilim dili yapalım, ibreleri terse çevirelim, varsın california sözlük yazarı bu duruma kafa patlatsın. bu yazdıklarıma ben de inanmak isterim ama önümüzdeki uzun yıllarda bunlar sadece "andersen'den masallar" ötesine geçemeyecek şeyler.

o değil; türkçe programlama dili yapılacağına aynı eforla daha iyi şeyler yapılabilir diye düşünüyorum. atp'lerinize acıyın...