osmanlı devleti zamanında, istanbul'dan hicaz bölgesine gönderilen ve peygamber efendimizin kabri de dahil olmak üzere o bölgedeki binalar ve insanların hizmetinde kullanılmak üzere çok sayıda çeşitli eşya ile büyük miktarda parayı hediye olarak taşıyan ve bir askeri birliğin eşlik ettiği alaydır.
bilinen ilk surre alayları, abbasiler devrinde gönderildi. sonraları eyyubîler ve memluklar da bu güzel âdeti devam ettirdiler.
her şeyin en güzelini haremeyn-i şerifeyn e lâyık gören osmanlılar allah biliyor surre alaylarının en güzellerini gönderdiler.
osmanlı devletinde bilinen ilk surre alayı, yıldırım bayezid han tarafından edirne’den gönderildi. gönderilen hediyeler arasında 80.000 altın para da vardı.
yavuz sultan selim han'ın halife-i müslimîn olmasından sonra daha da sistemleştirildi ve devletin yıkılışına kadar en zor şartlarda bile devam ettirildi.
surre merasimleri yapılırken kur’ân-ı kerîm ve na’tlar okunur, kurbanlar kesilir, buhurdanlar yakılır, tekbir getirilir, dualar edilirdi.
receb ayının on ikisinde üsküdar’a geçirilen surre alayı, halkın coşkun sevgi gösterileri ve gözyaşları arasında yeni hediye katarları ve hacı adaylarının da iştirâki ile hicaz’a doğru yoluna devam ederdi. yol üzerinde bulunan beylerbeyive sancakbeyleri surrenin emniyetini temin etmekle mükelleftiler.
surre-i hümâyunla gönderilen paralar, harameyn’in masraflarına sarf edilirdi. paralar dışında gönderilen ve nadir bulunan kıymetli halılar, seccadeler, murassa avizeler, şamdanlar, paha biçilmez mushaf-ı şerifler, levhalar, pûşîdeler (örtüler), gümüş perde halkaları, okkalarla buhurlar, elbiseler, mekkeemîrine mahsus sırmalı ve işlemeli kaftan, mücevherli kılıç, inciden tesbih ve daha pekçok kıymetli hediyeyse, mekke ve medîne’deki mübarek makamlara, seyyidlere, şerîflere, fakirlere, zâhidlere hediye edilirdi. gönderilen hediyeyi alanlar, kendilerine göre, keselere zemzem, hurma gibi hediyeler koyarak surre ile geri gönderir, karşılıklı hediyeleşirlerdi.
bu arada kahire’den gönderilen surre alayında yer alan yeni kâbe örtüsü, merasimle eskisiyle değiştirilirdi. mekke emîri, eski kâbe örtüsünü istanbul’a gönderirdi. hani şu pek çok camide yer alan kabe örtüleri var ya: işte bu örtülerdir (en son birisi yeni valide camiinden şerefsizce çelınmıştır..çalanın burnundan gelsindir..)
surre alayları, 1864 yılına kadar kara, bu tarihten 1908’e kadar deniz, daha sonra da demiryoluyla gönderildi.
