sırta yerleştirilen tüpün sadece %20sinin oksijen olduğu, lakin genelde tüpün içinde saf oksijen olduğu zannedilen, zahmetli,masraflı,tehlikeli ama bunlara fazlasıyla değecek kadar zevkli sporun adı.
intihar etmek için ayaklarını içine beton dökülmüş yağ tenekelerine batırıp denize atlama fırsatı olmayan insanların betonlu teneke yerine mutfak tüpü kullanarak yaptıkları eylem.
tüple dalış. lüks ve tehlikeli bir spor olarak bilinse de scuba diving hem işin ehli hem de akıl sağlığı yerinde biri -instructor deniyor- önderliğinde yapıldığında pek de sağlıklı ve neşeli bir spor. başlarda evet pahalı, 30-40 dakikalık dalışlara 40-50 milyon istendiği oluyor, ama kendi malzemen ve efendi bir organizasyonla yapıldığında elbette daha uyguna maledilecektir.
şimdi bunun cmas ve padi gibi enternasyonal organizasyonları mevcut ve dünyanın dört bir yanındaki instructorlar bu organizasyonlara bağlı çalışıyor ve verdikleri breveler (sertifikalar) yine bu organizasyonların ismini taşıyor. bronz, gümüş ve altın gibi kademe kademe yükseliyor insan tüple dalış işinde, arada içinde ilk yardım, ekipman eğitiminin de bulunduğu teori ve pratik dersleri mevcut.
kesinlikle harika bir spor; denizin ritmine uymak, kendi nefesine hakim olmayı bilmek -bir tür yoga- ve tabiki stresten ve gürültüden sıyrılmak. güzel bir de makina edinilirse kendi belgeselinizi de çekebilirsiniz. arkaya da yanni chariots of fire. oh mis!
üç yanı denizlerle çevrili memlekette çok az kişinin ilgilendiği, yabancı turistlerinse sıcak deniz bulduk görmediğimiz yeri kalmasın diye kuyruklar oluşturduğu spor dalı.
son derece zevkli bir spor olmakla beraber son yıllarda popüleritesi oldukça artmıştır. cmas,padı gibig federasyonların sertifikaları mevcuttur. üye olduğunuz kulüpten alacağınız eğitimler sonucu bu sertifikaları edinebilirsiniz. aralarında küçük farklar olan bu sertifikaların ikisine birden sahip olma imkanınız mevcuttur. her sertifikanın da çeşitli seviyeleri vardır. seviyelere göre dalabileceğiniz derinlik değişmektedir. eğer çelimsiz iseniz, tüpler oldukça ağır olduğundan suya girene kadar eziyet çekeceksinizdir; ama dalınca tüm eziyetleri unutup meditasyon ortamından * hiç ayrılmak istemeyeceksiniz. öyle dinlendirici, sakinleştirici, güzel, renkli,..bir yer ki hayatınızda en azından bir kez tecrübe etmenizi şiddetle tavsiye ederim. malzemelerin ağırlığı, üşüme, yorgunluk gibi bütün faktörleri unutturacağına emin olabilirsiniz.
tüplü dalış.kuralları ihlal edildiğinde hayati risk taşıyan sporlardan.ticari işletme olarak çalışan dalış klüpleri ve de kar amaçsız üniversite öğrenci klüpleri olmak üzere iki çatı altında icra edilir.padi öne çıkarılıyorsa da cmas bu sporun dünya ölçeğindeki tek gerçek federasyonudur.padi tam anlamıyla şirket mantığıyla çalışan bir kuruluştur.bizdeki resmi federasyonun da üyesi bulunduğu cmas da 1,2,3 yıldız balıkadam ve yine 1, 2, 3 yıldız eğitmen balıkadam şeklinde 6 aşamalı bir tecrübe hiyeraraşisi mevcuttur.sportif ve eğlence amaçlı dalışlarda yasal sınır 40 metredir.vücudun maruz kaldığı azot yükünü derinliğe göre derecelendiren dekompresyon cetvellerine ve de bu cetvellere göre çalışan dalış bilgisayarlarına uymak suretiyle bu sınır kontrollü bir şekilde aşılabilir.ayrıca bu sınır dahilindeyken de dekompresyon kurallarına uyulması zaruridir.hangi derinlikte ne kadar kalınabileceği bellidir bu sınırlar aşıldığında vücuttaki azot miktarını normal seviyelere çekebilmek için belli derinliklerde hesaplanmış süreler kadar dekompresyon beklemesi yapılır.sanıldığının aksine kullanılan tüpler saf oksijen tüpleri değildir. zira saf oksijen yüksek basınç altında zehirler hatta patlama söz konusu olabilir.tüplerde yüksek basınçlı hava vardır.standard tüplerin kapasitesi genelde 200 bar civarıdır.50 bara gelindiğinde çıkış yapılması kural gereğidir.fakat 0 barla çıkan da çok olur.standard dışı derin dalışlar için trimix gibi özel karışımlar kullanılır.böylece deko süreleri uzar oksijenin zehirleyici etkisi önlenir.dalış dünyasında buddy sistemi esastır.çiftler halinde dalınır.buddyler birbirilerinin güvenliğinden sorumludurlar.birbirilerinin hava ve deko durumlarını kontrol etmek dalış güvenliğini tehlikeye düşürecek acil durumları sağlık sorunlarını vs. farkedip müdahale etmek ve de dalış liderine bildirmek gibi sorumlulukları vardır.sualtında basit bir kaç el hareketiyle anlaşılır.konuşmayı mümkün kılan özel aparatlarda vardır ama bu el hareketlerini bilmek şarttır.
scuba divingle uğraşanların azotla ilişkileri malumdur.zira azot bir çeşit uyuşturucudur.kanınıza girdi mi arada sırada almadan duramasınız.şaka bi yana azot demek dalış demektir.azotu basınç kurallarını vede insan fizyolojisini iyi bilmek dalgıç için olmazsa olmazdır.azot deniz seviyesindeyken zararsızdır vücudumuzdan kolayca atılır.fakat deniz seviyesinden aşağı indikçe basınç artar ve artan basınçla gazlar sıvıya dönüşmeye başladığından kanımızdaki azotta yavaş yavaş yoğunlaşıp sıvılaşır.ayrıca deniz seviyesindekine göre bir nefeste daha fazla yoğunlukta hava çektiğimizden alınan azotun miktarı da artar.vücudumuza ne kadar azot yüklendiği ve bu yükün sıhhi sınırları bu bahsettiğim cetvelerde belirtilmiştir.belirli bir süre sonra bu sıvı azot derinlik sarhoşluğuna, şuurun kapanmasına hatta zehirlenmeye sebep olabilir.bu yüzden tehlikeli boyutlara varmadan azot yüklenmesini durdurmak için dalış sonlandırılır.kanımızda sıvı halde bulunan azot sualtından yüzeye çıktıkça tekrar hafiflemeye gaz haline dönüşmeye başlar.fakat bu dönüşüm belli bir hızda olur ve bu hıza ayak uydurmak zorunludur.bu dönüşümden çok daha hızlı bir şekilde suyüzüne çıktığımızda azotun çoğu gaz haline gelip vücuttan atılamamış olur kabarcıklar halinde kalır ve ilkin sinir sistemini etkiler vurgun denilen hadise budur.felç gibi geri dönüşü imkansız hasarlara ciddi sorunlara neden olabilir.. normal sürede yüzeye çıktığımızda ise bu gaza dönüşüm yeterince gerçekleşir, oluşan kabarcıklar mikro düzeyde kalır ve herhangi bir sorun yaşanmaksızın azot vüzuttan atılır.
tüplü dalış malesef her keseye uygun bir spor değildir.özellikle ekipmanların ithal oluşu tuzlu sudan dolayı çabuk yıpranmaları, otel ve yol masrafları vs. derken yekün ciddi rakamlara ulaşır.kiralık malzeme de her midenin kaldıracağı şey değildir.zira dalgıç elbisesi içine işenmesiyle ünlüdür.maps, patik vs.de paylaşılması pek hoş olmayan malzemelerdir.turizmin bir parçası haline gelişinin, pahalı bir spor oluşunun ve medyanın pompalamasının (dalgıç bakan kürşat tüzmen, sualtında saç taramasıyla tarihe geçen mahsun kırmızıgül ve özcan denizin kızıldeniz de seyşellerde dalış haberleri vs.)da etkisiyle son yıllarda bu spor beyaz türkler arasında moda olmuştur.paintball, snowboard, reiki gibi ciks dünyada yerini almıştır. fakat dalış zahmetli, riskli, deniz tutkusu ve herşeyden önemlisi samimi bir paylaşım ortamı olmaksızın pek de anlamı olmayan bir uğraştır. ipe sapa gelmez bir takım tiki zevatın sualtıcılığı birdenbire ele geçirmesiyle amatör kanka ruhu ölmüş yerine ticari işletmelere dönüşmüş ucube dalış klüpleri ve hem turistleri hemde bu zevatı ütmeye çalışan fırsatçılar geçmiştir.
sessiz dünyaya açılan bir spor dalıdır. aletli dalışı ifade eder. sporcu, hava kaynağını yanında taşıyarak suyun altına doğru bir yolculuk başlatır. kuralları gereği yalnız başına yapılması tehlikeli ve yasaktır. tecrübeli olmak kaydıyla en az iki kişilik bir ekip dalış yapabilir. ancak genelde grup dalışları yapılır ki 4-8 arasında dalıcı, bir dalış amiri, bir asistan ve en az bir kurtarıcı dalgıç ekibe eşlik eder. işin teknik kısımları ile ilgili bilgi almak, okumak öğrenmek, kursa gitmek kolaydır. zor olan bu sessiz dünyaya doğru ne kadar kalabalık bir grup yola çıkasa da başınız suyun altına girdi mi bir kere artık sadece kendi nefesiniz vardır etrafta ses olarak. içinize çektiğiniz havanın sesini duyarsınız. içinizde tüter, ne kadar önemli olduğunu ve her ne kadar hatırlamasanız, bilmesenizde nefes borunuzdan su gibi akar gider her daim, görevini hiç aksatmadan. bir balığın peşinde üç boyutlu alemde özgürce palet vururken, aklınız yakalamaya çalıştığınız canlıda iken bile sadece kendi sesiniz, kendi benliğiniz eşlik eder size. kimi zaman herşeyden uzaklaştırır, kimi zamanda en derin dertleri düşünmenize neden olur. candır, canandır, hayattır, herkes en az bir sefer bu deneyimi yaşamalıdır.
şöyle der şair;
yine denizlere dönmeliyim, ıssız denizlere,
semaya ...
(bkz: deniz humması)
yapılması için belirli malzeme ve ekipmana ihtiyaç duyulan bir spor dalıdır. kuralları çok keskin ve katı olan spor dalıdır. ancak tüm kurallara uyulması, dalış öncesinde ve esnasında tekne amirlerinin ve dalış liderlerinin söylediklerinin harfiyen uygulanması ve dalış esnasında grup ve lider harici hareket edilmemesi durumunda tehlikesi golf sporunun ki kadar olan spor dalıdır.
bu spor dalında su altına yapılacak yolculukta balıkadam** hava kaynağını yanında taşır. alüminyum ve çelik tüpler bu iş için uygundur. tüpün de bağlı bulunduğu ve kısaca bc* olarak adlandırılan içerisine hava doldurulabilen ve doldurulan havayı boşaltılabilen yelek * sizin su altında yüzerliliğinizin nötr olmasını sağlar.
kuşandığınız malzemeler ve sizi soğuk sulardan veya soğuk su katmanlarından koruması için giydiğiniz neoprenden imal edilen dalış elbisesi yüzer malzemeler olduğu için batmanız için ekstra ağırlık taşımanız gerekir. eğitimli bir dalıcı ağırlığının onda biri kadar ekstra ağırlığı beline bağlar ve dalışını gerçekleştirir.
yukarıda verilen ekipmanlar tüplü dalış yapılabilmesi için gerekli olan ekipmanlardır.
ancak abc olarak adlandırılan ve temel olan malzemeler, maske, palet, şnorkeldir.
insanoğlu su içinde ve altında yaşamaya/hareket etmeye uygun iskelet, kas, solunum, görüş sistemine sahip olmadığından dolayı bu malzemelere ihtiyaç duyulur. maske su altında net görebilmenizi sağlamak için tasarlanmıştır. silikon ve temperlenmiş camdan üretilen maske ile dalış esnasında maske tarafından örtülen ve gözler ile burnu içine alan yüz bölgesi su ortamından soyutlanır. bu sayede hem her zaman hava ortamından suya baktığınız için net görürsünüz hem de burnunuz da maske içerisinde kaldığından gerek maske dengelemesini gerekse vasalva manevrasını * rahatlıkla yapabilirsiniz. tüplü yada tüpsüz her türlü dalışta kullanılması gereken şnorkel ile su yüzeyinde yüzerken başınız su içinde olmasına rağmen nefes alabilir, tüplü dalış sonunda ise yüzeye çıkıldığında dalgalı deniz ile karşılaşılması durumunda nefes almayı şnorkel yardımı ile yapabilirsiniz. paletler ise su üstünde ve altında istediğiniz yöne süratle gitmenizi kolaylaştıran farklı dizaynlara sahip polimer malzemelerden üretilmiş temel teçhizattır.
tüm bu teçhizatların kullanımı ve dalış yapılmasının amacı su altı dünyasının güzelliklerini keşfedebilmek ve bu sessiz dünyada yolculuk yapabilmektir. sözün kısası tüplü dalış tekniklerini öğrenmek amaç değil araçtır. bu nedenle de dalış esnasında amaç en derine gitmek değil su altında daha çok vakit geçirebilmektir. sportif amaçlı dalışlarda 30 m sınırı vardır ve sadece eğitim amacı ile ve eğitmen gözetiminde 42 metreye dalış yapılabilir. daha derine dalış yapmak isteyenler, bu amaç doğrultusunda teknik dalış kursu almalı ve normal hava ile değil çeşitli gaz karışımlarını kullanarak dalmaldır. unutulmaması gereken teknik dalışın tehlikeli, riskli ve çok zor olduğudur. dünyada 200 metreden daha derine dalan insan sayısı uzaya giden insan sayısından daha azdır
ülkemiz sınırları dahilinde ve dünyanın önemli dalış noktalarında dalış yapabilmek için tüm bu malzemeleri tanıdığınızı, kuşanmasını ve kullanmasını bildiğinizi, su altı ve üstünde uyulması gereken kuralları ve tüplü dalış sporunun kurallarını bildiğinizi gösteren ve teorik/pratik eğitimden geçmiş olduğunuza işaret eden bröve almanız gerekmektedir. tüm dünyada kabul gören iki sistem cmas ve padi dir. bu sistemlerden alınmış uygun bröveler ile dalışa elverişli ve izinli bölgelerde dalış yapabilirsiniz.
öncesinde, tüplü dalış esnasında ve dalış sonrasında uyulması gereken kurallar ve yerine getirilmesi gereken prosedürleri olan spordur.
dalış öncesinde dalış grubuna liderlik edecek kişiden kısa bir özet ve dalış hakkında bilgi alınır.
sonrasında kuşanılacak olan malzemenin kontrolü yapılır, tüp içerisindeki hava miktarı ve akışın düzenli olup olmadığı kontrol edilir ve sonrasında malzeme uygun sıra ile kuşanılır.
tekne amirinin komutu ile, grubunuza liderlik edecek kişiden sonra olmak kaydıyla, suya atlanır. su yüzeyine çıkıldığı anda tekneye dönülerek eğer bir problem yoksa bunu işaret eden okey işareti (sağ el başa götürülür ) yapılır ve dalış grubunun yanında beklenir.
tüm grubun suya inmesinden sonraö dalışta daha önceden belirlenmiş olan dalış arkadaşınızla beraber malzeme kontrolü karşılıklı olarak yapılır. dalış liderinden son bir bilgi alındıktan sonra dalış liderinin komutu ile dalış başlatılır.
dalış esnasında gruba liderlik eden kişi kendisinin verdiği talimatlar doğrultusunda ve grup içinde gösterdiği yerde olmak kaydıyla takip edilir. dalış liderinden daha derindeö yada daha yukarıda bulunmamak gerekir. liderin bulunduğu seviyeyi koruyarak dalış devam ettirilir.
dalış esnasında mutlaka ikinci bir dalış arkadaşınız vardır ve aranızdaki mesafe bir palet vuruşunda kendisine ulaşabileceğiniz kadar olmalıdır. dalış arkadaşları belirli periyotlarla birbirlerini kontrol etmelidir.
bu şartlar altında devam eden dalış, dalış liderinizin yönlendirmeleri ile sürer ve tamamlanır. sorunsuz ve emniyetli biçimde kurallara uygun şekilde yüzeye çıkıldıktan sonra tekneye çıkılır, ekipman çıkartılır ve temizlenir. dalış ile ilgili kayıtlar tamamlanır ve prosedür sona ermiş olur.
bir günde iki dalış üzerinde yapılan hesapla ortamala bir buçuk saatiniz sualtında geçer ancak tüm gün ve gece hatta sonrasında o bir buçuk saatlik yolculuktan edinilen deneyimler, biriktirilen tecrübeler, günler ve keyifler paylaşılır.
güzel spordur, keyif için keyif adamları tarafından icra edilir. candır.
tam dolu hatta üstü kabartmalı büyük boy bir mutfak tüpü ile denenince boğulmaya neden olabilecek olay. ayağa ağırlık bağlayıp ya da beton dökerek denize atmak gibi mafyavari bir ölümle eşdeğer bu eylem sonrası öteki dünyada mutfak tüpü ile dalıp ölmenin cehaletle meydana gelen bir intihar olduğunu kabul edilmesi ile ceza olarak cehennemde şeytanın tüpçü çatalı'nı manzara olarak seyretme cezasının verilmesi ile neticelebilecek eylem.
tembel sporudur. tüpteki havayı çabuk bitirmek istemiyorsanız su altında debelenmemeniz lazım. en az çabayla en verimli işleri yapmalısınız. bunu da en iyi tembeller başarır.
disiplinli olmak gerekir. her zaman dalış eşiyle beraber dalmak gerekir. yanınızda dalış arkadaşınız varken gayet kolay çözülebilecek bir sorun, tek başınaysanız ölümcül olabilir.
en önemli kurallardan birisi nefes alıp vermeyi asla bırakmamak ama benim özellikle önem verdiğim kural hep sakin kalmak (tembellikle de uyumlu bu). su altında yanınızda dalış arkadaşınız varken çözülemeyecek sorun yok gibidir ama panik yaparsanız, soğukkanlılığınızı kaybederseniz başınız derde girebilir. kısaca gözü karalığa ve dikkatsizliğe yol açmayan bir kendine güven şart.
hemen her yaş grubu için uygundur. padi deneyimim olduğu için bu kuruluş için konuşabilirim, kullandıkları dalış cetvellerindeki sayılar 20 yaşında sağlığının doruğunda olan bir genç için de, 65 yaşında sağlıklı ama artık zirveye çok uzak bir insan içinde güvenli değerlerdedir. profesyonel dalış cetvelleri ile karşılaştırırsanız padi'nin (ve elbette cmas gibi diğer kuruluşların) izin verdiği limitler insan vücudunun dayanabileceği sınırların çok uzağındadır. yani ufak hatalar yüzünden sağlık sorunları ile karşılaşmanız çok düşük bir ihtimal.
tabi bunların hiçbiri amatör bir dalgıcı elindeki dalış cetvelindeki limitlerin üstüne çıkmak için teşvik etmemeli. o sınırların o kadar katı konmasının bir sebebi var. yapılan amatör bir spor. hayatî tehlikesi olmaması için tasarlanmış kurallar dahilinde yapmak gerekiyor.
müthiş bir deneyimdir.
şöyle kısaca anlatmaya çalışayım:
dalmadan önce en azından bir iki saatlik teorik bilgi almak gerekir ki bu çok güvenilir bir durum değildir. en iyisi 2-3 hafta ders görmek, havuz dalışları ile pratiklik kazanmaktır. dalış ekipmanının kullanımı, su altında nasıl davranılacağı, herhangi bir acil durum anında yapılması gerekenler... herşey bilinmeli. kafadan ben dalmak istiyorum deyip dalınmaz. çok sakıncalı.
ve bir altın kural: asla tek dalma. asla ama asla...
biliyorsunuz dalış sırasında hayatını kaybedenlerin birçoğu tek dalarken ölmüştür.
neyse tüm bunları öğrendikten sonra bir dalış yeri belirlenir. dalış yapıldığına dair işaretlendirmeler yapılır. ve asıl işkence olarak dalış kıyafetleri giyilir. o ne zordur ve insanı deli eder...
tüp-bc-regülatör filan bağlanır. artık herşey tamamdır ama çok yorulduk.
terledik, sıkıldık...
lakin kendimizi denize attığımız an unuttuk herşeyi.
daldık daldık daldık, yeryüzünden çok uzaklardayız artık. upuzun bir sessizlik ve tertemiz bir dünya. zararsız, masum bir dünya ile başbaşayız artık. sadece aldığımız nefesin sesi kulaklarımızda.
öyle salınıyoruz uzayda boşlukta gibi. evet evet uzayda boşlukta salınmak gibi aynı.
yaklaşık 1,5-2 saat balıkların dünyasına misafir oluyoruz ve tekrar bizim dünyaya çıkıyoruz. herşey bir film gibi, tadı damağımızda...
not 1: su altında elleri oynatmak gereksizdir. ellerin hareketi sizi hızlandırmayacak, gideceğiniz doğrultuya yöneltmeyecektir. ayaklar burada baş rol olan. ayrıca ellerini kullananlara iyi gözle bakmazlar. amatör damgası yersiniz.
not 2: tüpte ne kadar hava kaldığı sık sık kontrol edilmeli zira buddy ile çimlenmek sanıldığı kadar zevkli değildir. zamanında dudaklarımda uçuklar çıkmıştı.
not 3: dalış işaretleri çok önemli, tamamına hakim olmadan dalmayınız. "ben kullanmam gerekli değil" demeyin. buddy'niz kullanmak isteyebilir.
"ha kurban ne diyon" diye kalakalırsınız.
