|
|
- salvador allende şili 'nin valparaiso bölgesinde, 1903'te doğdu. tıp fakültesinde öğrenciyken siyasetle ilgilenmeye başladı. bu dönemde birkaç kez tutuklandı. 1933'te, sovyetler birliği 'nin etkisi altındaki şili komünist partisi'nden ayrılan bir grup tarafından şili sosyalist partisi'nin kuruluşuna katkıda bulundu.
1937'de temsilciler meclisine seçildi. 1939-41 yılları arasında aguirre cedra hükümetinde sağlık bakanı olarak görev aldı. 1945 ve 1970 yılları arasında senatörlük yaptı. 1952, 1958 ve 1964 yıllarında başkanlık seçimlerinde aday oldu, ancak kazanamadı. 1970'te başkanlığa seçildiğinde, dünyada seçimler yoluyla göreve getirilmiş ilk marksist lider oldu. yeni hükümet ciddi ekonomik sorunlarla yüz yüzeydi. enflasyon yüzde 30'lar seviyesinde seyrediyordu ve erkek nüfusunun da yüzde 20'si işsizdi. bu dönemde şilili çocukların yüzde 15'inin yetersiz beslendiği tahmin ediliyordu.
allende öncelikle toprak reformu kararı aldı. böylelikle refahın bütün halka dağıtılması yolunda büyük bir adım atılmış olacaktı. ücretler yaklaşık yüzde 40 oranında artırıldı. şirketlerin ise fiyat artışları yasaklandı. bakır endüstrisi millileştirildi. ayrıca küba , çin ve demokratik alman cumhuriyeti ile diplomatik ilişkiler kuruldu.
allende'nin sosyalist bir ülke kurma girişimi doğal ki iş çevrelerinin muhalefetiyle karşılaştı. abd de bu süreci bozmak için elinden geleni yapıyordu. zamanın amerikan dışişleri bakanı henry kissinger , daha sonra, eylül 1970'de başkan richard nixon 'un kendisine, şili'de allende hükümetine karşı bir darbe örgütlenmesi talimatı verdiğini açıklayacaktır. kissinger ayrıca bu operasyonun bir ay sonra iptal edildiğini iddia eder ama, geçtiğimiz yıllarda yayınlanan amerikan hükümet belgelerinin de gösterdiği gibi, cıa darbenin örgütlenmesi işinde doğrudan yer almış, darbeyi ise amerikan ıtt telekomünikasyon şirketi finanse etmiştir.
11 eylül 1973'te allende hükümeti askeri bir darbeyle iktidardan uzaklaştırıldı. salvador allende, başkanlık sarayında son mermisine kadar çarpıştı; iddialara göre, burada ya teslim olmaktansa intihar etmeyi tercih etti, ya da darbeci kuvvetler tarafından öldürüldü. allende'nin yerine ise darbecilerin şefi general pinochet getirildi. latin amerika'nın ve dünyanın bu ilk seçilmiş sosyalist hükümeti böylece abd tarafından yok edildi.
kaynak : vikipedi, özgür ansiklopedi
- ölüm birden boşalmasıdır insanın kendisinden
gizli titreşimler uçar belki boşlukta sesinden
güneş vurunca parıldar görünmez ayak izleri ki
beyhude korularda eski bir yaz gezmesinden
solgun bir gülümseme hani ay büyürken görünür
aynalarda bırakılmış nice yüz birikintisinden
artık hiç olmasa da sonbahar penceresinde o
camların buğulanması her akşam nefesinden
kimsesiz bahçelerde besbelli yalnız dolaştığı
rüzgârsız akşamüstleri yaprakların ürpermesinden
duyulur ardında bıraktığı hayallerin gürültüsü
sinsi bir deprem gibi camları titretmesinden
masasına gelip gittiği açıkça anlaşılır
daktilosu çalışmasa da şeridinin eskimesinden
durduğu yerde patlaması mürekkep hokkalarının
ömrünce biriktirdiği sosyalist öfkesinden
ne kadar yok etse ölüm vuruşu göklerde yankılanan
kocaman bir yürek kalır şili'nin allende'sinden
attila ilhan(mitya, 20.01.2006 23:06)
- salvador allende gossen:
unitad popular'ın adayı olarak 1970'de %34.6 oy alarak devlet başkanı olmuş. 1973'te faşist darbe sırasında başkanlık sarayında savaşarak ölmüştür, cunta intihar ettiğini söylemiştir.
3 senelik iktidarı süresince amerika'yı kızdıracak birçok şey yapmıştır. abd'lilere ait bütün bakır madenlerini kamulaştırmıştır, bir çok alanda abd şirketlerinin çıkarına ters olan müdaheleler yapmıştır. "itt" şirketi allende'yi öldürmek için süikast planları yapmış ve finanse etmiştir. abd tarafından muhalefet finanse edilerek ülkede mal sıkıntısı yaratılmış, kamyoncuların grevi örgütlenmiş, ülke krize sokulmuştur.
abd askeri bir darbeyle allende'yi indirme fikrini uygulamaya koymuştur. bir darbe yapmayı reddeden genel kurmay başkanı schneider bir suikaste kurban gitmiştir. schneider'den sonra augusto pinochet devlet başkanının onayıyla genel kurmay başkanı olmuştur.
abd destekli pinochet 11 eylül 1973 sabahı başlattığı operasyonla hükümeti devirerek başa gelmiş ve 1990'a kadar ülkeyi faşizmle yönetmiştir.
şili'nin bize yeniden gösterdiği sosyalizmi kurmak için proletarya diktatörlüğünün gerekliliğidir...(libertar, 09.04.2006 14:55 ~ 27.07.2008 22:38)
- (bkz: kahraman)
- cia tarafından planlanan, henry kissinger destekli bir darbeye devrilen eski şili lideri. oysa yerine gelen kukla faşist augusto pinochet yi adam yerine koyup genelkurmay baskani yapan kendisiydi. ayrıca demokratik bir seçimle başa gelen ilk sosyalisttir.
- henry kissinger, allende'nin devrilmesinden sonra şunları söylüyor:
"ülkesinin insanlarının sorumsuzluğu yüzünden bir ülkenin komünist olmasına seyirci kalamayız. meseleler, şilili seçmenlerin kararına bırakılamayacak kadar önemlidir.
demokrasi yok muydu bunları söyleyen adamın ülkesinde, en liberalinden hem de. milli irade falan?
ayrıca, efendisi nixon'a sunduğu allende raporuna da şuradan ulaşabilirsiniz: (bkz: http://www.gwu.edu/...)
|