|
|
- 17 şubat 1903'te tahran'da doğan, iran edebiyatının bel kemiklerinden. bazı yazarlar tarafından özünü unutmakla itham edilmesine rağmen öykücülükteki başarısı takdir edilmelidir. ölüme olan tutkusu yüzünden birçok kez intihar etmeyi denemiş, 9 nisan 1951'de hava gazıyla intihar etmiştir. asıl güzel olan tarafı ölmeyi kusursuz bir şekilde kurgulayıp paris'te o tarihte hava gazı olan bir daireyi haftalarca aramasıdır.
diri gömülen, üç damla kan, alacakaranlık, aylak köpek gibi öykü;
moğol gölgesi, aleviye hanım, kör baykuş, hacı ağa gibi roman;
vejetaryenliğin yararları, isfihan: yarım cihan, hayyam'ın teraneleri, folklor ya da halk kültürü gibi araştırma kitapları bulunmaktadır.
özellikle diri gömülen okunması gereken kitaplar listesinde baş sıralarda yer almalıdır.
- hayallerini gerçekleştirememekten; asla bir kafka, rilke, hayyam olamayacağına inanmaktan yorulup hayata küsmüştür. bir yazar olarak insanları yeterince sarsamadığına inanmış ve kendini sürekli yeteneksiz görmüştür.
9 nisan 1951'de intihar etmeden önce "salgı salamaz ol!" diye beddua eden anne örümcekle, ağ yapamayıp ölüveren yavru örümceğin hikayesini yazmaya başlamış, yazdıklarını yine beğenmeyip bırakmıştır. elindeki müsveddelere bir kibrit çakıp onları yakmış. daha sonra da havagazı musluklarını açarak intihar etmiştir.
ertesi gün arkadaşı homa tarafından mutfakta ölü olarak bulunmuştur. yere saçılmış kağıt parçaları arasında kafka'nın mesaj eserinden bir bölüm vardır:
"sonunda en şiddetli cezaya çarptırılırız ve boğucu bir gün ortasında kanun adına bizi tutuklayan kişi bıçağını saplar kalbimize; köpek gibi geberir gideriz. cellat da suskundur, kurban da..."
- (bkz: kör baykuş)
- günlerden salı, bir şubat günü, ''cafer gholi khan'' oğlu ''hidayet gholi khan'’ ve ''hüseyin gholi khan 2. mokhberoddole'' kızı ''ziver olmolk'' un oğlu olarak 1903'te tahran'da baba ocağında dünyaya gelir. annesi ve babası ''kemal khocendi'' den kalanlardan, ünlü iranlı şair, yazar ve tarihçi ''rıza gholi khan hidayet'' in soyundan gelmektedirler. 1909'da ilkokul dönemini ''ilmiye medresesi'' nde bitirdikten sonra 1915'de ''darolfonun'' ya da ''dar-ol-finün'' lisesinde okumaya devam eder. 1917'de gözündeki rahatsızlıktan dolayı okul hayatına bir yıl ara vermek zorunda kalır ve ''tahran saint loui'' lisesinde devam eder. fransızca dil ve edebiyatına olan yakınlığı ilk olarak burada başlar. liseyi 1926'da bitirdikten sonra 1927'de bir grup iranlı öğrenci ile beraber belçikaya gönderilir ve kısa bir süre için üniversitede okumaya başlar, ancak yaşadığı yerin havasından suyundan ve okul hayatından duyduğu rahatsızlıklardan dolayı parise gönderilir. 1929'da kendini paris çevresinde bulunan marn nehrine atarak intihar etmek isteyen sadık, bir tekne tarafından kurtarılarak başarısız olur. 1931'de pariste yapamadığını düşünen yazar tahrana döner ve iranın milli (halk) bankasında yani ‘’banke melli’’ de çalışmaya başlar. o günlerde '' bozorg alevi '' , ''mesut ferzat'' , '' mocteba minevi'' ve '' sadık hidayet'' ten oluşan ve '' 4'lü grup '' olarak bilinen topluluk oluşturulur. 1933'te sadık ‘’banke melli’’ den istifa ederek isfahana gider ve orada ''edareye kolle tecaret'' yani genel ticaret idaresinde çalışmaya başlar. 1934'te şiraza gider ve amcası olan doktor kerim hidayet evinde ikamet eder. 1935'te ticaret idaresinden istifa eder ve dışişlerinde çalışmaya başlar. 1936'da dışişlerinden istifa eder ve aynı yılda ‘’vagh vagh sahab’’ (hauv hauv sahip) adlı kitapta yazılan bazı yazılar nedeniyle tahran emniyete çağrılır ve sorguya alınır . 1937'de ‘’ shirkete sehamiye kolle sakhteman’’ yani yapı genel ortaklığı şirketinde çalışmaya başlar. aynı yılda hindistana gider ve hintli araştırmacı ve ustadı ‘’behram gur saria’’ nezdinde pehleviceyi öğrenir. 1938'de tekrar tahrana dönerek ‘’banke melli’’de çalışmaya başlar. 1939'da bankadan tekrar istifa eden sadık ‘’edareye musighiye keshver’’ de yani iran musiki idaresinde çalışmaya başlar ve aynı zamanda musiki dergisi ile işbirliği yaparak 1940'ta güzel sanatlar fakültesinde mütercim olarak çalışmaya başlar. 1944'te ‘’sokhen’’ dergisinde işbirliği yapmaya başlar ve 1946'da özbekistan orta asya devlet üniversitesinin daveti ile taşkente gider. 1950'de ‘’peyame nur’’ (nur mesajı) dergisi ile de yaptığı çalışmalar sırasında iran-soviyetler ortak kültür çalışması olan ‘’sadık hidayet anma merasimleri’’ yapılır. 1950'de barış taraftarları kongresinden yapılan davete iş sıkıntıları nedeni ile katılamaz. 48 yaşında 1951'de parise gider ve gaz ile intihar eder.
jean paul sartre' ın izinde bir yazar. bu gibi yazarları tanımlamak zor olmasada doğru olmaz. şiiri nesre çevirmeye benzer.jean paul sartre sonrası değişen ve uzun süre devam eden edebiyatın etksinden kurtulamadığı kesin, ancak her yazar gibi özgür ve özgün olduğunu da unutmamak gerek. bazı yazılarında kafka' ya ve nietzsche ' ye de benzerlikleri görülmektedir. heleki kafkanın başkalaşımını bugüne kadar en yakın hali ile farsçaya çeviren isim olduğunu gözönünde bulundurursak bu hayranlık daha da ön plana çıkar. çok serbest ve akıcı yazması , yazılarına sade ve hafif bir görünüm versede aslında hepsi ağır anlamlar yüklü felsefi ve politik eserlerdir. yayımlanmayan bir çok eseri vardır, eminim çalıştığı dergilerdeki yazılarına bakıldığında çağının çok daha ötesinde olduğu anlaşılır. hayatının tüm evrelerinde bir tatminsizlik gibi görünen ve yakasını hiç bırakmayan değişim ve gelişim peşinde olması, birşey yada birşeyler peşinde olduğunu ancak bir türlü bulamadığını gösterir gibi.
arthur schnitzler , alexandre lange kielland , anton pavlovitch tchekhov , gaston cherau gibi yazarların yazılarını başarı ile çevirmiştir. çoğu zaman gerçek bir existansialist olduğunu düşünürüm, ama olduğu şey yada yazdığı tarz tam bu değil, bu tanımın eksikleri olduğu kesin. sadık hidayet yada sadegh hedayet kendisidir…
- blaise pascal , sokrates, soren kierkegard , nietzsche , heidegger, camus , dostoyevski türünden kopan bir yazar. sadık jean paul sartre olsaydı bulantıyı yazardı , kafka farsça bilseydi, sadık gibi yazardı.
- intiharın alın yazısı olduğunu düşünen iran'lı yazardır. neredeyse hayatı boyunca bu fikirle yaşamış, ne şekilde gerçekleştireceğine kadar tasarlamıştır. dünya ve insanları "bir oyuncak, bir rezillik, boş ve anlamsız" olarak görmüş, bu pespayelik karşısında kurtuluşun, sonsuza kadar süren "rüyasız" bir uykuyla mümkün olacağına inanmıştır.
"şimdi artık geri dönüp, başka bir yolu seçmem imkansız. bundan böyle anlamsız gölgelerin peşinden gidemem. yaşamla yaka paça olamam, güreş tutamam. sizler, gerçekte yaşadığınızı zannediyorsunuz. elinizde hangi sağlam kanıt ve mantık var? ben artık ne bağışlamak, ne bağışlanmak, ne sola, ne de sağa gitmek istiyorum. gözlerimi geleceğe kapayıp, geçmişi unutmak istiyorum."
- hiçkimsenin intihar kararına varamayacağını, intiharın bazılarında zaten var olduğunu söyleyen ve açıkça "herkes ölümden korktuğu halde, ben yaşadığımdan utanıyorum" diyebilecek kadar intiharın derûnunda "var" olduğu iranlı büyük yazar.
|
