dünyanın bilinen ilk uygarlığı. güney mezopotamya da kurulmuştur. buluntular yaklaşık olarak mö 6000 e kadar uzanmasına rağmen kültürel olarak civar kabilelerden alakasız oluşları onların kuzeyden gelen göçmenler olduklarını düşündürtmektedir. hatta sümerlilerin türk olabilecekleri de rivayetler arasındadır. (gerçi önce mö 6000 yılında hangi türk sorusu sorulmalı ardından ybsg denilmelidir)
her şehri farklı bir kral tarafından yönetilen uygarlık. bazen bir kral diğer bir sümer şehrini alıyordu ama hiçbir kral sümerin tamamına hüküm edememişti. kraliyet aileleri çok zengindi ve çok iyi kıyafet giyerlerdi. bir sümer prensesi uzun kıyafetler giyer, altın ve gümüş mücevherler kullanırdı.
m.ö. 6000 yıllarında mezopotamya'daki antik eridu şehrinde yerleşik hayata geçtikleri sanılan halk. daha sonra 2000 yıl boyunca, sami göçlerine kadar ur, uruk gibi büyük şehirler kurmuşlardır. sümerlerin hem gözlemevi hem de tapınak olarak kullandıkları ziggurat isimli yapılar ünlüdür. çorak topraklarda yaşadıkları için sulama teknikleri çok gelişmiş, ev ve tapınaklarda, hatta yazı yazmak için dahi kil kullanmışlardır.
ünlü gılgamış destanı da yazıya dökülen sümer halk efsanelerinden biridir. sümer kenti shuruppak'da yaşamış olan ziusudra (asurcası utnapiştim) yani kusat kitaplardaki hz. nuh da sümerlidir.
