• isle of dreams
    itü sözlük yazarlarına özel %20 indirimli biletler için son tarih 19 temmuzkayıt ol
  • videolar

  1. oluşup yerleşmesi sırasında çok kan dökülmüş bir mezheptir. doğum yeri almanyadır. kuruluş aşamasında osmanlı padişahlarından da destek görmüştür.
  2. diğer hristiyan mezheplerinden çok farklıdır. kiliselerinde resim, heykel, tasvir bulunmaz. azizlere ve azizelere inanmazlar. bir ruhban sınıfı yoktur. günah bağışlama ritüeli yoktur.
  3. hıristiyanlıkta 16. yy.daki reform hareketleriyle birlikte meydana çıkan mezhepler sistemi. kelimenin tarihi menşei ikinci imparatorluk speyer dieti’ne (1529) dayanır. bu diet 1526’daki birnci speyer dieti’nde alınan ve her imparatorluk kendi arazisi içindeki dini kendisinin tayin etmesi esasına dayanan kararı oyların ekseriyetle reddetti. azınlıkta kalan 6 prens ve 14 şehir buna karşı bir protesto neşrettiler. bu protestonun esası “allaha ihtiram, istihlas ve ruhlarımızın ebedi hayatıyla ilgili hususlarda herkesin allah’ın huzurunda bizzat hesap vermesi” idi. bunun neticesi olarak reform taraftarları protestan olarak anıldı.

    genel bir ifadeyle, roma katolik kilisesi şeklindeki hıristiyanlığa karşı çıkan bütün hıristiyanlar protestandır. yani luther’ciler, kalvinistler, anglikanlar, 16.yyda roma kilisesinden kopan menonitler, ingiliz kilisesinden kopan baptisler, kongregasyonalistler ile 17. yyda quakerlar, 18. yyda metodistler, 19.yyda abd’de teşekül eden muhtelif ‘évangélique’ kiliseler ve 20.yyda muhtelif asya ve avrupa ülkelerindeki protestan misyoner faaliyetler olarak kurulan genç kiliseler diye anılan kiliseler. protestanlıkta süreçte iç değişime uğradı, bu nedenle tarihçiler protestanlığı eski ve yeni olarak tanımlarlar. eski protestanlık reform dönemine ait prensipleri sürdüren kiliselerdir. yeni protestanlar ise daha çok abd’de anayasa ile sağlanan din hürriyeti ile oluşan kiliselerdir. protestan kiliselerinin ortak olarak paylaştıkları esaslar şunlardır:
    1. incil allah’ın kelamıdır ve gerçeği açıklayan tek kaynaktır.
    2. protestanlar kitabın “özel muhakeme” prensibine bağlıdırlar. katolikler ise gerçek tefsirin ancak kilise tarafından yapılabileceğine inanırlar.
    3. protestanlar merasim yerine iman yoluyla inançlarını yaşarlar.
    4. allahla kul arasına papazların girmesine karşı çıkarlar.
    5. protestan kiliseleri katolik kiliselerinden farklı bir cemaat anlayışına sahiptir. protestanlıkta her hıristiyan yeryüzündeki arkadaşlarının ihtiyacını karşılayan isa’nın eli, ayağı ve sesidir.

    “katolik rahiplerdeki hırs aydınlardan gelen protestolara yol açmaya başladı. 1100’de brescia’lı arnold reform yapılmasını istedi. bunun karşılığında sürgüne gönderildi ve aforoz edildi ama inatla roma’daki halkı uyandırmaya çalıştı. sonunda 1155’de yakalandı,asıldı ve yakıldı.” (kutsal dehşet, j.a.haught, s:61-62, ayrıntı yay.) 1300’lerde ingiltere’de rahip john wycliffe, prag’da rahip j.hus, floransa’da rahip g.savonarola kiliseye karşı çıktılar. gerçek isyan 1517’de martin luther’in 95 maddelik bildirgesini wittenberg kilisesine çivilemesiyle başladı. büyük ölçüde mezhep savaşlarından sonra 1555’teki augusburg antlaşmasıyla imparator charles quint protestanlığa bazı haklar tanıdı. bu anlaşmaya göre mezhep meşruluğunu kazandı. bu anlaşmayla alman hükümdarcıkları (yaklaşık 500 kadardı) isterlerse protestan olabileceklerdi. fransa’da kral ıı. henry hugenotları (fransa’daki protestanlar) yok etmeye kararlıydı. 1562 ile 1589 yılları arasında sekiz savaş oldu. üçüncü savaştan sonra ana kraliçe catherine de medici kızını genç hugenot prensi ile evlendirerek savaşa son verme kararı aldı. fakat düğün için gelen hugenotlar 24 ağustos 1572 gecesi katolikler tarafından kral ve kraliçenin emri ile öldürüldü. tarihe bu olay saint barthélemy günü katliamı olarak geçti. ıv. henry 1598’de nantes fermanıyla protestanlara büyük haklar tanıdıysa da xıv. luis bu hakları geri aldı ve bunun sonucu olarak yüzbinlerce hugenot ülkelerini terk etmek zorunda kaldı. “sadece şu anda adı st. augustine olan florida’da bir koloni kaldı. 1565’te bir ispanyol keşif ekibi koloniyi keşfetti ve gördükleri herkesi katletti. ispanyol kumandan orada yaşayanların fransız oldukları için değil, lutheran oldukları için öldürüldüklerine dair bir levha astı.” (kutsal dehşet, j.a.haught, s:66, ayrıntı yay)
  4. max weber'e göre kapitalist toplum ile ilişki içerisinde olan mezheptir. protestan ahlakı ve kapitalizmin ruhu kitabında da bunu açıkça belirtmiştir. altyapı üstyapı ilişkisi bağlamında da önemli bir kaynak olan bu kitaba göre aslında kapitalist süreç protestanlığı doğurmuştur. daha doğrusu bu kitabın bir çıkarımıdır. bazılarına göre ise protestanlık kapitalist süreci doğurmuştur.

    fakat şurası açık ki, protestanlık ile kapitalizm arasında; katoliklik ve ortodoksluk ile olan ilişkiden çok daha yoğun bir ilişki var.
  5. almanya da martin luther öncülüğünde katolikliğin katı kurallarına tepki olarak ortaya çıkmış akım. diğer mezheplere göre bireyi yalnızlaştırıcı etkisi vardır. kiliselerde, toplu yerlerde dini ritüeller yapılmaz.
  6. kapitalizmin en başarılı olduğu mezheptir. zira bu inanışa göre ahiret hayatının kurtuluşu dünyada çok çalışıp, kazanmaya bağlıdır. çalıştıkça kazanır, kazandıkça kurtuluşa ererler imiş...

    edit: weber'e göre böyledir. weber; kapitalizm ve protestanlık arasındaki ilişki üzerine epey kafa yormuştur.