|
|
- birçok farklı müzik türünün harmanlanıp bir araya gelmesinden ortaya çıkmıştır. rock, caz, folk ve klasik müziğin karışımıyla ortaya çıkan deneysel müzik olarak da adlandırılır.
- (bkz. king crimson)
(bkz. marillion)
- (bkz. dream theater)
- (bkz. emerson lake palmer)
(bkz. rush)*
- (bkz: eloy)
(bkz: pink floyd)
- progressive rock müzikteki en gizemli türlerden biridir. anlayanı azdır. doğal olarak da az sevilir. ancak sevenleri de bir ömür boyu vazgeçemez ondan. öyleyse nedir bu pr (progressive rock)? pr birçok farklı müzik türünün harmanlanıp bir araya gelmesinden ortaya çıkmıştır. rockla birlikte caz, folk ve klasik müziğin karışımıyla ortaya çıkmıştır. bir diğer karakteristik özellik de deneyselliktir. bir grup yada sanatçı bir konuyu, bir kişiliği veya bir olayı ele alıp onu kendi müziği doğrultusunda dinleyenlerine sunar. bunun sonucunda da her grubun yaptığı müzik kendi ismiyle anılıp, diğerlerinden farklı bir konumda olur. yani müziği dinlediğinizde "bu x grubun soundu" diyebilirsiniz.
progressıve rock'ın kökleri
pr'ın tohumlarının ilk olarak efsanevi grup beatles tarafından atıldığı öngörülüyor. grubun 1967 tarihli "sgt. pepper's lonely hearts club band" albümü herşeyin başlangıcı kabul ediliyor ve sayısız grubu etkileyip onların bu müzik türünde büyük başarılar elde etmesinin başlıca sebebi sayılıyor.
bununla birlikte klasik pr konusunda en büyük öncülüğü yapan grup moody blues'dur. grubun 1967 tarihli "days of future passed" albümü ilk senfonik rock ve konsept albümüdür. yaşamdaki bir günü anlatır. şafakta başlar ve geceyi anlatan ünlü parçaları night
ın white satin ile sona erer. moody blues'un 1967 ve 1973 tarihleri arasında ürettiği 7 albüm de tam bir pr şölenidir. bu da pr'ın temelini 2 önemli grup beatles ve moody blues'un attığını gösteriyor.
klasik progessıve rock'ın doğuşu
60'lı yılların sonunda oldukça yeni ve fazla anlaşılmayan bir müzik türü olan pr ile özdeşmiş bir grup da kıng crımson'dı. grubun ilk albümleri 1969 tarihli "ın the court of the crımson kıng" senfoni, caz, r&b ve hard rock türlerinin bir karışımı olarak dinleyenleri hayrete düşüren bir şekilde ortaya çıktı. grup 1974 yılına kadar çıkardığı yedi uçuk albümle dinleyenlerini oldukça nevrotik ve karamsar, zaman zaman duygusal bir boşlukta bırakmıştı.
pr arenasında bir başka çok önemli grup da pınk floyd'tu. özellikle roger waters'ın yazdığı inanılmaz üst düzey liriklerle ve deneysel müziklerle pınk floyd bu türde tam bir devrim yaratmıştı. 1971 tarihli" meddle" albümleri bir yüzüyle hoş,dugusal caz ezgileriyle
insanı rahatlatırken, diğer tarafı (23 dakikalık tek bir parça) echoes ile "ne oluyor burada dedirten?" bir ziyafet sunuyordu hayranlarına. billboard listelerinden bir türlü inmek bilmeyen grubun efsanevi albümü "the dark side of the moon", syd barret'a adanan david
gilmour'un hüzünlü gitar sololarıyla bezeli emsalsiz "wish you were here" ve karanlık, içine kapanık ama asla hakkı tam olarak verilmemiş "animals ile pink floyd 1971-77 tarihleri arasında pr türünün eşsiz örneklerini vermişti.
dönemin bir diğer süper grubu da bünyesinde rick wakeman, steve howe ve jon anderson gibi müzik dehalarını barındıran yes'ti. grubun başyapıtı kabul edilen 1972 tarihli "close to the edge" albümü senfonik, karmaşık,tinsel, dokunaklı ve chris squire'ın sert ama ritmik bas gitar tınılarıyla dolu gerçekten eşi bulunmaz bir albümdü. grubun, diğer "fraglie(1971)",
"tales from topograghic oceans(1973), "relayer(1974)" ve "going for the one(1977)" gibi albümleri pr tutkunları için her zaman demirbaş listesindeydi.
pr tarihinin en karmaşık, anlaşılması zor gruplarından biri de genesıs'ti. aynı grubun 80'lerde yaptığı "ınvisible touch" gibi art-pop albümler pr tutkunlarına elem ve keder verse de benim bahsettiğim genesıs 1970-74 arası solistleri peter gabriel liderliğindeki gruptur.
"tresspas(1970)"," nursery crime(1971)", foxtrot(1972)", "selling england by pound(1973)" ve "the lamb lies down broadway(1974) gibi albümler senfonik, üzerinde çok uğraşılmış ve insanı uçuran lirikleriyle tam bir başyapıttılar.
pr serisinin en teknik ve aynı zamanda en abartılı grubu emerson,lake and palmer'dı. nice grubundan gelen keith emerson king crimson'dan gelen grek lake ve atomic rooster'dan gelen carl palmer'ın oluşturduğu elp oldukça cesur, yaratıcı, gösterişli ve agresif taraflarıyla dönemin en çok ses getiren gruplarındandı."tarkus(1971)", "pictures at exhibition(1971)", "trilogy(1972)" ve başyapıtları "brain salad surgery(1973)" albümleriyle tanınmışlardı.
zaman zaman pr kulvarlarına giren ünlü ingiliz grup uriah heep'ide unutmamak gerekiyor. ken hensley'in liderliğindeki grup "salisbury(1971)", "magician's birthday(1972)" ve "demons and wizards(1972)" gibi hepsi gerçek bir pr örneği olan çok kaliteli
albümler üretmişti.
alan parsons project de yaptığı konsept albümlerle pr'ın hakkını veren gruplarındandı. ayrıca van der graaf generator, gentle giant ve renaissance gibi ülkemizde pek tanınmayan gruplar da dönemin oldukça ses getiren topluluklarıydı. ayrıca macar grup omega ve almanların dev grubu eloy da 70'li yıllarda pr alanında iz bırakan birçok albüm üretmişlerdi.
benim bu dönemden bahsedeceğim son grup gerçekten çok sevdiğim ancak rock dünyasında bir türlü hak ettiği başarıyı yakalayamamış ingiliz grup camel olacaktır. 1972 yılında surrey
ingiltere'de andy latimer, peter bardens, doug ferguson ve andy ward tarafından kurulan camel aradan geçen 30 yıla rağmen kalan tek orjinal üye gitarist andy latimer sayesinde yoluna devam ediyor. "snow goose(1975)", moonmadness(1976)", rain dances(1977)"
ve "stationary traveller(1984)" gibi pr tarihinin en başarılı albümlerini üretmiş olan camel andy latimer'ın insanı başka alemlere götüren naif flüt ve gitar ezgileriyle, andy ward'un başarılı davul tekniği ve geçtiğimiz aralık ayında yaşama veda eden peter bardens'ın kendine
has klavye çalışı ile gerçekten bu alanın en başarılı gruplarından biriydi.
70'li yılların progressıve hard rock grupları
bu kategoride 3 önemli grup göze çarpıyor. queen, rush ve kansas. bu üç grupta klavyeden ziyade klasik heavy metal sınırlarını zorlayan gitar soundlarıyla ve sıkı, özenilmiş düzenlemeleriyle türün gözdeleriydiler. ancak kayda değer bir olgu da, bu grupların birkaç
başarılı radyo hitleri dışında pr tutkunları tarafından fazla dikkate alınmamalarıydı. bu da anılan grupların az fakat kendilerine aşırı bağlı fanatik hayran kitlelerine sahip olmasına neden oldu.
odukça fenomen olan queen opera, metal,klasik ve görsel öğeleri fazla kullanan ve bu karışımlardan oluşan farklı müziği ile kendine bağlı bir hayran kitlesi oluşturmuştu. freddie mercury ve brian may'in liderliğindeki grup, anlaşılması zor "queenıı(1973), farklı ancak sanatsal"sheer heart attack(1974)", gösterişli, ses getiren "a night at the opera(1975)", oldukça sert "a day at the races (1976)" ve daha az progressive"news of the world(1977)" gibi albümleriyle rock tarihinin unutulmazları arasındaki yerini alıyordu.
kanada'nın bir numaralı grubu rush ise oldukça sert, alex lifeson'ın gitarına ve baterist neil peart'ın uçuk şarkı sözlerine dayalı müzikleriyle bu alanda önemli bir yer tutuyordu. grup "2112(1976)" ve "hemispheres(1978)" gibi enstrümanların hakkının verildiği "permanent waves(1980)" ve "moving pictures(1981)" gibi daha dingin ve dengeli albümleri ile dikkat çekiyorlardı.
pr alanında pek fazla önemli grup çıkarmayan amerika'nın başarılı temsilcisi kansas gitarist kerry livgren liderliğinde önemli başarılara imza atmıştı. zaman zaman çok sert, zaman
zaman da klasiğe yakın daha dingin, naif parçalarıyla kansas bu alanın hatırı sayılır gruplarındandı. "leftoverture(1974)" ve "point of known return(1977)" grubun en seçkin albümlerindendi.
günümüzde progressıve rock......hala var mı?
evet. bazı başarılı rock grupları eskileri gibi olmasalar da hala bu müzik türünü günümüzde de sürdürmeye çalışıyorlar. 80'li yılların ortalarında kurulan ingiliz grup marillion hem fish ile birlikte hem de fish'ten sonra yaptıkları kaliteli müzik ile 70'li yıllar sonrası bu alanda bayrağı taşıyan önemli bir gruptu. "fugazi(1984)", "misplaced chidhood(1985)" ve "brave(1994) gibi albümler grubun oldukça önemli yapıtları arasındaydı.
her biri kendi enstrümanında tam bir uzman olan dream theater'da progressive metal tarzı parçalarıyla türü devam ettirmeye çalışan gruplardan. grubun 1999 tarihli "metropolis part2: scenes from a memory" albümü oldukça dikkat çekici.
bu alanda bahsedeceğim son iki grup tool ve radıohead. her iki grup da alternatif rock tarzı görüntüleriyle daha çok modern pr grupları olarak adlandırılabilirler. tool'un oldukça karanlık, düşündüren metal albümleri "aenima(1996)" ve lateralus(2001)" ile daha gözde bir grup olan radıohead'in "ok computer(1997) ve kid a(2000)" gibi oldukça nevrotik, insanı bozan albümleri günümüzdeki pr müziğinin en etkili örnekleri sayılabilir.
umarım verdiğim bu bilgiler bu türün tutkunlarına ve pr ile tanışmak isteyen diğer dinleyenlere biraz yardımcı olmuştur. hangi dönem daha iyi diye soracak olursanız, benim gibi bu konuda tutucu olan biri olarak 70'li yıllardan şaşmayın derim.
* alıntıdır(ashra, 13.11.2005 22:15)
- alt türler
progressive müziğe atfedilen pek çok alt tür vardır - öyle ki farklı kaynaklar karıştırırsanız asla bir standart oluşturamazsınız. ancak genel hatlarıyla şöyle bir sınıflandırma yapabiliriz;
1) progressive rock & metal
2) neo-prog
3) senfonik rock
4) art-rock
5) fusion, deneysel
6) aor
1) prog.rock & metal: bunlar aslında diğerlerini kapsayan ana akımlar olarak kabul edilebilir. örneğin senfonik-progressive dendiğinde buraya yes de girer, 90'ların süper grubu anglagard da. prog. metal ise, rock'tan daha ağır (doğal olarak!), daha hızlı ritmler, ağır distorsiyonlu gitarlar vs. ile karakterize edilir. bu işin en iyisi de dream theatre kabul edilir.
2) neo-prog: progressive müziğin 80'lerdeki hali olarak kabuledebileceğimiz bu alt türü tanımlayan en iyi grup marillion'dur. taa ortaokullardayken dinleyip de bu ne güzellik dediğimiz kayleigh'den beri marillion iyi müzik yapar. neo-prog, güçlü melodiler ve keyboard ağırlıklı müzikle tanımlanır, aslında bu türün kökleri peter gabriel's genesis'e dek dayanır
3) senfonik rock: tüm bu alt-türler arasında ana akıma (yani listelere) en yakın olan da budur. iyi senfonik rock grupları herkes tarafından bilinir; moody blues, alan parson's project, barclay james harvest hatta queen vs. adından da anlaşılabileceği gibi bu grupların yaptığı müzikler klasik ve orkestral etkileşimler taşır bu alt türe klasik rock da denebilir ve bu durumda elp (emerson, lake, palmer) gibi bir dev de bu alt türe dahil edilebilir.
4) art-rock: aslında bu türün prog. rock ile çok yakın bir ilgisi yok. ama bazı kaynaklarda bir alt-tür olarak kabul ediliyor. bu türe glam-rock da diyebiliriz. glam rock, prog. rock gibi 70'lerin başlarında ortalığı kasıp kavuran bir akımdı ve de ana akıma, pop müziğe daha yakındı. art-rock veya glam-rock'ta müziğin kalitesi kadar görüntü ve şov da önem taşıyordu. todd haynes'ın filmi velvet goldmine (david bowie'nin hayatını anlatır) glam-rock ile ilgili çevrilmiş en iyi filmdir örneğin. bu türün 3 dev ismi günümüzde bile yeni yetme popçuları etkilemeye devam eder; marc bolan (t-rex), bryan ferry (roxy music) ve eşsiz david bowie. bunların arasında bir ara dünyaya düşen adam, bir ara da dünyayı satan adam olan david bowie apayrı bir olaydır.
bazı kaynaklarda art-rock alt türü, prog-lite (light progressive rock) ile paralel kabul edilir. özellikle hollanda grupları (kayak, focus gibi) bu türden müzik yaparlar. bu gruplar aslında prog. rock'a yavaş yavaş ısınmak için idealdir.
5) fusion, space-fusion, deneysel: yani jazz, klasik, rock, progressive, heavy vs. her şeyin bir karışımı kabul edilen bir alt-türdür. mahavishnu orchestra veya ozric tentacles gibi isimler vardır burada. grup elemanları stüdyoya kapanırlar ve deneysel çalışmalar yaparlar. aslında prog. rock için müziğin laboratuarı denir, notalarla yeni denemeler yapan bilim adamlarıdır prog. rock grupları. bu tanımı bu alt türde daha net görebiliriz.
6) aor (adult oriented rock veya adult contemporary rock): aslında aor'un prog. rock ana başlığında bir alt tür olarak kabul edilmesi pek çok progressive ego'yu rahatsız edebilir! çünkü aor, konuyla ilgili çok insan tarafından prog.rock'ın tersi olarak kabul edilir. aor isminde kastedilen 30'lu yaşlarında ilk gençlik dönemlerini bırakmış, iş güç sahibi insanlardır. aor güçlü melodik yapısı (melodic hard-rock da denir) ve genelde kadın-erkek ilişkilerini ele alan sözleriyle karakterize edilir (parçaların yarısının isminde bir şekilde love geçer zaten. out of love, ı cant stop loving you, ı want to know what love ıs vs) bu gruplardaki müzisyenler birer usta'dır. en iyi iki aor grubu herkes tarafından bilinir: toto ve foreigner. bu gruplar, 20'li yaşlarda her açıdan zıpkın gibiyken pek çekilmezler ama 30'lu yaşlar başladığında beliren "eyvah yaşlanıyoruz" düşüncesine bire bir iyi giden müzikleri vardır. aor klasikleri olarak ise foreigner'in agent provocateur ve toto'nun seventh sign albümlerini tavsiye edebilirim. hatta seventh sign'daki aor klasiği "ı can't stop loving you" da jon anderson geri vokaldedir.
prog. rock'çıları aor dendiğinde öfkelendiren bir diğer faktör de asia'dır. grup, all-star bir kadroya sahiptir - vocal+bas john wetton (uriah heep, king crimson), gitar steve howe (yes), davul carl palmer (elp) ve klavye geoff downes (yes). bir de albüm kapaklarında roger dean'in muhteşem çizimlerini düşünün. bu grubun albümlerinin, bu gezegende yapılmış en konsantre müzik olacağına bahse girebilirsiniz. gelin görün ki asia aor yapar. aslında epey de iyi yapar. asia üzerine yapılmış röportajlarda geoff downes "bu bir maceraydı" derken steve howe usta da "progressive müzik ile pop arasında bir köprü kurmak istedik ve grubun başarılı olması için çalıştık" diyor. bahsettiği başarı liste başarısı tabi. asia'nın özellikle amerika listelerinde bayağı iyi iş yaptığını belirtelim.
aslında 6 ana başlık koyduk ama bunların yanında avangarde rock, senfonik/opera metal (savatage'ın çok iyi olduğu söylenir), canterbury ekolü, space rock (ve muhteşem hawkwind), krautrock, rıo (rock ın opposition), electronic progressive (tangerine dream, kraftwerk ve hatta j.m.jarre bile bazen dahil ediliyor), zeuhl (albümlerinde kendi dilini oluşturan eşsiz fransız grubu magma'nın oluşturduğu bir akım) gibi daha bir çok alt tür sayılabilir. o yüzden prog. rock'ın tam tanımı ve tam sınıflandırması yoktur zaten. "progress" ilerlemek demek ve prog. rock müzisyenleri de her an, her şekilde ilerleyiş içindedir(ashra, 13.11.2005 22:16 ~ 22:17)
- (bkz: http://www.progarchives.com)
(ashra, 26.11.2005 05:26)
- (bkz: kingston wall)
- (bkz: medley)
- (bkz: selim ışık)
(ashra, 27.04.2006 12:33)
- (bkz: sgt peppers lonely hearts club band)
- (bkz: http://www.progturk.com)
- rock'ın tereyağlı bir tavada bir tutam jazz'la harmanlanarak sunulmasıdir.en iyi bir kaç örneği şöledir;
(bkz: pink floyd)
(bkz: renaissance)
(bkz: the alan parsons project)
(bkz: king crimson)
(bkz: fates warning)
(bkz: curved air)
(bkz: jethro tull)
(bkz: camel)
(bkz: yes)
- geneli baymakla beraber türün kalıpları dışına taşmış, aşmış gruplar da mevcuttur:
(bkz: the alan parsons project)
(bkz: barclay james harvest)
(bkz: supertramp)
(bkz: savatage)
- bir tek müzik hem rock hem klasik müzik hem de caz ihtiyacını karşılayabiliyor.
inanılmaz.
(bkz: camel) (bkz: king crimson) (bkz: van der graaf generator) (bkz: curved air)
- kralını pink floyd yapmıştır, daha iyisi yapılamamıştır, yapılamayacaktır. günümüzdeki progresif müzik, sadece 70'lerdekinin*******bikaç farklı enstrüman-efekt-distortion vs. kullanılarak yapılanıdır.
- günümüzdeki progressive müzik sadece progressive metal olarak icra edilmektedir. progressive metal ile progressive rock arasında ise hiçbir bağ kalmamıştır bence. progressive metal tamamen teknik bilgiye dayalı ve kulağa hitap etmekten çok "oha adama bak o gamda nasıl sweep attı" gibi dumurlara yol açmaktadır. ha kötü müdür? hayır tabii ki, hepsi kendi dalında güzel. ama misal bir eloy, bir pink floyd kadar sanatsal değildir hiçbiri.
|