birçok farklı müzik türünün harmanlanıp bir araya gelmesinden ortaya çıkmıştır. rock, caz, folk ve klasik müziğin karışımıyla ortaya çıkan deneysel müzik olarak da adlandırılır.
kralını pink floyd yapmıştır, daha iyisi yapılamamıştır, yapılamayacaktır. günümüzdeki progresif müzik, sadece 70'lerdekinin*******bikaç farklı enstrüman-efekt-distortion vs. kullanılarak yapılanıdır.
uyuşturucunun bir alt seviyesini müziğe indirgeyin ve bunu insan üstünde deneyin.başlayan bir daha bırakamaz.ararım sorarım seni her yerde van der graaf generatorum nerde camelım nerde aman aman.
müzik işini kategorize etmekten pek hoşlaşmasam da dinleyicilere ve yeni başlayanlara bilgi vermesi açısından, arasında bariz müzikal farklılıklar bulunan akımları adlandırmakta fayda var;
art rock, senfonik rock gibi alt türlere ayrılan bu güzide müzik türünü aslında yapıldığı coğrafyaya göre ayrımlamak progressive rock tarihine daha derinlemesine bakış açısı sunacaktır diye düşünmekteyim.
progressive rock ingiltere'den çıkmıştır demek sanıyorum pek yanlış olmaz. bu işin en ham örneği 60'ların ortalarında the soft machine tarafından ortaya çıkmış olup, canterbury denen şehirden çıkma bu başarılı rock grubu kısa sürede progressive rock akımının patlamasına sebep olmuştur. (bazı alt türlerin tek bir şehirden patlama yapması ve bu türün en iyi örneklerinin orada icra edilmesi rock müzik endüstrisinde görülmemiş şey değildir; örneğin(bkz: thrash metal)(bkz: bay area) (bkz: death metal)(bkz: florida) ) kısa süre sonra ortaya çıkan (1969) the court of the crimson king ile king crimson, progressive rock'ın ilk gerçek örneğini ortaya koymuş, daha sonra emerson lake and palmer, caravan, camel gibi gruplarla canterbury camiası progressive'in kendi yorumlarını icra etmişlerdir. (ilk dönemlerinde psychedelic yapıp david gilmour un da katılımıyla progressive rock'ın en çok tanınan örneklerini ortaya koymuş pink floyd; müziğin karmaşık yapısına şairliği de katmış jethro tull, 80'li yıllarda disko akımına kapılsa da neticede zararın bir yerinden dönmüş olan yes; phil collins in etkisi -veya peter gabriel ın yokluğu- nedeniyle 4-5 albümden sonra pop müzik yapmış olan genesis; muhtemelen albüm giderlerini bile karşılayabilecek kadar satış yapamamış ancak idealistliklerini 30 sene devam ettirip deneysel müzikten vazgeçmemiş gentle giant gibi gruplar da yukarıda saydığım arkadaşlarla aynı memleketten olup progressive rock'ın en bilinen örneklerini ortaya koymuşlardır)
ada kısmını bir yana bırakırsak.. canterbury patlaması, özellikle de the court of the crimson king in etkisiyle diğer pek çok ülkeden progressive rock'ın özgün yorumları çıkmış. (meksika'dan* ermenistan'a kadar*) bunlardan en kategorize edilesi akımlar şu şekilde:
alman ekolü
fransız ekolü
quebec ekolü
italyan ekolü
alman ekolü dediğim şeye krautrock diyorlar. en bilinen örneklerini eloy ortaya koymuş. 71'den 98'e kadar boyuna albüm yapmış bu uzun soluklu -ve komik ingilizce aksana sahip solistli- grubun yanı sıra triumvirat, amon düül (bir de bunun amon düül ıı'si var ama girmeyelim ona şimdi) gibi eloy kadar başarılı olamamış alman grupları da mevcut.
fransız ekolü diğer (ingiltere hariç) progressive rock ekollerinin içinde çok parlak olmayan bir geçmişe sahip. en kayda değer grup atoll diyebiliriz sanırım, ki yes ve king crimson a benzer bir müzikal anlayışa sahip. bir diğer önemli fransız prog rock grubu ise magma. fransızca alanında esas dikkate değer çalışmalar ta kanada'dan, quebec'ten gelmiş. maneige, harmonium gibi gruplar 70'lerin ortalarında klasik müziği hafif fusion ve bolca progressive rock ile harmanlayarak 15-20 dk'lık rock operaları icra etmişler. en özgün progressive rock çalışmalarındandır bana kalırsa.
canterbury dışındaki ekollerden en etkin ve uzun ömürlü olanı italya'dan çıkmıştır desek yanlış olmaz. premiata forneria marconi, le orme, banco del mutuo soccorso gibi gruplar bu müziğin kilometre taşları sayılsa da tek albümlük (2004'te çıkardıkları albümü saymıyorum, eski müziğiyle alakası da yok zaten) ama muhteşem bir tek albümlük museo rosenbach bu işin en güzel örneklerini ortaya koymuşlar. bir de italyan progressive rock gruplarının en babalarının enteresan bir özelliği var; grup adları aslen mekan ismi. (biri banka adı -banco-, biri müze -museo-, biri de fırın -premiata- eheh evet) bunun dışında aslında italyan prog rock grupları pek saymakla bitmez: locanda delle fate, buon vecchio charlie, metamorfosi, il baletto di bronzo, alphataurus... sırf italyan prog'u için oluşturulmuş siteler var, ayrıntılı bilgi için buraları ziyaret edebilirsiniz.
60'ların sonlarında ortaya çıkıp 70'lerin sonlarına kadar sürse de çok etkili, icrası hayli zor, iyisi hakikaten iyiyken kötüsü de hakikaten bayan, ve günümüzde ise etkisini neredeyse tamamen kaybetmiş, eskinin bir hayali, rüyasıdır progressive rock. yok olmuştur demek ise kibar tabirle cahillik olur; zira özgün, başınabuyruk, şairane ve enstrümental yapısı müzik dünyasını derinden etkilemiş ve o dönemden bu yana yapılan hemen her eserin bir ucuna adını gizlice kazımıştır. işin garip yanı bu derece uçmuş müzik yapan adamların pek çoğu 80'lerde dötü başı dağıtıp disko müzikleri yapmıştır. (ingilizlerin yes i, genesis inden tutun da italyanların banco'suna kadar) demek ki neymiş, fazla uçmuş müzik yapmak sağlığa zararlı olabilirmiş.
dream theater'ın yaptığı her ne kadar proggresive olsa da rock değildir. herkes dinleyemez. oysa camel öyle mi? geçen simitçinin önünde telefon çaldı, lady fantasy'den bir kuple ile. simitçi, "yeğenim o ne güzel müzikmiş öyle!" dedi. adamı 'camelsever' yaptım vallahi. yetmezmiş gibi adam 25 yıllık maltepe'yi bıraktı camel soft'a başladı. işte progressive akım budur. lakin geçende hollow years'ın budokan versiyonunu dinliyorum, bunu duyan babanem "kapat len şunu kafam şişti!" dedi. bu ise unprogressive akımdır.
"dream theater'ın yaptığı değildir ama pink floyd'un, camel'ın yaptığıdır, babannem hollow years'ın solosuna dayanamadı" demeden evvel, o progressive'in sonuna eklemlenen rock ve metal'in neden gelişigüzel düşünülmediğini bi anlamak, bi kafa yormak lazım.
bir övgü sıfatı. nasıl mı? şundan olacak ki; başınabuyruk, kalıpları çok da umursamayan, hatta bu özelliğiyle kendi kalıplarını yaratmış; ticari açıdan da rock müzik endüstrisine ciddi bir yön vermişliği olmasından dolayı progressive rock grupları, genelde, ne olduğunu bilenlerce saygı duyulan gruplardandır. bu nedenledir ki yeni çıkmış ve kalıpların -ki gittikçe kemikleşen, hatta odunlaşan kalıplardan bahsediyoruz burda- azıcık dışına taşabilmiş bir grubun adına bir tanım olarak değil, bir sıfat olarak yakıştırılıveriyor progressive rock. bundan dolayı, (araştırmamı yaptım da geldim) günümüzde progressive rock denilen grupların %37'sinin progressive rock'la alakası olmayıp, %46.7'sinin de esas bağlamda progressive rock'la ciddi bağları yoktur.
hatta ve hatta eski anlayışla progressive rock yapan parmakla sayılabilir. (bir anglagard vardı, geri gelme sesleri de çıktı ama yalan oldu galiba) öte yandan her şey gibi progressive rock'ın da değişip, gelişip, günümüze ayak uydurabilmesi gerekliliği, eskilerden biraz uzaklaşmasına, eskilerden biraz daha popülerleşmesine neden olmuştur.*** bunda büyümekte olan müzik endüstrisinin, medyanın ve internetin de rolü yadsınamaz elbette.
progressive rock'ın ise sadece progressive'ini alıp rock'ı atmak, diğer progresif etkilenimli gruplara ayıp olur. tanım olarak bakacak olursak; ilerleyici, yenilikçi, deneysel olarak müzik dünyasına zuhur eden progressive; death metalden pop derecesinde rock'a kadar kendini sağa sola bulaştırmıştır. bu nedenle progressive death metal*****, progressive metal******** ve günümüz progressive rock'ı gibi ayrımlar, 70'lerin progressive rock'ından etkilenmiş ve belki de bu akıma dahil edilebilecek türler. bu açıdan (ama sadece bu açıdan) dream theater ı pink floyd dan bambaşka yere konumlandırmak biraz abes oluyor.
günümüzde progressive rock'çılara özenen pek çok grup işin teknik yanlarına yoğunlaşıp, beyinlerinin sağ loblarını çalıştıracaklarına sol taraflarını çalıştırdıklarından 18. dereceden denklem gibi oldukça karmaşık ama içinde bir his barındırmayan müzik üretmekteler. bunda şüphesiz melodikliğinden, barındırdığı ruhtan ziyade grup elemanlarının her birinin virtüözlüğüyle ön plana çıkmış ve şüphesiz günümüzde en popüler progressive'cilerden olan dream theater ın da etkisi olmuştur. rush gibi bir efsanenin izinden giden bu virtüöz abiler ne yazık ki, ne onların yarısı kadar melodik olabilmiş, ne de onların onda biri kadar progressive rock endüstrisine katkısı olmuştur. bundan gaza gelip "dream theater progresif yapmıyor olm" demek, ta en başta söylediğim üzere progressive rock ifadesini sıfat olarak kullanmaktan kaynaklanıyor olup şüphesiz yanlıştır, tanımsal anlamda dream theater gayet de progresiftir; pink floyd, camel, king crimson gibilerle karşılaştırmak ise kişinin kendisine aittir. (ve bence yine de abestir)
kişisel bi fikirle de bitirecek olursam; geçmişteki kadar etkili olmasa da geçmişteki kadar güzel progressive rock yapan ve henüz onlar kadar popüler olmayan gruplar var piyasada. bu adamlar bu işe devam ettikçe, progressive rock da yaşamaya devam edecektir eskisi gibi. (the mars volta, spock's beard, pain of salvation, ayreon, riverside vs.) ama şu kategorizasyon hevesi yüzünden yarın öbür gün biri çıkıp "öldü bu aga" diye ilan da edebilir, belli olmaz.
geçmiş zamanda sahip olduğu deneysellikten ötürü çığır açmış müzik. bu deneysellik, değişkenlik ile at başı koşarken git gide kendisini tekrar etmeye, yani deneyselliğini kaybetmeye başladı. şu anda ise progresif müzik sadece aksak ritmler, sakat riffler, aşmış sololardan ibaret. deneysel bir havası yok artık. müziğe bir yenilik getirme çabası da yok. bütün gün egzersiz yaparak iyi bir progresif icracısı olabilirsiniz. fekat, müziğe yenilik getiremezsiniz. dream theater progresifin kendi içinde, kendi sınırlarında değişken grubudur. asla yenilikçi bir tavrı yoktur. lakin bu işi hakkıyla yapması sebebiyle progresif müziği kendi tekeline aldığından yeni müzisyenlere progresif namına ilham olmakta. ayrı bir bataklığa sürüklemekte progresif müziği.
bu yüzden müzikşoplar genreihtiyacına karşılık bulurkene, dream theater tarzı teknik grupları progresif sayıyor, geçmiş dönemin progresif üstadlarının yenilikçi çalışmalarını deneysel olarak niteliyor, yeni dönemin progresif ruhunu yansıtanları ise new-prog diye adlandırıyor.
new-prog dediğmiz tarzın en kaliteli icracısı da zannımca the mars voltadır.
