cebelitarık boğazının dibindeki akdeniz ülkesi.benficailizbon ve porto gibi güzide futbol kulüpleri vardır.ayrıca 2004 avrupa şampiyonası da bu ülkede düzenlenecektir.
iberik yarımadasının batı sahillerindeki denizciler ülkesi. arap hakimiyetinde olduğu çağlarda altın yıllar yaşadı. endülüs'e son veren kastilyalı ve aragonların hakimiyetine girdi. dünyanın dört bir tarafına açılan denizciler ülkelerinin yıldızını yükseltmek için uğraştı. 1 aralık 1640'da ispanyol hakimiyetinden kurtularak restore edildi. arka arkaya mutlakiyetçi ve liberal rejimler elinde çalkanıp durdu. 1820 - 1850 arasında iç savaş yaşadı. 1851'de salhanda'nın iktidara gelmesiyle sakinleşti. 1910'da cumhuriyet kuruldu. portuguesa'nın sözleri şu şekildedir. meraklısı için...
denizler hakimi soylu ulus
portekizin şanını dirilt bugün
haykır avrupa'ya ve bütün dünyaya
portekiz ölmedi diye...
avrupa birliği içerisinde okula gitme oranı en düşük ülkedir. lise mezunu oranı toplam nüfusun %60'larında seyretmektedir.
ayrıca denizcilikte bunlar bir zamanlar ekoldü. kendi icat ettikleri navigasyon sistemleri ile okyanusları aştılar, sırlarını da kimselere vermediler. sonra gprs icat oldu, mertlik bozuldu.
aslen portaklıyla meşhur yerdir, hatta osmanlı döneminde oradan gelen portakal kutularının üstünde potugal yazması sebebiyle portakala portakal demekteyiz.fakat bugün portakallarının boyutunun ab standartlarına uymaması sebebiyle portakal üretmez, ispanya'dan portakal ithal etmektedir şimdi...
ülkeye iner inmez içinize işliyor buranın gerçek bir deniz ülkesi olduğu.gerek mutfağındaki türlü balıklarla başlayıp ahtapotlara,yengeçlere kadar devam eden çeşit çeşit deniz ürünleri gerekse o daracık caddelerde,iki arabanın yanyana geçemediği sokak aralarının kokusunda içinize siniyor denizin tuzu,kokusu.pırıl pırıl uzanan bembeyaz kumsallar,okyanusun buz gibi suyunda yüzmekte hiç zorlanmayan yerliler.insanı dersen zaten sıcacık,ingilizceyle ilgi ve alakaları olmazken nüfusun büyük çoğunluğu ispanyolcayı çat pat konuşur.lizbon da bulunduğum on gün içerisinde özellikle güney sahillerinden algarvenin güzellikleri de dikkate değer derim ben..
3 f ile yıllarca yönetildiği söylenen ülke; futbol, fado ve fiesta(eğlence) ya da fatima denilen din olgusu...ilk 2 f konusunda kendilerine katıldığım, ülkemiz böyle giderse zamanla 3.ü f'nin 2.i maddesine de alışıp fahri portekiz hemşehrisi olarak uzaktan uzağa irtibatta olmak istediğim bir ülkedir....
tek komşusunun ispanya olmasından ve kıyıda köşede kalmış olmasından dolayı şöyle geçerken uğrayayım bari gibi bir düşünceyle gittiğim ancak beklentilerimin çok üstünde bir şekilde karşılandığım ülke. yabancı bir ülkede en önemli şeyin iletişim olduğunu düşündüğümden ilk olarak insanların çoğunun gayet başarılı bir şekilde ingilizce konuştuğunu vurgulamam gerekiyor. marketteki kasiyerden tutun da metroda yardım istediğim güvenlik görevlisine kadar birçok insanla ingilizce anlaşmakta hiç sorun yaşamadım.
kendileri de kıyıda köşede kaldıklarının farkında olduklarından olsa gerek misafir ağırlama konusuna gerçekten önem veriyorlar. ve gezip gördükten sonra kesinlikle şuna ikna oluyorsunuz ki bunlar kesinlikle ezik bir ülke profili çizmiyorlar ve ispanya'yı hiç sallamadan sadece portekizi gezmek için bile gitmeye değer bir ülke olduklarını hissettiriyorlar.
aslında portekiz denince akla 2 şehir geliyor; porto ve lizbon. ancak aveiro da kesinlikle gezilip görülmesi gereken bir yer. ayrıca algarve da en turistik yerlerinden biri olarak duydum ancak gezme fırsatım olmadı.
öncelikle porto'dan bahsetmek gerekirse biraz hayal kırıklığı olduğunu söylemem gerekiyor. aslında güzel ve tarih kokan bir şehir. trenden inip ilk adımınızı attığınızda gri tondaki renklerin ağırlıklı olduğu bir şehirle karşılaşıyorsunuz, tabiki sao bento kısmından bahsediyorum. daha sonra buradan eski şehir(old city) olarak bahsettiklerini öğrendim, yeni şehir olarak bahsettikleri kısım ise boavista'ydı. ayrıca çok canlı bir şehir olmadığını da söylemeliyim. ancak herşeye rağmen kendine özgü güzel bir havası var.
aveiro için portekizin venediği denmekte. şehirdeki kanallar ve gondollar bunu kanıtlıyor zaten. aslında küçük bir şehir merkezi var ancak güzel bir forumu ve tren garına kadar hareketli bir yolu. mağazalar yaz aylarında, temmuz 15 ve ağustos sonu arasında inanılmaz indirimler yapıyorlar. yani alışveriş konusunda aktif bir insan olmasanız bile kendinizi aşmanıza sebep olabiliyor. küçük ama sevimli bu şehrin merkezi bir günde rahat bir şekilde gezilebilir.
lizbon'u anlatmaya kelimelerin yeteceğini sanmıyorum. öncelikle gerçekten de harika, ışıl ışıl, rengarenk bir şehir olduğunu söylemem lazım. önceden porto ve aveiro'yu ziyaret ettiyseniz havasının ne kadar farklı olduğunu anında farkediyorsunuz. porto gibi güzel bir metro ağına sahipşehir. yani bu sayede her yere ulaşabiliyorsunuz. ancak lizbon da istanbul ve roma gibi yedi tepe üzerine kurulmuş bir şehir. bu yüzden yürümeyi kesinlikle göze almalısınız. kaleden şehrin muhteşem manzarası izlenebilir. ayrıca şehrin ortasına kurulan asansörler de bu amaç için kullanılabilir. turist kitaplarında ya da başka bir yerlerde çok fazla bahsedilmese de muhteşem bir akvaryuma sahiptir. dünyanın en büyük ikinci akvaryumu(oceanario), expo 98'de harika bir şekilde düzenlenen oriente istasyonuna çok yakındır. ve bu bölge bir gün ayırılıp mutlaka görülmelidir.
son olarak; uluslararası gençlik kampları organizasyonu ile gittiğim ve 2 hafta kaldığım aveiro'nun küçük bir kasabası olan avanca'dan bahsetmem gerekiyor. aslında burası inekleriyle ünlü küçük bir kasaba. en önemli organizasyonları temmuz ayının sonuna doğru düzenledikleri film festivalleri. o kadar küçük bir kasabaya göre gerçekten kendilerini çok iyi geliştirme çabası gösteriyorlar. her sene düzenlenen animasyon filmlerinin gösterildiği festivalde aynı zamanda çeşitli çalışma gruplarıyla 3-4 gün boyunca değişik projelerde çalışmak mümkün. gerçi biz daha çok bu festivalin hazırlanma kısmıyla alakalıydık ama bunları görmek bile insanı gerçekten çok etkiliyor ve aynı zamanda eğlendiriyor. bu küçük kasaba aynı zamanda trenle yaklaşık 10 dakika mesafede harika bir okyanus kıyısına sahip espinho'ya da çok yakın. yani boş zamanlarda harika kumsalında ve ilerledikçe derinleşmeyen ancak dalgalarıyla oynayabileceğiniz atlantik okyanusunun sularında yüzmek ya da en azından debelenmek bile çok güzel oluyor.
birkaç kelimeyle ifade etmek gerekirse kesinlikle gezilip görülecek çok güzel yerlere sahip ancak kendilerini tanıtma konusunda hevesli olsalarda pek başarılı olamamış bir ülke olduğu söylenebilir. ancak kesinlikle kendilerini çok iyi geliştirmişler ve kaliteli insanlara sahipler. unutmadan fado denen müzikleri gerçekten dinlenmesi gereken, insanı rahatlatan ve dinlendiren türden bir müzik.
portekiz, hayatımdaki en güzel tatilin yarısını geçirdiğim ülke; umarım bir gün tekrar ziyaret etme fırsatına sahip olurum.
bu ülke ekonomisinin son 10 yıldaki enflasyon ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkisi şu şekildedir(ödev aktarmasıdır);
"son 10 yıllık dönem hakkında konuşursak eğer, yani portekiz’in bu dönemdeki en önemli ekonomik hareketi olan euro’ya geçişten itibaren ve bu geçişin getirdiklerini ele alarak ekonomik verilerini yorumladığımızda konumuz olan “büyümede düşük oranlı enflasyon gerekli midir?” ‘i daha iyi açıklayabiliriz.
önce ülke ekonomisiyle ilgili gelişmeler ve olayları ele alalım. euro’ya geçilen yıl olan 1999’dan itibaren enflasyon oranında meydana gelen yükseliş ve ülke gsyih’sındaki artış dikkate değer. euro’ya geçişin yarattığı rüzgar ve yenilik euro’ya geçen her ülkede olduğu gibi portekiz’de de fiyatlar genel düzeyini arttırırken, ülke ekonomik yapısının da gelişmesini sağlamıştır.
tabii euro’nun yarattığı bu dalganın yanında ülkede 1998 yılında lizbon’da gerçekleşen expo 98’in sanayi ve ticarette kaydettirdiği aşamaları görmezden gelemeyiz. sonuçta, belki expo 98, belki de euro’nun rüzgarını arkasına alan portekiz ekonomisi 1999 ve 2000 yıllarında sırasıyla 3.8 ve 3.9 oranlarında büyürken, enflasyon oranı 1997 yılında başlayan yükselişini sürdürerek 1999 yılında 2.2, 2000 yılında da 2.8 oranlarına ulaşarak 2001’de tepe noktasına ulaşacak yükselişini sürdürüyordu.
14 nisan 2007 tarihli the economist dergisinde yayınlanmış “a new sick man of europe” başlıklı makalede de bahsedildiği gibi bu durumun en önemli sebeplerinden birisi de portekiz’in en yakın başarılı örnek olan ispanya’ya nazaran ekonomik reformlarda başarısız olması. bu başarısızlık da; portekiz’in euro’yu para birimleri olarak kabul etmeleri sonrası bu reformlara girişmesi.
aynı makaleden devam edersek; portekiz 2005 yılında bütçenin %6.8’ine dayanan bir bütçe açığıyla karşı karşıyaydı. bu oran euro zone ülkeleri arasındaki en yüksek orandı. bütçedeki bu açığı azaltma amacıyla harcamalarda kısıtlamalar gidildi. bu sayede açık 2006 yılında %3.9’a düşerek beklenen oran olan %4.6’dan bile iyi bir duruma geldi. vergi oranları 2002 yılında %17’den %19’a çıkarken (kaynak: the economist, may 16th 2002, “portugal's strict new budget”) 2007 yılında da %19’dan %21’e yükseliyordu. (kaynak: the economist, apr 12th 2007, “a new sick man of europe”)
tüm bunlar gsyih ve enflasyon verilerindeki bilgilere ışık tutar nitelikte. bu verileri de oluşturduğumuz tablolar yardımıyla yorumlayabiliriz.(grafikler aktarılamıyor, kayma var, hayal edin artık yerlerini)
eğer 1999 yılını baz olarak alıp incelemeye başlarsak, 1999 yılındaki %2,2 enflasyon oranına karşılık olarak %3,8’lik bir büyüme ile karşılaşırız. 2000 yılında enflasyon oranı 2,8’e çıkarken büyüme az da olsa devam ederek %3,9’a ulaşıyor. yani bu birbirini takip eden yıllarda enflasyon oranı arttığı halde büyüme de devam ediyor. fakat sonraki yıllarda enflasyon artışının büyümeye karşı olan bu etkisi değişiyor.
%4,4’e çıkan enflasyon oranı karşılığında 2001 yılında %2,0’lık bir büyüme mevcut. 2002 yılında ise enflasyon oranı %3,7’ye düşmüş olmasına rağmen büyümede gerileme devam ediyor ve %0,8’e geliyor. 2003’te enflasyon oranı düşmeye devam ederken büyüme oranı ele aldığımız 9 yılın en düşük seviyesi olan -0,8’e inip taban noktasını görüyor. bu yıl sonrasında büyüme oranında pozitif oranlı bir görüntü sergilenmekte ve 0’ın altına düşülmemekte.
örnek vermek gerekirse; 2003-2004 yılları arasında enflasyon oranı %3,3’ten %2,5’a düşerken gsyih artış oranı %-0,8’den %1,5’a çıkıyor, 2004-2005 yılları arasında enflasyondaki düşüş sürerek %2,5’tan %2,1’e düşerken gsyih bu sefer artış yerine %1,5’tan %0,9’a geriliyor. bu bilgiler ışığında enflasyondaki gerilemenin gsyih’da hem artış hem de azalışa sebep olduğu sonucunu çıkartabiliriz.
enflasyondaki artışın etkilerine örnek olarak da 1999’tan 2001 sonuna kadar olan süreyi alabiliriz. 1999-2000 döneminde enflasyon oranı %2,2’den %2,8’e çıkarken gsyih büyüme oranı %3,8’den %3,9’a çıkıyor. 2000-2001 döneminde ise enflasyon oranı büyük bir artışla %2,8’den %4,4’e çıkarken gsyih büyüme oranı azalarak %3,9’dan %2,0 seviyesine geriliyor.
toparlamak gerekirse; portekiz bu 9 yıllık süreçte yaşadığı yerel ve uluslararası krizlerin etkisiyle ekonomisinde ciddi dengesizliklerle uğraşmış. yapılan karşılaştırmalarda da görüldüğü üzere çalışmanın ana temasını iki zıt cevapla da değerlendirmeye çalıştığımızda verilerin iki cevaba da karşılık verdiği görülmekte olup, tamamen sağlıklı bir bilgiye ulaşmanın pek de mümkün olmadığı, özellikle ekonomideki bunalım, istikrarsızlıklar ve ekonomideki iyi havanın bu iki oranı da oldukça fazla etkilediği gözlemlenmektedir."
