plasebo etkisi  

üzerinde araştırmaların halen sürmekte olduğu,fakat bilhassa amerika'da psikiyatrist ve doktorların varlığından neredeyse emin oldukları bir vakadır.kronik baş ağrısı* gibi bir takım çok da ağır olmayan rahatsızlıkları bulunan ve yapılan tetkikler sonucu hiçbir rahatsızlık bulgusuna rastlanamayan hastalara plecebo denilen,ilaç görünümlü fakat hiçbir ilaç etkisi olmayan haplar verildiğinde,ilaç kullandığını sanan bu hastaların şiayetlerinde azalmalara ve hatta iyileşmelere rastlanmıştır.hastaların,ilaç sandıkları bonibonları yiyerek iyileşmeleri ise plecebo etkisini doğrulamaktadır.

(bkz: schumacher listesi)*

ilaçların etkinliği bu yolla ölçülür bir gruba ilaç görünümlü ama içeriğinde ilaç olmayan tabletler verilir.diğer gruba ise test edilecek olan ilaç verilir.mesele placebo verilen grubtakilerin iyileşme oranı %30 diğer gruptakilerin %50 ise gerçek iyileşme oranı %20 lerdedir.

bu etkinin görülebileceği hasta gruplarından biri de böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyaliz tedavisi gören hastalardır...

biraz açalım:
bu grup hastalardan bazılarının hemen her hemodiyaliz seansı yakındıkları müzmin ağrıları, şikayetleri vardır; baş vb. ağrılar, pompa hızı*, sıvı çekiminden** kaynaklanan sıkıntılar gibi...

bu tür hastaların da bazılarının ağrı ve şikayetleri doğruyken bazılarının ki ise hipokondriyak nedenlidir... bunun anlaşılması içinse hastanın yine aynı yakınması olduğunda sahte müdahaleler yapılır... misal; "enjektörde ağrı kesici var" denilerek hastaya serum fizyolojik verilir (hemodiyalizde intravenöz enjeksiyonlar vücuttan değil hemodiyaliz makinesinden yapılır) veya makinenin pompa hızı düşülürmüş gibi yapılır ama düşürülmez veya veya "hastaya sıvı çekimini biraz durduralım" denir ama durdurulmaz... tabii bu örneklerin gerçekleştirilebilmesi için hastanın ilaçlardan ve hemodiyaliz makinesinden anlamaması gerekir... eğer hastanın bu olmayan müdahalelerden sonra şikayetleri geçiyorsa yakınmaları hipokondriyak nedenlidir... yok eğer şikayetleri geçmiyorsa gerçek müdahale de bulunulur...

konuyla ilgisi olmayan bilgilendirici açıklamalar:
*: hemodiyaliz makineleri kanı pompalayarak vücuttan çeker, temizler ve vücuda geri verir... bu pompa hızı ise hemodiyaliz makinesi üzerinden ayarlanabilir... örnek: dakikada 300 devir... bazen vücuttan bu hızla kan çekildiği için kalp çarpıntıları ve sıkıntı oluşur... bunun için makinenin devri geçici olarak veya seans sonuna kadar düşürülür...

**: böbrek yetmezliği hastalarında böbrekler işlevlerini kısmen veya tamamen kaybettiği için idrar çıkışı az olur veya hiç olmaz... bu nedenle idrarla dışarı atılması gereken artık maddeler (üre, potasyum, fosfor gibi) ve fazla sıvı kana karışır... hemodiyaliz makineleri hastadan kanı çeker, kandaki artık maddeleri temizler ve vücuttaki fazla sıvıyı çekerek temiz kanı hastaya geri verir... sıradışı bir durum olmadıkça bir hemodiyaliz seansı 4 saat sürer ve hemen her seans hastadan ortalama 2 ile 3 kg. arası sıvı çekilir... 4 saatte bu kadar fazla miktarda sıvı çekilmesi bazı hastalarda kramp, hipotansiyon, göğüs sıkışması gibi sorunlara neden olabilir... bunu önlemek amacıyla hemodiyaliz makinesi üzerinden sıvı çekimi geçici bir süreliğine veya seans sonuna kadar durdurulur, ancak kanın artık maddelerden temizlenmesi devam eder...

hastalığın kendisini olmasa bile hissedilen etkilerini azaltmakta işe yarayan ilaç veya ilaç görünümlü şey.

bir şişe suyun; al bu sana enerji verecek, sahaya çıkıp rakiplerini darmadağın edeceksin, iç aslanım, ohh yarasın nidalarıyla içirilmesi ve topçunun çıkıp sahada harikalar yaratması.
(bkz: gündüz kılıç)

össden önce sakinleştirici niyetine yutulan bonibonların gerçekten bütün stresi alıp gitmesi hadisesi...

(bkz: placebo effect)

(bkz: bilimin açıklayamadığı olaylar)

(bkz: effetto placebo)

insan bu etkiyi hiçbir ilaç kullanmadan da yaratabilir. doktorun verdiği ilaç görünümünde şekervari şeylerin kendini iyileştireceğine inanan insan düşünce, beyin (artık ne derseniz deyin) etkisi ile kendi kendini iyileştirir. eski zamanlarda gazeterlerde okuduğum iki haberle bunu özetleyebilirim.

1. hikaye;

bu hikayedeki teyze son derece cahil bir insandır. bunu söylememi sağlayan şey ise reçeteli olarak verilen ilaçları nasıl kullanacağını bilmemesidir. neyse olaya geçelim. teyze yoğun mide ağrılarından dolayı doktora gider. doktor reçeteye ilaçları yazar ve arkasından da ilaçları nasıl kullanacağını teyzeye anlatır. teyze eve gider ilaçları nasıl kullanacağını anlamadığı halde. her gün reçeteden bir parça kağıt koparır ve yer. reçete bittikten sonra doktora tekrar gider ve bana yardım ettiğiniz için teşekkür ederim der. ilk başta doktor anlamamıştır. çünkü ağrılarının daha uzun vadede geçmesi gerekmektedir. teyze ne yaptığını doktora anlatır. sonra da bıdı bıdı bıdı...

teyze o kağıt parçalarının hastalığını iyileştirceğine kendini inandırdığı için hastalığı geçmiştir. plasebo etkisi


2. hikaye;

bu biraz ters bir örnek ama plasebo etkisini en iyi anlatanlardan biri.

uzun yolda et taşımak için kullanılan tırlar vardır. tırın arka kısmı büyük bir buzluk görevi görür. bu hikayedeki amcamızda bu şekilde bir tırda çalışmaktadır.

verilen siparişi yerine götürdükten sonra ve etleri boşalttıktan sonra her şey yolundamı diye tırın arkasını kontrol etmeye gider. kontrolünü bitirmesine az bir zaman kala arka kapak kapanır ve içeride mahsur kalır. ne kadar seslense de sesini duyuramaz. birkaç gün sonra polisler soğutucunun içinde kalan adamı bulurlar. donarak ölmüştür.

ama yapılan araştırma sonucunda adamın içeride mahsur kaldığı süre boyunca soğutucu hiç çalışmamıştır ve dolayısıyla içerisi sıcaktır.

soğutucunun içinde kaldım ve donacağım. adam kendini bu düşünceye alıştırdığı için içerisi sıcak olmasına rağmen donarak ölmüştür. kendi kendi öldürmüş aslında.

plasebo etkisi böyle bir şeydir.

antidepresan, antipsikotik vs.. ilaçların reçetelerinde "plasebo ile karşılaştırıldığında daha anlamlı sonuçlar alınmıştır" der. yani bazı kontrol gruplarına plasebo verilmiştir ama gerçek ilacı kullanan gruplarda daha anlamlı sonuçlar alınmıştır.