|
|
- cumartesi saat 20.05'te cnnturk'te yayınlanan, nebil evren'in sunduğu formula 1 programı
- pist uzunluğuna ve teknik ekibin o yarış için geliştirdiği stratejilere göre zamanı ve sayısı değişen, formula 1 arabalarının yarış esnasında pit alanına girerek lastik değiştirme, yağ değiştirme, benzin alma gibi gereksinimlerini karşılamak için sürücünün verdiği mola. bir aksilik çıkmadığı, benzin pompası sıkışmadığı durumlarda, süresi genel olarak 10 saniyenin altındadır. kısa sürmeyen yarışlarda, herhangi bir kaza gibi aksilik olmazsa genellikle 2 tane pit stop yapılır. bazen strateji gereği takımlar daha hızlı gidebilmek için boşa yakın depoyla yarışa başlayıp, çok pit stop da gerçekleştirebilirler.
- çoğu motorsporunda otomobillerin o anki ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan ve yarışlara ayrı bir tad katan işlem.
önce değişik motorsporlarındaki durumlara bakalım: moto gp'de pit stop yapılmaz çünkü yarışlar kısadır, le mans gibi uzun yarışlarda çok fazla sayıda yapılır ve sadece otomobilin ihtiyaçlarını karşılamakla kalmaz, pilot değişimi için de imkan verir.
yarıştaki önemine gelince sadece herhangi bir pit stopun ne kadar çabuk ve hızlı yapıldığı önemli değildir, aynı zamanda yarış içinde bunların hangi aralara yerleştirildiği ve pit stoplar arasında nasıl performans gösterildiği de kritiktir.
(bkz: stint)
(bkz: pit stop stratejisi)
otomobiller, pistlerde garajların bulunduğu pit alanına girebilmek için önce kısa bir yola girmek zorundadır ve bu yolun uzunluğu da kaybedilen zamanı etkilediği için pit stop stratejisini etkiler.
pilot, kendi takımının garajının nerede bulunduğunu tabi ki bilir ama yine de pit ekibinden bir kişi pit yoluna çıkarak tabelayı (lollipop) gösterir. ekip bu sırada zaten otomobilin duracağı çizgilerin etrafında hazır beklemektedir. pilot çizgilerle işaretlenmiş bu noktada durmaya çalışır, duramazsa ekibi ezer.
otomobili durdurma konusunda baştaki görevli de yardım eder. elindeki kriko ile kendisine frenleyerek gelmekte olan otomobilin önünde durur ve kriko ile ön tarafı kaldırır. arka tarafta da bir görevli aynı işi yapar.
otomobil durduğunda her lastik başında bir görevli otomatik makina ile tekerleği yerinden çıkarır, bir kişi bunu alıp uzaklaştırır, diğer bir kişi de yeni lastiği getirir. makinayla yeni lastik monte edilir. lastik başına üç kişinin görev aldığı bu iş olsa olsa 4 saniye sürer.
zaten acele etmelerine de gerek yoktur çünkü benzin ekleme işlemi çok daha uzun sürer. otomobil durur durmaz iki güçlü kuvvetli görevli benzin pompasını yerine takmaya çalışır. gerçi son zamanlarda bu noktada pek problem çıkmıyor ama eskiden ya pompayı takamazlardı, ya benzin tankından bir türlü benzin akmazdı.
benzin pompasından akacak sıvı miktarı fia tarafından güvenlik nedeniyle saniyede 12 lt ile sınırlandırılmıştır. bir de buna başta ve sonda pompayı takmak ve çıkarmak için geçen zamanı eklersek yaklaşık olarak pit stopta gerekli süreyi bulabiliriz. son bir iki yılda tv yayınlarında pit stop sonrası bu tür hesaplar zaten gösterilmektedir.
örneğin, 70 turluk bir yarışta 40 turun sonunda tek pit stopunu yapacak bir yarışmacının pit stopta 30 turluk (+ pite dönüş turu) benzin almaya ihtiyacı vardır. diyelim ki o pistte otomobil tur başına 4 lt benzin harcıyor olsun, 30x4=120lt benzin gerekir. pompanın takıldığı andan itibaren 120/12=10s zamana ihtiyaç vardır, ki buna pompayı takma ve çıkarma işleminde geçen süre ve diğer vakit kayıpları eklendiğinde 12 saniyeyi bulacaktır.
bu asıl işlemler yapılırken bazı görevliler de diğer küçük işlemleri halleder. örneğin otomobilin iki tarafında karşılıklı iki görevli hava girişlerine kaçan maddeleri temizler ki bu girişlerin verimliliği yükseltilir. bunlardan birisi işini bitirdikten sonra pilotun vizörünü de temizleyebilir.
yarış sırasında pilotun aerodinamik ayarlardan bir şikayeti varsa bunu telsizle ekibe iletir ve pit stopta bir görevli ön kanadın açısını bir vida yardımıyla çok kolayca değiştirebilir.
bunların dışında bir iki görevli veya takımın önemli bir teknik sorumlusu da bir köşede olayın gelişimini izlemek için bulunabilir.
yani sonuçta pit stopta kesin görev alıcak insan sayısı şöyledir: lastikler için 12 kişi, otomobili kaldırmak için 2 kişi, benzin ikmali için 2 kişi; toplam 16.
lastikleri monte etmekle görevli kişiler işleri bittiğinde ellerini "tamam" anlamında kaldırır, gözler pompa başındakilere çevrilir. onların da işi bittiğinde en başta duran görevli lollipop'u kaldırır. pilot zaten baştan beri lollipop man'e bakmaktadır ve önündeki tabela kalkınca gaza basar ve tekrar piste dönmek için ilerler.
yukarıdaki örnekte sadece pit stop sırasında geçen süre hesaplanmıştır. yarışmacı garaja gelene kadar önce küçük bir yolda ilerler (ki burada hız sınırı yoktur ama virajlı ve dar olduğu için vakit kaybedilir), sonra da pit yolunda ilerler. pit yolunu sınırlayan çizgiler arasında hız sınırı vardır ve çok katı bir şekilde takip edilir. bu hız sınırı yıldan yıla kurallarla değişir, hatta pistten piste bile farkedebilir ama şu anda 120 km/s olarak kabul edebiliriz.
otomobillerde bu hıza göre ayarlanmış bir hız limitörü mevcuttur ve pilotların yapması gereken tek şey uygun zamanda butona basmaktır ama vakit kaybetmemek isterken zaman zaman hata yaparlar ve bu hata sonucunda çok ağır cezaları kabul etmek durumunda kalırlar.
sonuçta yukarıdaki örnekte bulunan 12 saniye, yolda geçen bu süreyle beraber 25 saniyeyi bulabilir ve pistte 0.5 saniyenin hesabını yapan takımlar için çok önemlidir.
- yarışın kaderini belirlemeye yardım eden yaklaşık 20 metrekarelik alandır. 23 kdar teknisyen kol gezer pit stopta. basınçlı benzin, üksk ısıdaki mekanik aksam, havada uçuşan karbon tozları nedenyle çalışması en zor olan alandır. pit stop ta geçen süre içinde özetlemek gerekirse şu eylemler gerçekleştirilir;
iki ucundan kavranan otomobil göz açıp kapayıncaya kadar kaldırılarak teknisyenlerin müdahalesi kolaylaştırılır.
bir kişi araç yerden yükseltildiğinde onu dengede tutmakla görevlidir.
bir kişi hortumu depoya takıp doldururken, bir diğeri hortumu (azami ağırlık 40 kg) sabit tutmasına yardımcı olur.
bir kişi de gerek duyulduğu takdirde aracın burnunun değiştirilmesi ya da ön kanadın ayarlanmasıyla görevlidir.
bu sırada ir teknisyen acil marş motorunu çalıştırmak üzere hazır durumda bekler.
bir diğer teknisyen yangın halinde söndürücüleri kullanmakla görevlidir.
üçüncü bir teknisyen ise pnömatik tabanca ile vidalama/vida açmakla görevlidir
teknisyenlerden biri tekerleği çıkarırken diğeri yenisini takar.
not: otoyaşamdan alıntıdır.(troke, 25.08.2006 23:54)
|
