|
|
- esas adı haydar olan anadolu ereni.
- üç beş kişi kalmış
türkü diyenler
diyen, şarkı türkü nedir, nasıl söz yazılır, sanatçı ne gibi zorluklara katlanmalıdır sorularının cevabını cümle aleme yaşayarak öğreten insan üstü ozan.
- siyasi yönü de gayet kuvvetlidir, sivas'ta bir kaç defa iran adına isyana kalkışmış, nihayet idam edilmiştir, büyük ozandır.
- "ister yağmur yağsın isterse dolu/ nidem ben ummana daldıktan sonra"
dizeleriyle insanı muzipçe teselli eder. aşık olup yarin hallerinden korkanlara yüksek sesle okumaları tavsiye edilir.
- yaşadığı yüzyılda türkçe'yi bu kadar güzel kullanan, birbirinden anlamlı ve güzel türküler yakan başka kimse yoktur.bugün bile sözleri alevi ezgileriyle birleşince insanın içi coşuyor.
- en bilinen türküsü:
seyyah olup şu alemi gezerim
bir dost bulamadım gün akşam oldu
kendi efkarımca okur yazarım
bir dost bulamadım gün akşam oldu
iki elim kalkmaz oldu dizimden
bilmem amelimden bilmem özümden
akıttım kanlı yaş iki gözümden
bir dost bulamadım gün akşam oldu
yine boranlandı dağların başı
akıttım gözümden kan ile yaşı
emaneti alır ol veren kişi
bir dost bulamadım gün akşam oldu
bozuk şu cihanın pergeri bozuk
yazıktır şu geçen ömrüme yazık
tükendi daneler kalmadı azık
bir dost bulamadım gün akşam oldu
pir sultan'ım eydür ummana dalam
gidenler gelmedi haberin alam
abdal oldum çullar giydim bir zaman
bir dost bulamadım gün akşam oldu
- "elin attığı taş değil, ille de
dostun attığı gül yareler beni"
- tıpkı yunus emre gibi her tarikat her ideoloji ona sahip çıkmaktadır. kendisi bektaşi tar,katına bağlı ilk adı koca haydar olan bir evliyadır. haydar adı da onun alevi olduğunun göstergesidir. boyu uzun olduğu için kendisine koca haydar denir. haydar hz ali'nin isimlerindendir. aleviliğin 7 büyük ozanından olan pir sultan haydar çok sayıda usta işi olan esere sahiptir. kendi öğrencisi hınzır paşaya kehanetini söylediğinde haşa pirim olur mu öle şey demiştir. lakin sonradan kehanet gerçekleşmiş ve ilk önce osmanlıya memur olan hınzır oradanda sivasa kadı olup pir sultanı astırmıştır. kendisnin hakka yürüyüşünden sonra torunu aynı mahlayla şiirerine devam etmiştir.
pir sultanın "tevhid" adlı eseri diğer tüm eserleri gibi bir çok güzel bir yapıttır ve kamil insanlar için ayrı ayrı anlamlar içermektedir. alevi bektaşi tasavvufunun özünü yansıtması açısından da eserleri büyük öneme sahiptir. bunun için bir örnekte "güzel aşık cavrimizi" yapıtıdır.
tüm bektaşiler hacı bektaşı velinin dergahına bağlıdır. şah ismail safevi devletini kurduğu sırada şah sözcüğü yasaklı hale geldi. ama neyazıkki osmanlı padişahı olan yavuz denen melun, ozanın diline hakanlar karışmaz türk töresini unuttu ve daha sonra onbinlerce alevinin katlini gerçekleştireceğinin sinsi habercisi olarak hınzır paşa melununa pi sultan badal'ı astırdı. hınzır esir tuttuğu pir sultan abdal'dan af dile seni affettireyim. astırtmayayım dedi. pirsultan abdal o anda
şahı sevmek suç mu bana
kem bildirdin beni hana
can için yalvarmam sana
şehinşah bana darılır
sözlerini söyler.. devamı şöyledir:
yürü bre hızır paşa
senin de çarkın kırılır
güvendiğin padişahın
o da bir gün devrilir
nemrud gibi anka n'oldu
bir sinek havâle oldu
dâvamız mahşere kaldı
yarın bu senden sorulur
şahı sevmek suç mu bana
kem bildirdin beni hana
can için yalvarmam sana
şehinşah bana darılır
hafid-i peygamber'im has
gel yezid hüseynimi kes
mansur'um beni dâra as
ben ölünce il durulur.
ben musayım sen firavun
ikrarsız şeytanı lain
üçüncü ölmem bu hain
pir sultan ölür dirilir.
zaman geçer hınzır kendi pirini asmaktan ve halkın laneti almaktan korktuundan mıdır bilinmez zindandaki pir sultan'a gelir ve içinde şah geçmeyen şiir söle seni astırmayayım der. o anda pir sultan şu şiiri söyler:
hızır paşa bizi berdâr etmeden
açılın kapılar şah’a gidelim
siyaset günleri gelip yetmeden
açılın kapılar şah’a gidelim
gönül çıkmak ister şah’ın köşküne
can boyanmak ister ali müşküne
pirim ali on ik’imam aşkına
açılın kapılar şah’a gidelim
her nereye gitsem yolum dumandır
bizi böyle kılan ahd ü amandır
zincir boynum sıktı hayli zamandır
açılın kapılar şah’a gidelim
ılgın ılgın eser seher yelleri
yâre selâm eylen urum erleri
bize peyik geldi şah bülbülleri
açılın kapılar şah’a gidelim
çıkarım bakarım kale başına
mümin müslümanlar gider işine
bir ben mi düşmüşüm can telâşına
açılın kapılar şah’a gidelim
yaz seli gibiyim akar çağlarım
hançer alıp ciğerciğim dağlarım
garib kaldım şu arada ağlarım
açılın kapılar şah’a gidelim
pir sultan’ım eydür mürvetli şahım
yaram baş verdi sızlar ciğergâhım
arşa direk direk olmuş âhım
açılın kapılar şah’a gidelim(eros, 04.03.2007 12:26 ~ 12:28)
- "alınmış abdestim hey dost aldırırlarsa
kılınmış namazım hey dost kıldırırlarsa
sizde şah diyeni hey dost öldürürlerse
ben de bu yayladan hey dost şaha giderim"
- 16.yüzyılda anadolu da sivas yöresinde yaşamış ozan.aslen sivas ın banaz köyündendir.şiilerin caferi kolundandır,yani bugünkü deyimiyle alevidir.iran'da şah ismaile yakınlığıyla bilinir ve yazdığı" ideolojik"şiirler yüzünden kendisi gibi bir çok insana yapıldığı gibi idam edilmiştir.kendisini istanbuldan gelen emirle kovuşturmaya uğratıp zindana attıkta sonra astıran kişi yine bir zamanlar kendi müridi olan ve pir sultan abdal ın sayesinde büyük şehire gidp vali olan hızır paşadır.bu esnada da tıpkı 1993 senesinde madımak otelinin yakıldığı gibi alevi köyleri-özellikle sivas yöresi-büyük baskı ve şiddete maruz kalmaktadır,önde gelen kişiler göz dağı vermek için asılmaktadırlar.bir inanca göre ise pir sultan abdalın boynu ipe geçirildiği sırada önüne bir köpek geldiği,ozanın bu köpeğin üzerine basarak darağacından inip şahına yani iran a şah ismaile gittiği söylenir.bir çok nefesinde pir sultan abdal başına gelecekleri bildiğini söylemektedir. en anlamlı olan şiirlerinden biri de budur:
"koyun beni hak aşkına yanayım
dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
yolumdan dönüp mahrum mu kalayım
dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
kadılar müftüler fetva yazarsa
işte kement işte boynum asarsa
işte hançer,işte kellem keserse
dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
ulu mahşer olur,divan kurulur
suçlu suçsuz gelir anda derilir
piri olmayanlar anda bilinir
dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
pir sultanım arşa çıkar ünümüz
o da bizim ulumuzdur,pirimiz
hakka a teslim olsun garip canımız
dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
ek olarak, sevgiliye söylenebilecek en güzel sözlerden,"kıblem sensin yüzüm sana dönerim
mihrabımdır kaşlarının arası" dizeleri de pir sultan abdal a aittir.
- "eksikliğim çoktur ben de bilirim
eksiklikle kabul eyle gel beni"
- bu yıl dağların karı erimez
eser bad-ı saba yel bozuk bozuk
türkmen kalkıp yaylasına yürümez
yıkılmış aşiret il bozuk bozuk
pir sultanım yaratıldım kul diye
zalim paşa elinden mi öl diye
dostum beni ısmarlamış gel diye
gideceğim amma yol bozuk bozuk
- meşhur şekspir hazretleri ingiliz dili için ne yaptıysa pir sultan türkçe için bin katını başarmıştır... ayrıca ne şekspir gibi tepeden bakar ne de ağdalar dilini... anadoludur dili, dağlı, tepeli, hüzünlü ama bereketli... kudretli... çok yaşa koca haydar...
- içten, çoşkulu bir söyleyişle duru bir türkçe'yle, hece ölçüsü ve dörtlüklerle şiirler yazmıştır. aruzu kullanmamıştır. yazdığı deme lerle alevi tarikatının en önemli yedi şairinden biridir. tarikat şiirleri yanında din dışı konuları da işlemiştir.
- anadolunun susmayan sesi..
2 temmuz anma mitinglerinde pir sultan abdal derneği alana; en önde şalvarlı , iki eli ile , sazı iki yanından sıkı sıkı kavramış kolları havada bir pir sultan figürü ile girer..
bu sahne alevi inancı ile, kültürü ile hiç bir alakam ve bağım olmadığı halde (üstelik sunniyim) heyecanlanmama ve gözlerimin dolmasına neden oluyor.
tarihte (ve elbette şimdi) çok büyük acılar, açlıklar, zulum çekmiş olan anadolu halkının yüzü ne zaman gülecek? bu düzen temsilcileri, bu düzen koruyucuları her dönem ilk önce anadoluya saldırırlar..
bu nedenle pir sultan, şeyh bedreddin (dede sultan) , börklüce önemli birer simge olmanın ötüsinde anadolu halkının taa bugüne uzanan sesidir.(gajo, 10.05.2008 10:52 ~ 10:53)
- bir çok türküsünü ezbere bilirim, sürekli söyleriz arkadaşlarla saz çalıp ama bugüne kadar onun ismini duyduğumda en çok etkilendiğim şarkı bir grup yorum şarkısıdır. sibel yalçın destanı!
şöyle der;
biz hiç teslim olmadık ki
pir sultan teslim olmadı ki hızır paşaya
mahir teslim olmadı ki
bedrettin bir kez bile el pençe divan durmadı ki
seyit rıza darağacında kendi çekti ya ipini
.....
....
....
yazmaz tarih kitapları başeğdiğimizi zulmün önünde
ölüme yarine hasret bir sevdalı gibi sarılıp öylece ölürüz de
baş eğmeyiz yine de zulmün önünde
...
- grup kızılırmak çıktım yücesine adlı pir sultan abdal türküsü'nde onun idam fermanından da alıntılar;
"ey ahali duyduk duymadık demeyin
padişah düşmanı, vatan haini
banaz köyünden koca haydar namıyla mağrur bir kişi
ilkin recmedilecek sonra asılacaktır
ey ahali duyduk duymayın"
pir sultan boyun eğmemiştir zalime, zulüm edenden korkmamıştır. ama şu fermanı okuyunca aklıma yıllar yılı yaptığımız, vatan haini ilan ettiğimiz nice güzel yürekli insan geliyor...
hep aynı vatan haini teranesi...
- sivas'ta idam edilmiştir. ne ilginçtir ki 1993 yılında sivas'ta öldürülen aydınlar da pir sultan törenleri sırasında yakılmıştı.
(bkz: sivas katliamı)
|
