puck (
hobgoblin):
hava grubu.
puca (eski ingilizce), phooka, pwca (welsh), puca (irish), puki (nordic/germanic).
puck, oldukça eski bir ruh. perilerin içinde en
trickster olanı olduğu için, pek çok dilde ismi şeytanla ilişkilendirilmiştir (pocker, isveççe'de şeytan; puki, izlanda dilinde puuki, little devil, ve hatta pukinn, devil). aslında ilk hikayelerde öyle çok korkunç görünmüyor, ufak tefek yaramazlıkları var, sütleri dökmek, yemeğini yiyen birinin kaşığına vurarak yemeği suratına sıçratmak, atları dişi atmış gibi kişneyerek kandırmak gibi. fakat, daha şeytani olduğu hikayeler var ki onlarda daha ciddi karmaşalar çıkarıyor. at, köpek, kartal veya keçi kılığına girip yolcuları yanlış yollara yönlendirip ıssız yerlerde kaybolmalarına neden oluyor. puck'ın bu bilinen görünüşlerinde en yaygın olanının keçi olduğunu belirtmekte de fayda var. irlanda dilinde puck, bazen keçi anlamında kullanılıyor. ve burada bir benzerlik için: (bkz:
pan) (bkz:
faun). kaybolmalar dışında, bebek kaçırılmalarından
* da puck sorumlu tutuluyor. yeni doğmuş bebekleri alıp yerine ona benzeyen başka bir bebek bıraktığına inanılıyor. bu bebekler aptal, aşırı iştahlı ve agresif oluyorlar. bu inanışın, down sendromlu çocukların durumunu açıklamak için geliştirildiği düşünülüyor. (dipnot 1)
özellikle ortaçağda, şeytanlardan biri olduğuna inanıldığı için puck'ın ismi doğrudan telaffuz edilmemeye başlanıyor, bu da bir takma isim sahibi olmasının nedeni. "
robin goodfellow" diyorlar puck'a. şöyle oluyor; meyerbeer'in 1831'deki robert le diable operasıyla birlikte robert ismi şeytanla özdeşleşiyor. robin, robert'ın kısaltması
*. goodfellow ismi ise puck'ın karakteriyle ilgili, hileli bir şekilde olumlu bir etkisi var. yaygın olarak bilinen hobgoblin kelimesi de robin goodfellow'dan geliyor; robin, rob, hob, hobgoblin.
robin hood'un puck ile benzer kökenlere sahip olduğu düşünülüyor. ortak özellikler olarak, hem robin, hem de goodfellow ismi gösteriliyor; robin kendi dostları için gerçekten iyi bir arkadaş, fakat şerif nottingham için bu isim puck'ınki gibi aldatıcı. ikisi de kılık değiştirme ustası, özellikle ormanlarda.
shakespeare'in
a midsummer night's dream'inde ve
neil gaiman'ın
the sandman'inde güzel halleri görülebilir.
*
brownie:
hava grubu.
brounie (iskoç), brunaidh (scottish gaelic), house brownie, little man, domonvoi (rus [bildiğimiz brownie’ye ek olarak banshee özelliklerini de taşıyor domonvoi’ler; evden biri öleceği zaman çığlık atıyorlar. çığlık atmaları, mutfakta yangın çıkacağı anlamına da gelebiliyor.]), yumboes (kuzey afrika), choa phum phi (çin).
brownie'lerin puck'tan türemiş olduğu düşünülüyor (bwcha, bwbachod), hatta ingiltere'de onlardan bazen "
hobs" olarak bahsedilmesi buna bir işaret sayılabilir. brownie'ler, çok küçük, yeşil, parlak mavi veya kahverengi kıyafetleri olan, kızıl saçlı/sakallı periler. puck'a göre çok daha huzur vericiler, kendilerini yerleştikleri evin bütün yarım kalmış işlerini tamamlamakla sorumlu görüyorlar. eve odun getiriyorlar, dikiş nakış işlerini bitiriyorlar veya temizliğe yardım ediyorlar. hatta evlerini fazlaca sahiplenip, hastalık getirebilecek perileri kovalıyorlar evden. sıcak mutfaklardan hoşlanıyorlar, mutfak bacasının yanında onlara ayrılmış boş bir koltuk bırakmanız, evinizin artık bir brownie'si olduğu anlamına geliyor. yaptıkları işler karşılığında ise tek istedikleri "dışarıda unutulmuş" bir parça çikolatalı kek ve bir kase süt. tembellik ve savurganlık onları çok sinirlendiriyor, muhtemelen yaptıkları işin boşa gittiğini düşünüyorlar. eğer evde tembellik yapan bir köle görürse ona düşman kesiliyor, birden puck'ın ilk dönemki haline dönüyorlar. onun için bırakılan keki ve sütü fazla bulursa, veya ev sahibi ona bir kıyafet vermişse evden ayrılıyorlar. (dipnot 2)
neil gaiman'ın
amerikan tanrıları'nda küçük bir hikaye geçiyor brownie'lerle ilgili. internette ve diğer kaynaklarda okuduğum tüm bilgileri kapsayan bir altyapısı var, tavsiye ederim.
*
leprechaun:
hava grubu.
leprechawn (eski ingilizce), leipreachán (irish).
brownie'lerin irlandalı kuzenleri. görünüş olarak çok benzerler, ama brownie'ler gibi çok küçük oldukları özellikle belirtilmiyor. en belirgin özellikleri ayakkabı tamircisi olmaları, fakat önemli bir detay, bir leprikonun sadece ve sadece tek bir ayakkabı üzerinde çalışması. asla çift değil.
çok zengin ve çok cimri oldukları söyleniyor, her leprechaun'un bilinmeyen bir yerde çok büyük bir hazinesi olduğuna inanılıyor. bu hazinenin yerini kimseye söylemezlermiş ve orada altın almaları gerektiğinde hazinenin yanına gitmeden, ihtiyaçları olan parayı havadan çekip çıkarırlarmış. hazinenin aslında
crone goddess'a ait olan bir kazanın içindeki altınlar olduğu söyleniyor, leprikonun ise onun koruyucusu ve işleticisi olduğu. eğer bir leprechaun'u yakalar ve sorguya çekebilirseniz size kazanı göstermek zorunda kalır ve yanında üç dilek hakkına sahip olursunuz. bir leprikona gözlerinizi dikerseniz kıpırdayamaz, gözlerinizi çektiğiniz anda ise birden kaybolur. onu yakalamanın başka bir yolu ise müziktir, leprechaun'lar sonuna dek irlandalı'dır ve irlanda folk müziğine bayılırlar. eğer birini kendi müziğinizle dans ettirmeye başlarsanız siz müziği kesmeden duramazlar. bu esnada onlara kazanın ve altınların yerini, müziği durdurma teklifi karşılığında sorabilirsiniz. fakat, leprichaun'lar brownie'ler kadar sevimli değildir, size altın vermeye can atmazlar. onu yakalasanız bile hileleriyle sizden kaçmaya çalışacaktır; size hazinenin yerini söyleyip ararken yollarınızı şaşırtabilir veya üç dilek hakkınızı da kullandıktan sonra dördüncü bir dilekte bulunmanızı sağlayabilir. dördüncü dileği dilemek bütün kazandıklarınızın geri alınması anlamına geliyor.
altın kazanın tanıdık geldiği bir hikayeye göz atarsak, ilk çıktığı zamanlarda şöyle söylenildiğini görüyoruz: "gökkuşağının sonunda kazanıyla birlikte yatan leprikon". gökkuşağının sonundaki altınlar leprechaun'lara ait aslında.
yine neil gaiman'ın amerikan tanrıları'nda güzel bir leprechaun görebilirsiniz. (bkz:
deli sweeney)
*
cluricaune:
hava grubu.
clurichaun, clobhair-ceann (irish).
gece leprechaun'u. leprechaun gündüz ayakkabı tamir eder ve gece işini bitirip içmeye çıkar, o zaman adına clurichaun denir. clurichaun'lar kırmızı şarap düşkünüdür ve evlerin kilerlerinde görülürler. bir kilere yerleştikleri zaman şarapları bozulmaktan korurlar ve izinsiz misafirlerin içeri girmesini engellerler. gece ay ışığında köpeklerin ve koyunların üzerine ata biner gibi binip dolaşmayı çok severler. eğer onlara kötü davranırsanız kilerinizi yıkıp giderler ve oraya bir daha hiç clurichaun gelmez.
istisnasız, her an sarhoşturlar. eğer bir clurichaun'unuz varsa, sık sık kilerden gelen bir irish drinking song duymanız çok olasıdır. tam irlandalı bunlar. hastasıyım leprikonların.
*
huldra:
toprak grubu.
huldrafolk, huldu, huldeka.
huldrafolk'un kelime anlamı "hidden people". en belirgin özellikleri, arkadan baktığınız zaman onları bir ağaçtan ayırt edemeyeceğiniz uzun saçları ve bir kuyruklarının olması. bunlar dışında bildiğin çıplak kız.
çok güzel oluyorlar ve kesinlikle çok masum değiller. erkekleri kaçırıp ormanda sevişiyorlar, ve kendilerini tatmin edemeyenleri öldürüyorlar. dillerinin ufak bir dokunuşu vücutta deformasyonlara yol açıyor, kırık bir burun veya kellik. bunlarda da
changeling hikayeleri var, bir bebeği kaçırıp yerine kendi çirkin bebeklerini bırakabiliyorlar. isveç'te hal böyleyken norveç huldraları daha az vahşi; onların hikayelerinde eğer bir huldra'ya nazik davranırsanız size zarar vermiyor. bazen hristiyan erkeklerle evlendikleri oluyor, kiliseye girerlerse veya bir rahibin eli onlara değerse bütün güzelliklerini kaybediyorlar ve evlilikleri yürümüyor. mutlu sonla biten hikayeler de yok değil, güzelliklerini kaybetmeyip sadece kuyruklarını kaybeden huldraların hikayeleri de var. bunların yanında, çok kıskanç ve kinciler, kendilerini aldatan erkeği epey hırpalayabiliyorlar.
kuzeylilerin hepsinde var, almanlarda ise holda ismiyle biliniyor.
*
pixie:
hava grubu.
piskie, pisgie, pecht, pech, picker.
günümüzde "peri" dediğimiz şey aslında pixie'ler. sıklıkla düşülen bir yanlış olduğunu belirterek geçelim, burada ismi geçenlerin hepsi peridir, yalnızca pixie’lar değil.
cornwall (irlanda) çıkışlı oldukları düşünülüyor, fakat iskoçya'da da oldukça eskiler. pixie'ler, orta dönemlerden itibaren küçük, kanatlı, gövdelerine göre büyük kafaları olan periler olarak tasvir ediliyor. sivri uçlu kulaklar, sivri burunlar ve kalkık ince kaşlar en tanımlayıcı özellikleri. kanatları şeffaf ve parlak, renkleri çiçeklerin rengine göre değişiyor. kötü değiller, fakat oldukça kaprisliler. sonradan dişi olarak gösterilseler de, aslında cinsiyet ayrımı görünmüyor. ilk çıkışlarında ise, görünüşleri daha ağırbaşlı. bunun nedeni ise tamamen pixie'lerin ne olduğu inancıyla ilişkili: hristiyanlığa direnen druidlerin pixie olduğu düşünülüyor. rivayete göre bir druid hristiyanlığı reddettikçe küçülür, küçülür ve en sonunda büyük böceklerle aynı boya gelirmiş
*.
bu druid ilişkisinin biraz derinine inince, isimden rahatlıkla bir şeyler yakalanıyor. pixie kelimesi,
pict'i çağrıştırıyor sanki. pict'lerle ilgili, asla demire dokunmadıkları gibi enteresan bir söylence vardır (ki pict'ler -çok eski avcılar olduğu için- aynı zamanda çok iyi demircidirler). bu söylencenin pixie'lere adapte edilmiş olduğu görülür, bir pixie demirle temas ederse ölür. (dipnot 3)
peri tozu* dediğimiz şey de pict’lerden gelen bir motif aslında, metal işleyen pict’lerin üstüne başına bulaşan altın, bronz tozlarının ormanda yürüdükleri yerlere dökülmesi ve yürüyen pict’in yerde parıltılı bir iz bırakması peri edebiyatına bu şekilde geçiyor.
örnek olarak ise,
j. m. barrie’nin
peter pan’indeki
tinkerbell bir pixie’dir.
*
selkie:
su grubu.
selchie (iskoçya), roane (kuzey irlanda).
iskoç kökenliler, hatta muhtemelen orkney adaları. denizkızı gibi bir şey bunlar. genelde fok kılığında duruyorlar (zaten selch iskoç dilinde fok demek), fakat insan özellikleri taşıyorlar. üstün kılık değiştirme kabiliyetleri var, fok derilerini atıp insan suretine geçebiliyorlar. eğer bir erkek, bir dişi selkie’nin fok derisine sahip olursa, selkie’yi eşi olması için ikna edebilir deniyor. fakat selkie derisine tekrar sahip olursa kocasını bırakıp ülkesine geri dönebilir, ki toprakta çok mutsuz olduğu için bunun her yolunu da deneyecektir.
selkie hikayeleri, romanslara iyi malzeme verdiği için bu alanda gelişmiştir. selkie’ye aşık olan genç iskoç köylüsü, iskoç köylüsüne aşık olan dişi selkie ve benzeri temalar üzerine bir sürü küçük motif geliştirilmiştir ki çok mühim değiller.
*
kelpie:
su grubu.
uisges, fuath (irish), shoney (cornwall [nordic deniz tanrıçası sjofn’dan türüyor bu isim]), nickers (izlanda [almanya’da nix isimli su perileri var]), nuggies (iskoçya)
selkie’lerin akrabaları.
ness gölü’nde ikamet ediyorlar ki meşhur
loch ness canavarı’nın onlarla ilişkisi olduğu düşünülüyor. çok acaip görünüyorlar, dalga şeklinde yeleleri, at kuyrukları var, gövdelerinin altı bir kadınınki gibi. korkunç görünmelerinin açıklayıcı sebebi olarak tehlikeli yaratıklar oldukları söylenebilir, çünkü en sevdikleri yemekler arasında, geyikler, diğer perilerin dışında insanlar bulunuyor.
söylenene göre göl kenarından geçen insanları kandırıp suyun altındaki evlerine götürüyorlar. insanları kandırmak için kılık değiştirebildiği söyleniyor. özellikle genç kızları kandırabilmek için çok yakışıklı bir adam gibi görünebiliyor, fakat ne olursa olsun, bir kelpie asla yelesini değiştiremediği için onu tanımak mümkün. insan kılığı dışında, çok güzel beyaz bir at kılığına girmesi de çok sık olan bir şey, insanlar bu kadar güzel bir atı başıboş görünce binmek istiyor, onlar biner binmez kelpie suya dalıyor ve biniciyi boğarak evine götürüyor.
onlara söz geçirtecek tek şey sırtına atladığınız zaman anında bağlamanız gereken yular. o vakit kelpie sizin emrinizde oluyor ve sihrini istediğiniz şekilde yönetebiliyorsunuz.
*
gnome:
toprak grubu.
kabouter (hollanda), goblin (irlanda), kabouter (belçika), gartenzwerg (almanya), tomte, nisse (norveç, danimarka), gnomo (italya), genomos, gnomiko (yunan [genomos “earth dweller” anlamına geliyor]), krasnoludek, skrzat (polonya), maahinen, menninkäinen (finlandiya), gnom (rusya), kepec, patuljak, gnom (sırbistan), tomtenisse, hustomte (isveç), djudje (bulgaristan), skritek (çek), skriatok (slovakya), mano (macaristan), álfur, dvergur (izlanda).
yer altında yaşayan cüceler. çok yaşlı görünürler ve ömürlerinin binlerce yılla hesaplandığı söylenir. kırmızı sivri uçlu şapkaları oluyor gnome’ların, kıyafetleri genel olarak çok eski, genellikle yeşil veya mavi tonlarında. bir de gökkuşağı renklerinde çorapları oluyor, bunları kendileri dokuyorlar.
gün ışığına dayanamadıkları için yer altında yaşıyorlar ve bazı -çok da yaygın olmayan- söylentilere göre gündüz vakti kurbağaya dönüyorlar. gün ışığının doğrudan teması onları taşa çeviriyor (bahçelerde kullanılan gnome isimli heykelcikler bu hikayeden doğru yapılıyor). ağaçları ve toprağın hazinelerini korumakla görevliler, toprağın içinde çok rahat hareket edebiliyorlar. çok iyi metal ustaları ve madenciler.
sansarlar ve baykuşlara düşmanlar, ve onlara yakınlık gösteren insanlara da. genel olarak ise kibar ve yardımseverler, doğal yaşam düzeninin korunmasını istiyor ve buna gayret gösteriyorlar.
çok geniş bir coğrafyada biliniyorlar, fakat bütün peri kültü birbiriyle sıkıca bağlantılı olduğu için farklı coğrafyalarda başka özelliklere sahip olarak görülebiliyorlar; örneğin isveçlilerin
tomte’si, brownie’ye benzeyen özellikler taşıyor (sütü seviyor ve çiftlik işlerine yardım ediyor).
iyileştirme konusunda özel bilgileri olduğuna inanılıyor. doğada yalnız buldukları yaralı hayvanları iyileştiriyorlar, ve zor durumda olan insanlarla bu bilgilerini paylaştıkları oluyor.
son olarak şöyle bir bağlantıyı gösterelim:
(bkz:
noldor)
*
banshee:
su grubu.
bean-sidhe (irlanda {“woman of fairy folk” gibi bir anlamı var]), bean-nighe (iskoç), washer of the shrouds, washer at the banks, washer at the ford, cointeach (iskoç), cyhiraeth (cornwall, keltler), cyoerraeth, gwrach y rhibyn (welsh [“hag of the dribble,” anlamına geliyor bu]), eur-cunnere noe (britanny).
eskiden irlanda’da evde biri öldüğünde kadınlar arkasından ağlarmış.
bean-sidhe’lerin ise, beş büyük irlanda ailesi için göründükleri söyleniyor; o'grady’ler, o'neill’lar, o'brien’lar, o'connor’lar, ve kavanagh’lar. genel inanışa göre ise banshee’ler, evde biri öleceği zaman çığlık atarak ölümü haber veren perilerdir. genelde dişidirler ama galler’de erkek olanlarına rastlanıyor. ölecek olan kişi önemli biriyse birden çok banshee görünebiliyor evde. bazen wraith şeklinde gelebiliyorlar, ölecek kişinin kılığına bürünerek. bazen çamaşırcı kadın kılığında geliyorlar, ölünün kanlarını yıkamak için; ki isimleri de buradan geliyor. genel olarak ise üç halde geldiklerine inanılıyor: genç bir kadın, anne veya yaşlı kocakarı kılığında. bu açıkça üçlü tanrıça inanışına dayanıyor (tanrıça’nın üç yüzü vardır: bakire, anne ve kocakarı).
*
kobold:
toprak grubu.
kolbald, cobald, hutchen (nordic), heinzelmannchen (bu da nordic, robin goodfellow gibi bir şeye tekabul ediyor)
koboldlar brownie'lere çok benziyorlar. tek başlarına veya grupça bir evi sahiplenip ev işlerine yardımcı oluyorlar. dişlerinin arasında bir pipoyla görülürler genelde, fakat asla tüttürmüyorlar; çünkü duman onları üzüyor. muhtemelen bu tepkinin sebebi toprak grubu olmalarıyla ilişkili (evde yaşamayan koboldlar ıssız ağaçlarda yaşıyor). dumanı hiç sevmedikleri için, odada tütsü bulundurmanız bile onların evden gitmesine sebep olabilir.
ayrıca, güney almanlarında çok daha farklı bir kobold var ki o da
knockers olarak bilinen irlandalı toprak ruhlarına benziyor. madencileri rahatsız etmek gibi bir huyları var bunların. hatta
kobalt ismi madene koboldlardan esinlenilerek koyulmuş.
*
knocker:
toprak grubu.
knacker, coblynaus (galler), wichlein /almanya), paras (finlandiya).
alman koboldlarının karşıtları gibiler. özellikleri çok benzer, fakat knocker’lar daha sevimli yaratıklar. cornwall’lular (keltik), madenlerde yaşıyorlar, oyun oynamayı ve madencilere yardım etmeyi çok seviyorlar. toprağın altını iyi bildikleri için, madencileri maden olan yerlere yönlendiriyorlar. bir felaket olacağı zaman (toprak kayması, çökme, deprem) önceden haber veriyorlar, hatta isimleri de buradan geliyor (toprak çökmeden veya deprem olmadan önceki sesleri [knock knocks] onların ikaz amaçlı yaptığı düşünülüyor).
çok güleryüzlü, eğlenceli yaratıklar knocker’lar, aniden bir yerden kafalarını çıkarıp, aptal suratlar yapıp madencileri korkutmayı çok seviyorlar. böyle küçük oyunlar yaptıkları zaman kahkahalarla gülmeye başlıyorlar, eğer korkuttukları madenci de gülmezse çok üzülüyorlar ve günün kalanında bir daha ortaya çıkmıyorlar.
çok hünerliler, çok sağlam tüneller kazıyorlar, hatta britonlara bu işi onlar öğretiyor. taş işçilikleri çok iyi, insanlara taş işlemeyi onların öğrettiğine inanılıyor (tolkien'in
cüceleriyle benzerlik kurulmasının sebeplerinden biri bu). toprak altında ıslık sesi onları çılgına çeviriyor, bu yüzden bütün madeni yerle bir edecek kadar sinirlenebiliyorlar. genelde insanlara çok iyi davrandıkları bilinmesine rağmen, çekoslovakya’da bir madencinin yanlışlıkla bir knocker’ın evini yıktığı için ertesi sabah ölü bulunduğu hikayesi anlatılır. bazı madenler, toprağın daha fazla kazılmasını istemeyen knocker’lar tarafından kapatılabilir. bu durumda verdikleri karara saygı gösterip orayı bir daha kazmamak gerektiğine inanılır.
knocker’lar da diğer perilerin çoğu gibi boğazlarına düşkünler ve yardım ettikleri insanlardan ikram beklerler. eğer knocker’ınızı iyi beslemezseniz sizden daha cömert madencilerin olduğu başka bir maden bulacak ve oraya göç edecektir.
**
dipnot 1:
changeling denen bebek kaçırma/değiştirme çok tutulan bir motif. öyle ki aynı güçte ortaçağın geç dönemlerine kadar taşınmış olduğu görülüyor. denebilir ki e zaten fiziksel bir bağlantısı var (
down sendromlu çocukların hastalığını açıklamak için kullanılıyor demiştik), bu gerçek bir hastalık ve yüzyıllar boyu devam etmiş, o yüzden hikayenin devam etmesi de çok şaşılacak bir şey değil. bu şaşılacak bir şey olmayabilir, ama hikayenin (motifin) bu kadar aynı kalarak yüzyıllarca gelmesi heyecan vericidir.
ortaçağda nasıl yer aldığına gelelim şimdi de: antikçağın sona ermesiyle peri edebiyatı ve inancı yerini
demon inancına bırakıyor.
cadılar ortaya çıkmaya başlıyor ve eskiden olaylar doğrudan doğaüstü varlıklarla (peri, şeytan, cin) ilişkilendirilirken, şimdi –politik etkilerle diyelim- daha somut bir hedef bulunuyor; şeytanların işlerini yapan kadınlar, yani cadılar. çocuk değiştirme, ya da cadı literatürünü günümüze taşıyan dil olan almanca’daki ismiyle wechselbalg, henüz vaftiz edilmemiş bebeklerin, ayin geceleri kullanılacak iksir ve kremlerin yapımında kullanılmak üzere kaynatılmak için cadılar tarafından kaçırılmalarına, yerlerine aynı boyutlarda hilkat garibelerinin bırakılmasına verilen isim. wechselkind denilen değiştirilmiş çocuk hakkında da detaylı bilgiler var; bu çocukların üç tipi oluyor, birinci grup sürekli emzirilmesine rağmen hiçbir zaman doymayan ve sürekli güçsüz kalan çocuklardan oluşuyor. ikinci grup ise kadınların şeytanlarla girdikleri cinsel ilişkinin çocuklarından oluşuyor. üçüncüsü ise bebek kılığına girmiş demonlar deniyor. üç grubun da ortak özelliği çok çirkin olmaları, sürekli yemek yiyip asla doymamaları, ağır görünmelerine karşı çok çelimsiz olmaları. down semdromlu çocukların özelliklerine bakarsak paralellikler görülebilir; ebeveynlerinin o dönemde bilinçsiz olduğunu düşünürsek onlara çirkin gelecek fiziksel görünüş (basık yüz profili, küçük burun, farklı şekilli kulaklar), zayıf bünye, geç gelişme, öğrenme ve konuşma güçlüğü. inanışa göre, bu çocuklar belli bir süre sonra ölür veya kaçarlarmış. down sendromlu çocuklar doğuştan gelen sağlık sorunlarına sahiptir veya kısa zamanda sahip olurlar. yakın geçmişte nadiren 20li yaşlara ulaşabildikleri söyleniyor. bir de ortaçağı düşünün, muhtemelen çoğu en fazla 3-4 sene içinde ölüyordu.
apayrı bir şey daha var, onu da
notre dame de paris’de görüyoruz;
quasimodo da bir changeling sayılabilir. kitabı okuyanlar bilir,
esmeralda çingeneler tarafından bebekken kaçırılmış ve yerine quasimodo bırakılmıştır
*. bu tür olaylar da oluyordu eskiden, özellikle göçebelerin çirkin ve hasta bebeklerini güzel, sağlıklı bebeklerle değiştirdiği biliniyor.
dipnot 2:
bu dipnot benden
harry potter sevenlere gitsin:
dobby’nin ismi cismi pek çok özelliği brownie başlığında yazılanlarla benzerlik gösteriyor. isim konusuna ise şöyle bir açıklama yapalım: brownie kuvvetle muhtemel puck’tan türetilmiş bir peri. yani isim ve özelliklerin kesin sınırları olmayabilir, çeşitli yörelerde brownie için yazdığım bazı özellikleri puck hakkında anlatıyor olabilirler. o nedenle robin goodfellow ismi hobgobline dönüşürken, dobby’ye de dönüşebilirmiş, rowling’in kitabında bunu gördük. robin, rob, hob, dob, dobby. benim teorim bu evet.
(mesela
hoblardan da tolkien'in bir türetme yapmış olduğu düşünülebilir:
hobbit. ama bunu iddia ederken daha detaylı incelemek gerek muhakkak.)
dipnot 3:
ortaçağda da şöyle bir şey var: takdis suyunun şeytanı uzaklaştırması gibi, demir de demonları ve cadıları uzaklaştırır denir. tamamen bağımsız kaynaklarda görülebilen bu cümle,
pict’lerin gerçekten “demire dokunmama” gibi bir durumları olabileceği ihtimalini güçlendiriyor zihnimde. zira demon ve cadı inancını oluşturanlar, pagan toplumların maji geleneğini karalamaya çalışan hristiyanlar. keltik paganlar da güzel majisyenlerdir, doğal büyüde oldukça gelişmişlerdir. demon inancını besleyen ve geliştirenler ise bambaşkadır, kara büyü diye nitelendirdiğimiz şeylerdir ki burası konu dışı.
demirin cadıları/kötü ruhları uzaklaştırma inancını sonuçları olarak görebileceğimiz örneklerden bazıları şöyle, evlerin kapısına uğur getirsin, kötülükleri kapıdan geri çevirsin diye
at nalı asılır (at nalı soğuk demirdendir ve bir bacağıyla aldığı enerjiyi diğer bacağıyla dışarı verecek bir şekli vardır), mezarlıkların etrafı, kötü ruhlar çıkmasın diye
demir çitlerle çevrilir (bu da soğuk demir ve çember şekli içeridekini dışarı çıkarmama fikrini destekleyen bir geometri), evlerin eşiklerine, cadıar içeri giremesin diye
demir bıçaklar koyulur veya toprağa gömülür (soğuk demir ve zarar verici keskin uçlu geometri).
soğuk demir dediğimiz, cadılara, perilere zarar veren maddenin özelliği, topraktan çıkarılmamış olması. yeryüzüne düşen
meteorlardan elde ediliyorlar ve işlenmesi bugün kullandığımız demirle aynı şekilde olmuyor. burada hatırladığım başka bir şey daha var, arthur’un kılıcı
excalibur hakkında aynı şey söylenir: “toprak anaya tecavüz edilerek yapılmamıştır, gökyüzünden düşen taşlardan işlenmiştir”. belki şöyle yorumlanabilir bu da, kılıç arthur’a gölün hanımı
* tarafından veriliyor. yani eski halk dediğimiz pict halkını korumaya çalışan taraf. pict’lerin, düşmanları için, kendilerinin bu kadar korktuğu bir maddeden kılıç yapmaları mantıklı geliyor bana.
yine de “neden dokunmuyorlar demire” sorusu hala muamma. demir çağı ve pict’lerin madenleri işlemeleri araştırılmalı sanırım biraz.
**
kaynaklar:
büyünün, cadılığın ve okültizmin tarihi - w. b. crow
ortaçağda cadılar ve cadı avı - haydar akın
kelt şafağı - william butler yeats
http://www.pantheon.org/
http://en.wikipedia.org/
http://www.irelandseye.com/...
http://www.fortunecity.com/...
http://www.morion.com/... 