doğu avrupa ile orta avrupa'nın doğu kesimindeki çeşitli
slav halkları arasında ortak kültürel ve siyasal hedefler doğrultusunda birlik sağlamaya çalışan hareket.
batı ve güney slav halklarının ulusal kimlik arayışı içinde olduğu 19. yüzyılın ilk yarısında aydınlar, bilim adamları ve şairler arasında ortaya çıktı. slav halk şarkılarını, halk kültürünü ve köylü dillerini inceleyen ilk panslavistler, aradaki benzerlikleri göstererek slav birliği duygusunu geliştirmeyi amaçlıyorlardı. bu tür çalışmaların yürütüldüğü
prag, eski slav tarihi ve
filoloji araştırmalarında ilk panslav merkezi oldu.
panslavizm hareketi çok geçmeden siyasal bir içerik kazandı.
avusturya-macaristan imparatorluğu'nun ayaklanmalarla sarsıldığı 1848'de çek tarihçi
frantisek palacky prag'da bir slav kongresi topladı. avusturya yönetimindeki bütün slav milliyetlerinden temsilcilerin katıldığı kongre, merkezi monarşik yapıya son vermek ve habsburg hanedanı
* altında eşit halklardan oluşan demokratik bir federasyon yaratmak için bir
eş güdüm sağlamayı amaçlıyordu.
kongreden pratik bir sonuç çıkmamasına karşın canlılığını koruyan hareket 1860'larda özellikle rusya'da yaygınlaştı. bunun nedeni
rus çarlığı'nın habsburg ve osmanlı yönetimlerine karşı koruyucu ve önder bir güç olarak görülmesiydi. ama hareketin kuramsal temelini değiştiren rus panslavistleri batı avrupa'nın manevi ve kültürel açıdan iflas ettiğini ve rusya'nın tarihsel misyonunun, siyasal egemenlik kurarak avrupa'yı gençleştirmek olduğunu savunan slavofil anlayışı savundular. ayrıca rusya'nın bu misyonu öteki slav halklarının desteği olmadan yerine getiremeyeceğini, bu halkların habsburg ve osmanlı egemenliğinden kurtarılarak rusya egemenliğinde bir slav konfederasyonunda birleşmeleri gerektiği görüşünü geliştirdiler.
çarlık yönetiminin bu görüşü resmen desteklememesine karşın, panslavizmi ateşli biçimde savunan bazı önde gelen dışişleri yetkilileriyle istanbul ve belgrad elçileri, rusya ve sırbistan'ı osmanlı devleti'ne karşı savaşa sokmayı başardılar.
20. yüzyıl başlarında yeni panslav kongreleri toplamak ve hareketi canlandırmak için yoğun çabalar gösterildi. ama slav halkları arasındaki milliyetçi çekişmeler etkili bir işbirliğini engelledi.
kaynak:
ana britannica