kuzey afrikada hüküm sürmüş
berberi krallığı,
roma imparatorluğuna yenildikten sonra hüküm sürdüğü topraklar bir roma eyaleti olmuştur. güneyinde
sahara çölü kuzeyinde
akdeniz, batısında
moritanya doğusunda bir roma eyaleti olan
africa(afrika, günümüzün
tunus devletinin bulunduğu yer) vardı. yani yüzyılımızın kuzey afrika devletlerinden olan
cezayirin doğu sınırında kurulmuş olduğunu söyleyebiliriz. m.ö. 3. asırda yunan tarihçi
polybius ve o devrin tarihçileri tarafından
kartacanın doğusunda bulunan ve moritanya'ya kadar uzanan mağribi bölgeleri numidya olarak belirtmişlerdir. numidyalıları iki ana kabilede toplayabiliriz: batı numidyalı
massaesyliler ile doğu numidyalı
massyli'ler.
ikinci pön savaşında doğu kabileri roma tarafını tutarken batı kabileleri kartacalıları desteklediler. savaşın sonucunda roma galip gelince moritanya'ın doğusundan trablusgarb'a kadar uzanan topraklar massyli'li
massinissa'nın hükmü altına verildi ve ilk büyük numidya krallığı kurulmuş oldu. numdiya kralı
jugurtha'nın roma esaretinde ölmesinin ardından numidya toprakları moritanya kralı
bocchus tarafından ülkesinn topraklarına katıldı. ülkenin geri kalan kısımlarında ise ki
libya ve
cyrene buna dahil yerel prensler hüküm sürdü. roma imparatorluğunda
sezar ve
pompey arasında iç savaş çıkana kadar bu böyle devam etti. fakat pompey yanlısı
cato the younger ve onu destekleyen numidya kralı
juba i thapsus savaşında yenilince cato uttica'da intiharı seçti, numidya toprakları da roma topraklarına katılıp kısa bir süreliğine africa nova vilayetinin bir parçası oldu.
augustus actium savaşında
marcus antonius'u yendikten sonra numidya toprakları juba i 'nin oğlu
juba ii'ye verilerek kral olması sağlandı. m.ö. 25 kadar numidya thtında oturan juba ii moritanya tahtına yerleştirilerek numidya toprakları africa nova vilayeti ile moritanya krallığı arasında bölüştürüldü böylece numidya krallığı ortadan tam olarak kalkmış oldu. mö. 25 ila ms. 395 yılları arasında roma imparatorluğu, 395 ile 429 yılları arasında batı roma imparatorluğu, 429 ile 534 yılları arası vandallar, 534 ile 642 yılları arası doğu roma imparatorluğu hüküm sürdü, 642 den bu yana da müslüman arap devletler bu topraklarda sürüyorlar.
not: numdiya krallığının başkenti
cirta şehriydi. özellikle massaesyle kabilesi ms. 300 kadar bu şehirde yaşamayı sürdürdüler. şehir 4. asır başlarında roma imparator'u
constantine tarafından yakılıp yıkıldı ve yerine kendi adını verdiği constantine şehrini kurdurdu.
2.not: massaesyli'li krallar(batı numidya kralları)
mö 215-202
syphax
mö.202-?
vermina
massyli'li kralalr(doğu numidya kralları)
?-?
zelalsen
?-mö 207
gala
mö. 207-206
ozalces
mö. 206-206
capussa
mö. 206-206
lacumazes
mö. 206-202
massinissa
numidya kralları:
mö. 202-148
massinissa
mö. 148-118
micipsa
mö. 148-145
gulussa
mastanabal
mö. 118-118
adherbal
hiempsal i
jugurtha
mö. 118 to 112
adherbal
mö. 118 to 106
jugurtha
mö. 106 to 88
gauda
mö. 88 to 60
hiempsal ii
mö. 60 to 46
juba i
mö. 46 to 30 roma hakimiyeti
mö. 30-25
juba ii
(bkz:
tarih bilgisiyle sözlükte prim yapmaya çalışmak)
(bkz:
tarih çalışıyorum herkes bilsin istiyorum)
(bkz:
sözlük tarih öğretiyor)
(bkz:
rome total war)
