nietzsche evrim anlayışında darwinden fazlasıyla etkilenmiş olsada evrimin metodu ve türler arası geçişte sivri bir şekilde ayrılırlar. hatta nietzsche bu konuda darwin'i sert bir dille eleştirmiş ve bu konu hakkında şunları söylemiştir;
"insanın büyük yazgılarının üzerine toplu bakışta beni en çok şaşırtan şey, bugün darwin'in kendi ekolü ile gördüğü ya da görmesini istediği şeyin daima karşıtının (tersinin) gözlerimin önünde olmasıdır"
nietzsche, darwin'e doğal seleksiyon kuramı sebebiyle karşı çıkar ve tamamen zıttı bir görüş belirtir. çünkü nietzsche'ye göre seleksiyon, daha güçlü olanı seçmez, tersine zayıf yapılı olanlar daima kazanır ve çoğunlukta olmaları sebebiyle güçlü ve yetenekli olanın yok olmasına yol açabilir. aslına bakılırsa nietzsche ve darwin'in bu zıtlığı, hayata bakış açıları ile ilintilendirilmelidir. çünkü nietzsche'nin kudretin iradesini, iktidar savaşını gördüğü yerde, darwin yaşam savaşını görür. böylelikle bu iki insanın görüş farklılıkları tezatlaşır.
nietzsche'ye göre üstünlük kurup seçilime uğrayan canlılar, güçlü ve yetenekli olanlar değildir. darwin'e göre en iyi uyum sağlayanlar en güçlülerdir. halbuki nietzsche, en iyi uyum sağlayanın güçlü olarak kabul edilmesine de karşı çıkar ve her zaman için sürünün, istisnaya olarak yetenekliye karşı koyuşundan bahseder. bu da güçlü olanın hayatta kalması ihtimalini oldukça zora sokar. böylelikle egemen olan tip, çoğunlukta olan olur. haliyle güçlü olanın sürüye hükümdar olması düşük bir ihtimaldir.
nietzsche konu hakkında şunları söylemiştir;
"en güçlüler ve en mutlular (şanslılar) onların teşkilatlandırılmış sürü içgüdüsünü ve zayıfların korkaklığını karşına aldıkları ve sayıca çok olanların karşılarına çıktıklarını düşünürsek zayıftırlar.değerler dünyasına ilişkin toplu nokta-i nazarının bugün isanlığın üzerinde asılı duran en üst değerlerde şanslı hallerin, seleksiyon tipleri egemen olmadığını gösterir: bunun tersine yozlaşanların tipleri egemenlik kurarlar.belki de dünyada bu arzu edilmeyen tiyatro oyunundan daha ilginç birşey yoktur"
nietzsche'nin evrim teorisi'nin darwin'inkinden daha başarılı ve gerçek bir teori olduğunu söylememizde abes olmaz sanırım. şuan günümüzde ülkemizde yaşadıklarımıza bakınca zayıf olan çoğunluğun güçlü olan azınlığa hükmettiğini görmekteyiz. demek ki neymiş nietzsche'nin evrim teorisi, darwin'in ünlü doğal selasyonundan daha gerçek ve kanıtlarıyla görülebilecek bir teoriymiş.
ahlak ve dinin temelini oluşturan ve sonunda sonsuz, yıkılmaz olarak kabul edilen değerlerin kaynağını bulmaktan ibaret olan metafiziğin devrilmesi işine girişerek evrimine yönelik eleştirisel girişimlerine başlamıştır. insan geleneğe bağlılıkla ortaya sürülen dokunulmaz verilere değil, kendi evreninde olan değerlere sahip çıkmalıdır demiştir.
tanrı,iyi, doğru gibi bu üstün değerler, yaşamı hiçe sayma arzusunun ürünleridir nietzche felsefesinde. insan süreci iki aşamada gerçekleşir; önce yaşam değerler maneviyatlar adına hor görülür sonra da bu değeler kendi kendine yadsınır. nihilizm burda tamamlanır böylece. nietzche, tanrının ölümüyle bu antik dünyaların yıkılmasından ve şu zamana kadar kabul görmüş tüm üstün değerlerin, değer yitirmelerinden doğduğunu savunmuştur. ve insan kendini tanrının yerine koymuş, tanrıyı icat etmiştir. lakin görüş açısı her zaman tepkisel ve nihilisttir. 'tanrı insanlara acırdı, köle, kul yerine koyardı ve insanlar buna dayanamadıkları için onu öldürdüler' demiştir. öyle ki; artık tüm eylemlerinin kılavuzu tanrı olmuştur. şimdi insan, yaşamının olumluluğu içinde kendini geliştirmelidir, bir insan topluluğunu birleştiren değerler nesnelleştirilmemelidir.
''eğer her yapmak istediğin şeyde kendi kendine bunu sonsuz kez yapmayı isteyecek miyim sorusu ile başlarsan bu senin için en sağlam dayanak noktası olacaktır , evrimini gerçekleştirebilirsin şimdi.'' nietzche her türlü ahlakı dışarıya atmış, değer yargılarını kurarken özgür iradene sahiplen demiştir. böyle buyurdu zerdüşt eserinde geçen tarantulalar da bu şekildedir.
hayatında, iki yunan tanrısının etkisi çok büyüktü. dionysos; sanatıyla, korosuyla, şekliyle, apollon da; biçimselliğiyle hayatın içinde olmaya her daim devam etmektedir.
ne yazık ki tartışmanın tabanını kaydırmaktan başka pek bir şey yapmamış teoridir.
nietzsche'nin hatalı yaklaşımına geçmeden önce bazı kısa bilgiler verelim. evrim teorisinin mükemmele ulaşmak gibi bir amaç tanımlaması yoktur. çünkü 'mükemmel' kavramı göreceliliğin allahını barındırır içinde. keza güçlünün, yetenekli olanın, hayatta kalması gerekenin kim olduğunu söylerken de bu görecelilik bizim peşimizi bırakmaz. evrim teorisinin söylediği; değişen koşullarda yeni koşula ayak uyduran genin hayatta kaldığıdır. illa bir güçlü, yetenekli tanımlaması yapılacaksa yeni koşullarda hayatta kalan gen için bu tanımlamanın yapılması gerektiğidir. görüldüğü gibi nasıl koşullar değişiyorsa, nasıl fittest gen değişiyosa; güçli ve yetenekli tanımlamaları da değişiyordur.
nietzsche ise; güçlü, yetenekli yani diğerlerinden üstün olanın hayatta kalmayı diğerlerinden daha fazla hak ettiği önkabulünden hareket ediyor; diğerlerinden üstün olma koşullarının değişkenliğini göz ardı ederek. koşullar; zeki, yetenekli, kas gücü gelişmiş genlerdense zeki olmayan, kas gücü gelişmemiş genlerin devamlılığını sağlamaya daha elverişli olabilir. keza bazı durumlarda (nietzsche'nin iddia ettiği ve haklı olduğu gibi onun yaşadığı dönemde ve bugün) ikinci gruptakilerin çoğunlukta bulunuyor olması eğer ki onlara genlerinin devamlılığı için bir avantaj sağlıyorsa, bu koşullar içinde güçlünün tanımı zeki, yetenekli değil 'çoğunlukta olan' olarak değişmiştir. aynı durum için konuşursak, evrim teorisi için de, yeni güçlü tanımına göre hayatta kalan genin o yeni güçlü olması gayet normaldir.
nietzsche'yi rahatsız eden de budur ve karşı çıkmakta da haklıdır kendince. çünkü kendi 'hayatta kalması gerekenler' tanımlaması ve önkabulü vardır, oysa evrim teorisinin yoktur kısaca.
vurgulanması gereken diğer bir konu ise; yukarıda bahsettiklerimle ilgili sosyal darwinizm'in nietzsche ile neredeyse aynı şeyleri söylüyor olması.
kısaca burada da konu bütünlüğü adına değineyim. darwin artık toplum yapısının çokça geliştiğinden ve doğal seçilimi neredeyse etkisiz hale getirdiğinden bahsesder. artık hastalara,sakatlara, çok yaşlılara, yeteneksizlere, güçsüzlere, eziklere kısaca doğal seçilimle elenmesi gerekenlere gelişmiş toplumsal dayanışma sayesinde yardım eli uzatılıyor ve toplum sürece müdahale etmiş oluyor. burada darwin de kendi ahlaki görüşlerini bilimselliğe sokmaktan kendini alamıyor ve toplumu sürece olumsuz müdahalede bulunmakla suçluyor. doğal seçilimle seçilmesi gerekenlerin değil bunu hak etmeyenlerin de hayatlarına devam ettiklerini söylüyor. bu konuda nietzsche ile çok da ayrı düşmüyor.
şu dönemde ortaya atılmış olması tuhaf. insan ister istemez "kime fayda sağlayacak acaba" diye düşünüyor. ortalığı bulandırmaktan, bilgi kirliliği yaratmaktan başka ne işe yarar, bundan g-8 ülkeleri nasıl nemalanacaklar, pakistan'da ilerleyen günlerde ne gibi yankıları olacak bu teorinin, bekleyip görmek lazım.
[hep "bekleyip görmek lazım" demek istemişimdir. ölümüne öykünüyorum lan hurriyet.com okurlarına. gerçekten.]
