ney çalmak  

acemisi olunduğu zaman yapılması en zor eylem.

bir kere elime bir ney geçmişti. neyzen arkadaşım "bu neyden ses çıkart sana istediğini vericem." demişti. yeni gelin gibi özenle aldım ağzıma. üflüyorum, üflüyorum ses yok. yanakları şişirdim, hafif eğdim, boynumu büktüm, dişlerimle ısırdım ses yok. 10 dakika geçti. arkadaşım pis pis sırıtıyor göz ucuyla ben de işi inada bindirdim. artık umudum yitmek üzereydi, gözlerimi kapadım, konsantre oldum, son kez ciğerime havayı toplayıp olanca gücümle üfledim. sesi çıkarmıştım. takribi bir 10 saniye sonra burnumuza gelen koku sayesinde sesin neyden çıkmadığını anladık.

ıslık çalmakla başlanabilecek bir eylem, ya da ellerimiz üşüdüğünde nasıl sıcak hava veriyorsak avucumuza (hohlamak) "ney"e de öyle sıcak ve yumuşak bir hava vermek gerekir... yaklaşık 45 derecelik açıyla tutulur ki ses yana çarpsın ve duyulabilsin, delikler açık konumda ve ağızda sağa sola gezdirerek sesin çıkmasına çalışılır ve yeri bulunduğunda o konum üzerinden üfleme çalışılır... sadece başlangıç için değil, neyiniz size küstüğünde de aynı olayı (gönlünü almak) tekrarlamak zorunda kalabilirsiniz...

genelde,ney çalmak yerine ney üflemek denir.

(bkz: neyzen)

(bkz: @683927)

neyin ancak ismini duymuş cühelanın kullandığı tabirdir. çok acemiler vardır ki bunlar ney çalarlar, ustalar ney üflerler, bir de neyzen tevfik gibi pirler vardır ki onlar tam manasıyla neyi öttürürler, inletirler.

kelimelere takılmak yerine, işini adam gibi yapan insanların gocunmadığı söylemdir. ney üflemek, çalmak, öttürmek, düttürmek... üstad kudsi erguner bir konferans sırasında bu söylemi kullanmıştı. söz alıp kalkan bir kız "efendim ney çalmak yerine ney üflemek desek daha doğru söylemiş olmaz mıyız?" dedi, ağzının payını aldı, oturdu. ağzının payını almak isteyen diğer arkadaşları da kendisine yönlendirmek istiyorum.

(bkz: ney çalamamak)

zor zanaat.

ney çalmaya heves eden insanların,bir neyzene "ne kadar zamanda çalabilirim?" sorusuna karşılık "6 ayda üflemeyi öğrenirsin" cevabını alınca genelde ebediyen vazgeçtiği eylem

çalan bir kimse ne kadar tarif ederse etsin ses çıkarmak için o sihirli bölgeyi ve üfleme şeklini sizin bulmanız gerekir. 1 gece uğraşmıştım, ertesi gün bir komutan edası ile daha dün annemizin çalışım bütün ofisi dumur etmişti.

hırsızların yaptığı eylemdir. neyzenler ney çalmaz, ney üfler...

genelde ney çalmak yerine 'ney üflemek' daha doğru bir söyleyiştir.zira ney çalınmaz,üflenir.

ses çıkartmak dört beş günlük zorlu bir uğraş gerektirir.ses çıktığında ise asıl hayal kırıklığı başlar çünkü çıkan ses ney sesi değil flüt sesidir.bu flüt sesiyle bir iki ay uğraştıktan sonra kaval sesine benzer bir sese ulaşılır.

ancak beş altı ay sonra ney sesi çıkmaya başlar ki,standart bir ses tonu yoktur.nasıl ki her gitaristin tuşesi farklıysa neyde de her neyzenin farklı bir ses tonu vardır.kendinize ait özgün bir ses tonunun oluşması için yıllar geçmesi gerekebilir.

tabi ki bunlar hergün düzenli çalışmayla ulaşılabilecek sonuçlardır.beş altı aylık bir ney heveslisi bir hafta üflemese ses yeniden flüt sesine döner.

bunlar insanla ilgili kısmıdır,bir de bunun neyle ilgili kısmı vardır.yeni bir ney de istenilen o ney sesini vermez.neyin o sesi verebilmesi için 'yanması' gereklidir.bu yanma bildiğimiz yanma gibidir ama sadece insan nefesiyle olur.sazın yapısındaki moleküller nefesteki karbonu alır ve yanma oluşur.ney ne kadar yanmışsa o kadar güzel bir ses verir.
bu yanmanın tamamlanması için ise 50 yıl geçmesi gerekmektedir.

ney işte bu gibi özellikleriyle sabrın enstrumanıdır.

ney çalmak değil de ney üflemek daha doğrudur. adama "nerden çalıyorsun ney'i?" derler.
üç günde ancak ses çıkarabildim. sonra hocanın yüksek maliyetli özel ders ücretleri karşısında kendi kendine öğrenme becerisinden yoksunluğumda katılınca bıraktığım, şu anda kitaplığımın üstünde "sen yalnız ben yalnız" dizelerini ruhuma üflemeye hasret bir şekilde bekleyen alet.

ses çıkarmak için aylarca uğraştıktan sonra kişiyi, sevinçten neyi parçalamaya iten eylem.

ney çalmak değil de ney üflemek şeklinde ifade edilen sanat/zanaat.

- ney çalmak denmez ona, hırsız mıyız biz ahaha ney üflemek o bi kere.

söylenmemesi gereken şey.
ney üflemek denmeli, çok ayıp.

belirsiz eylem. nitekim ney çalınmaz üflenir.
- ne diyorsun ne yapıyorsun sen?
- hani belki anlamamış olanlar olabilir, tekrar yazmakta fayda var

bir neyzenin nefesini dinlemek.

(bkz: neyzen tevfik)

becerilebildiğinde muhteşem sesler çıkarmak. üfleyebilmek için aylarca uğraşanları biliyorum. cok zahmetli ama sonucu bi harika.. benimse üflemem sadece dakikalarımı aldı. sanırım yetenekten öte şans işi dogru açıyı tutturabilmek.


(bkz: keşke çalabilsem)

yıllardır "ney çalmak" istemişimdir. neyzen'ler ve bu işin pirleri "ney çalmak" deyimine belki alınacaklar, hatta aralarında şahsıma karşı "ona ney üflemek" denir dangoloz! diyenlerin de çıkacağı muhakkaktır. ben de onlara
"efem zaten üflenmez demedik ki. artiz!" derim. ben blok flüt'ü üfleyerek çalıyordum mesela. sonrada bir güzel temizliyordum içini. çabuk tükürük doluyordu namussuzun içine. tıka pamuğu, ittir cubuğu sonra yine üfle. sıkılana kadar!
bu arada üflenmeyen bir üflemeli (nefesli) çalgı var mı? çok cahilim bu konularda.
...yoksa neyzen'lerin bu artizliği nereden geliyor?
(bkz: keman yaylamak)

(bkz: ney üflemek)
ney çalınmaz. üflenir. nokta.

ney çalmak tan ziyade daha çok ney üflemek denir ona.

yukarıda her önüne gelen "ney çalınmaz üflenir" demiş.

şöyle ele alalım:

neyden herhangi bir ses çıkarmak ile ney üflemek/çalmak aynı şey değildir. nasıl ki gitarın tellerine dokunup ses çıkarmakla nota basabilmek aynı şey değilse.
neyde sesi bulabilmek biraz güç ve göreceli olduğundan dolayı bu konuda önyargılarımız olabiliyor.
kimisi ses çıkarmanın 6 ay süreceğini söyleyerek yeni başlayanların gözünü gereksiz yere korkutuyorlar. yok böyle birşey. ben 15 gün uğraştım ve şimdi fazla bile uğraştığımı düşünüyorum. bazı arkadaşlarımın neyimi ellerine aldıktan bir saat sonra neva (re) sesi çıkarmaya muvaffak oldular. birisi 3 dakika içinde 3. dereceden bir ses bulmuştu.

ilk önce yapmamız gereken şey kız neyi doğru açıda ve doğru dudak pozisyonu ile ele almaktır. neyi başka birinden elimize alırken dudağımıza şekil verme anlamında değil bu. yoksa manyak derler adama. ellerimiz sadece arka perdeyi kapatır şekilde durmalı. neyi 30 - 45 derecelik bir açıyla arka perde nereye doğru açılmışsa o yöne doğru tutarak dudağımıza fazla bastırmadan değdiriyoruz. dudağımız bu anda u harfini söylerken ki halini alıyor ve biraz abartılı şişiyor. dudaklarımız dolgun halde neyin yukarıdaki ses odasının içine doğru güçlü bir şekilde üflüyoruz. temel teknik bu. ilk anda ses çıkarmak bir insan evladına nasip olmuş mudur bilmiyorum. çok zor. ses açı değiştirilerek, güçlü üflemeye devam edilerek ve dudağımıza dokundurduğumuz yuvarlak alan değiştirilmeden aranmalıdır. bu şekilde belirsiz bir süre ses aranır ve bulunsıya kadar devam eder bu olay.

ilk ses çıkarıldıktan sonra (ki bu genelde neva - re sesidir) bu ses sabitleştirilmeye çalışılmalı ve her üflenişte o sesi yakalamaya muvaffak olunmadıktan önce diğer sese geçilmeye çalışılmamalıdır. aksi halde a yı bilmeden b ye geçme olur bu.
re sesini sabitledik mi, öndeki 6 perdeden (delikten) ilki kapatılarak do sesi elde edilmeye çalışılır. bu anında mümkün olmayabilir çünkü perdeleri kapattıkça ses çıkarmak zorlaşmaktadır. bu şekilde devam ederek en son perdeye kadar gidilir ve tüm delikler kapatılmış olur. bu şekilde çıkan ses rast yani sol sesidir. bu durum ikinci derece için geçerlidir.
derece olayı da şu şekilde: en pest sesler birinci derece, bir üstü 2., bir üstü 3. diyerek 5. dereceye kadar gider bunlar. 5 derecede çıkan herhangi bir ses ıslık sesi kadar ince, 1. derecede çıkan ses ise boş kola şisesine üflediğimiz zaman çıkan "uuğğğğ" sesi gibi kalındır. yüksek dereceler daha kuvvetli üflenerek elde edilir.
döneyim: ikinci derecede çıkan son ses rast sesi, tüm delikler kapalı olduğunda elde ediliyordu. bu sesi elde edebiliyorsak eğer ney üflemek adına oldukça güzel bir mesafe katetmişiz demektir. çünkü benim için bunları öğrenmek 3 ay sürdü. 1 ay diğer notaları, 2 ay ise bu son rast sesine uğraşmıştım. herneyse, buraya kadar gelen birisi için 3. ve yukarsı derecelerde nota üflemek sorun değildir çünkü nefes kuvvetli oldukça sesin çıkması kolaylaşır. yani üflemesi zor olan dereceler 1. ve 2. derecelerdir. ses buralarda kaybolabiliyor. (hadi lan üfle 5. dereceyi de görelim diyorsanız izah edecem sabır)
2. derecede bütün notaları takılmadan üfleyebilen birisi artık eser çalmaya müsaittir. kesinlikle tüm perdeler öğrenilmeden eser çalınmaya kalkışılmamalıdır. alfabedeki tüm harfleri öğrenmeden yazı okumaya kalkmaya benzer bu. bu hal, adamına göre 1 ay ile 3 ay arasında değişir. haftada ortalama 4 saat çalıştığınızı varsayıyorum.

1. dereceye gelince, bu derece üflemesi en zor olan derecedir. dil, olabildiğince tabana mıhlanmış vaziyettedir. soğuktan üşümüş ellerimize sıcak nefes üfler gibi üflenmelidir. ikinci derecenin son notası rast nasıl zor ise, bu derecenin son notası ondan 2 kat daha zordur. bir neyden çıkabilecek en kalın, en ağır sestir bu.

4. ve 5. derecede ses elde etmek de 1. ve 2. derecedeki gibi zordur. burada da sesin kaybolması söz konusudur. buradaki fark sesin kaybolması değil de, çok yüksek olduğundan ötürü bir alt dereceye düşmesi sorunudur. yeterince güçlü üflenmediğinde ses zayıflayıp düşebilir. anlamazsınız bile. perdeler açıldığında, yani deliklerin açık olduğu notalarda bu durum daha da bir zorlaşır.

en kolay derece 3. derecedir.

hülasası,
ney çalmak basit değildir. fakat öğrenirken bu zorlukları birer birer aşmak sıkıcı değil aksine oldukça keyiflidir. bizden bir enstrüman olan neye karşı insanları küstürmemeli, aksine sevdirmeliyiz.