nemeçsek i anlamak  

asaf güven aksel in, pal sokağı çocukları na ve hikayenin en çelimsiz ama en büyük kahramanına saygı duruşu niteliğindeki yazısıdır.

eğer kitabı okuyup nemeçsek in yaptıklarından gözleriniz yaşardıysa hayatınız boyunca sizde nemeçsek gibi oyunu çok ciddiye alırsınız.

yazı biraz uzun. hepsini bir anda yazmam uzun sürecek. bu yazı biraz arkası yarın tarzı bir yazı olacak ama bitecek elbet.

"ferenc molnar ın 1906 da kaleme aldığı, "çocuk klasikleri" kategorisinde değerlendirilse de, aslında bu türün hemen her kitabı gibi büyüklere derslerle dolu "pal sokağı çacukları" romanındaki, o çelimsiz, sarışın çocuğu anımsamak...

ortaokul çağlarındaki çocukların, iki çete - ya da ordu, kulüp - halinde birbirlerine karşı verdikleri amansız mücadeleyi anlatır roman. bu eksende, çocukların o muhteşemdünyasından çizgilerle, bize bir karakterler geçidi sunar molnar. liderlik, cesaret, disiplin, ihanet, mertlik, kolektif ruhu, gurur, dostluk, düşmanda olsa değerlerini savunana, arkadaşlarını satmayana saygı, yandaş hale gelse de, haini küçümseme... evet, bir sağlam karakterler geçididir "pal sokağı çocukları". ama nemeçsek, kendisini diğerlerinden farklı kılan bir özelliğe sahiptir: oyunu çok ciddiye almak ve hayatını adamak.

arkadaşlarının gözünde - ordularındaki tek er odur, ondan başka herkes rütbelidir - bölme ya da çarpma sayısındaki "bir" sayısı gibidir nemeçsek; olsa da olur, olmasa da. ama o, toplama ya da çıkarmadaki "bir"in sorumluluğunu taşır. düşman, bilyelerini zorla almaya geldiğinde, iki arkadaşlarının kaçmasıyla beşten üçe düştüğünde sayıları, "ben de tabanları yağlasaydım, o zaman iki kişi kalırlardı," diyecektir. " on kişi de olsalar engelleyemeyecklerini bildikleri yağmacıların karşısına, yalnızca kendisi için bir anlam ifade eden duyguyla, "üç, ikiden fazladır" diye dikilendir. herkes bırakıp gitse de, o, bir olarak teslim olmayacaktır; güçsüzlüğüyle alay edilse bile...

ah nemeçsek, seni aptal çocuk... kazanma ihtimalin sıfıra yakın işte, kaçsana, kaçıp gitsene sen de, kendini kurtarsana... aklını nemeçsek, aklını kullansana...

............................."

..................

¨düşmanın üs olarak kullandığı botanik bahçesine gizlice sızıp bir ağaca bildirilerini asmak gibi çılgınca bir planın gönüllülerindendir nemeçsek. (öyle ya, madem ki onlar pal sokağı çocuklarının kalesine girip bayraklarını çalmışlardır, buna karşılık vermek şarttır!). gözcüler tarafından fark edilip kuşatıldıklarında, korkuyla saklandıkları yerde bile gülmeyi ihmal etmez. tehlikenin farkında olmadığından mı? yoo, onunda diğer arkadaşları gibi ödü kopmaktadır. ama bir işe gönüllü olmanın, başına gelecekleri de ahlayıp vahlamadan kabul etmek olduğunu bilendir nemeçsek. gene de paylanacaktır zavallı, ¨nazik koşulları yeterince ciddiye almadığı¨ gerekçesiyle.

nemeçsek, nemeçsek... hayat ciddi bir şeydir çocuğum. bunu bildiğini kendini umursayarak göstersene, ayağını yere basıp kendini sakınsana... aklını nemeçsek, aklını kullansana...

botanik bahçesi harekatı, bizimkilerin çok acı bir gerçeğe tanık olmaları sonucunu verecektir. bir arkadaşları haindir. düşmanın, nemeçsek ve arkadaşlarının egemenliği altındaki stratejik oyun alanını, koca arsayı ele geçirme heveslerini gerçeğe dönüştürmelerinde yardımcı olacak, kaleyi içten sabote edecektir. nitekim, derhal harekete geçer. arsanın yanındaki bıçkıevi/kereste deposunun bekçisi slovak yano´ya, çocukları arsadan kovması için tam üç sigarayı rüşvet olarak verir ve gidenlerin yerine kendileri gelince, istediği kadar sigara alabileceğini garanti eder. bu pazarlığı gizlice izleyen biri vardır ama. nemeçsek, deli gibi koşuşturur dört yana, komutanları boka´yı arar. hainin varlığı ve kimliği ikisinin paylaştığı bir sırdır çünkü, iyice emin olmadan diğer arkadaşlarına söylemişlerdir. aksilik işte o başlarının üzerinde dönen felaketi haber vermek için boka´yı ararken, arsada, nemeçsek´in üye olduğu bir başka örgütün macun kulüp´ün de toplantısı vardır. kulüp üyeleri, sekreter nemeçsek´e seslenir, toplantıya katılmasını isterler. oysa, kaybedecek zaman yoktur, onları dinlemez nemeçsek. bu disiplinsizliği, en onur kırıcı cezaya çarptırılmasına neden olur. tutumunun macun kulüp´e okul idaresinin vurduğu darbeden kaynaklandığı düşünülür ve korkak ilan edilir, adı, kulüp´ün defterine tamamen küçük harflerle yazılır. bunu bildiği halde, tüm arkadaşlarının yazgısı arsanın geleceği uğruna damga yemeyi, kariyerini çiğnemeyi gözünü kırpmadan üstlenir nemeçsek.

bak nemeçsek, bazı kurallar vardır ki, o kuralları koyanları kurtarmak için bile çiğnenemez. bak nemeçsek, bazı anlar vardır ki, daha büyük hedefler için çabalamaktansa, küçük tekkenin çorbasını yeğlemelidir insan. başkaları için elinin altındaki nimetten olmasana... aklını nemeçsek, aklını kullansana...

......................................¨

....................................

"düşman bir gün bakar ki, pal sokağı çocukları ndan çalınan bayrak, koydukları yerde yok. yerdeki yabancı ayak izleri, şaşırtıcı küçüklüktedir. kim olabilir? kim, düşman elindeki bayrağı onur sorunu yapıp, geri almak için üssü basmaya cesaret edebilir? hain şaşkındır, "olamaz" der, "onların içinde böyle yürekli biri yoktur". altında toplandıkları ağaçtan iner nemeçsek. "var!" hiçbir başarıyı kendine mal etmeyi bilmeyendir nemeçsek, kimsenin haberi olmadan, kimse tarafından görevlendirilmeden başardığı şeylerin altına imzasını "kollektif" diye atandır. şöyle izah eder orada bulunuşunu: "benim gibi basit bir erin bile bunu yapması, pal sokağı çocukları nın gözünü budaktan sakınmadığını gösterir." her şeyi paylaşmakla da yetinmez, kendisine pay almadan arkadaşlarına verir. önemli olan, pal sokağı çocukları dır; onun dışında bir nemeçsek yoktur.

o kitabın adı niye "nemeçsek" olmasındı nemeçsek? kim farkına varacak, romandaki bir sürü isimden birinin. sana, yazılacak bir başka romanda rol bile vermezler, öyle siliksin ki. adının altını çizsene, yaptıklarını da, yapılanları da sahiplensene, piyasanı yaratsana, kendini önemsesene, öne çıksana... aklını nemeçsek, aklını kullansana...

................................"

...................................

bu kahramanlığın karşılığını görür elbet nemeçsek. suya atılır. üşür, çok üşür. derken kesin bir hesaplaşmaya karar verilir. düşman kaleyi fethetmek üzere saldıracağı günü ve saati bildirir. büyük savaş randevusu! savunma hazırlıkları yapılırken, nemeçsek´in ayakta duracak hali yoktur. zatürree, zaten zayıf olan vücuduna öldürücü darbeler indirmeye başlamıştır. bir adam gelir arsaya. hainin babası. oğlu, ihaneti nedeniyle arkadaşları tarafından dışlandığını söylemiştir ve onun böyle birşey yapacağına inanmayan adam, gerçeği öğrenmek istemektedir. eğer ihaneti doğruysa oğlunu şiddetle cezalandıracaktır. kesin yanıtı verebilecek tek tanık, nemeçsek´tir. diğerlerine o söylemiştir böyle birşey olduğunu. sorulur. adamın kaygı dolu gözlerine bakarak, kendisini yalancı konumuna düşüren yalanı söyleyebilendir nemeçsek: ¨hayır oğlunuz hain değil!¨ ve yere yığılırken, alaylı, hakaret, itham yüklü sözler çarpar kulaklarına...

hiç öğrenemeyeceksin nemeçsek, ne zaman yalan ne zaman gerçek zarar verir insana. bir yoluna bulup, hep kendini zora düşüreni yapıyorsun. neyi nerede söyleyeceğini bir sakınma refleksine dönüştürsene, ¨dürüst adımı küçük harflerle yazdılar¨ üzüntüsünden kurtulmaya baksana... aklını nemeçsek, aklını kullansana...

....................................

......................................

savaş sürerken nemeçsek ölüm döşeğindedir. yapayalnız, kahrediyor. kahrediyor, eriyip gidişine değil, arkadaşları savaşırken kendinin yatağa çakılmasına, orada olamamasına. düşmanın bitirici hamlesini yapmaya doğru durdurulamadan ilerleyen iriyarı lideri, birden kendini yerde buluyor. son gücünü kullanarak arsaya gelen mucize fedakarlığıdır, hayatını hiçe saymaktır nemeçsek. kale kurtulmuştur. sonra, ölür nemeçsek. ölür.

ah nemeçsek, seni aptal çocuk... arkadaşların çok üzüldü sana. itibarını da iade ettiler. düşman saygı duruşu yaptı ardından. komutanın ağladı. akşam, her akşam gibi, evlerine dönüler ama. derslerini aksatmadılar. büyüyünce ne olacaklarını hep düşündüler. onlar biliyorlardı bu yaşananların çocukluk çağı oyunlarından olduğunu. oyun be nemeçsek, oyun. sen, bugünün ötesinde bir yarın olduğunu hiç anlayamadın, aklına bile getirmedin küçük sersem. büyüyünce ne olacağım kaygısı hiç geçmedi kafandan, onun için planlar yapmadın. hayatın gerçeklerine ters düştün; arkadaşlarından, oyununuzdan, kalenizi savunmaktan başka bir şey görmedi gözün. her çocuk, böyle grup oyunları oynar elbet, ama bu, gerçek dünyadaki geleceğini, bugünü iyi yaşamasını unutturur mu yavrum? iyi ki göremedin, o arsaya inşaat yaptılar. ölümüne savunduğun kale, yıkıldı bir günde. başkalarına, savunduğun değerlere, arkadaşlığa, paylaşmaya adadın kendini ve büyüyemeden öldün gittin işte... kim anımsar seni, kim umursar ki zaten; ölene kadar rütben bile olmadı, arkanda bir dikili ağaç bırakacak bile yaşamadın be çocuk.

büyüseydin ya nemeçsek, oyuna bu kadar kaptırmasaydın ya... kendini biraz düşünseydin, sakınsaydın... aklını nemeçsek, aklını kullansaydın. biliyor musun, sen hep çocuk kaldın ve artık bunu değiştirmek için çok geç küçük budala...

asaf güven aksel