nit, net, tanit gibi isimlerle de bilinen bir antik mısır tanrıçası. neith, sekhmet gibi savaşçı bir figürdür. ancak onun kadar yıkıcı ve saldırgan değildir. bir hemşire ve şifacı olarak da tasvir edilir.
antik yunan tanrıçası artemis ve athena ile büyük benzerlikler gösterir. savaş ve av kavramlarıyla bütünleşmiş olmaları, ok ve yayla tasvirleri dikkat çekici ortak noktalarıdır.
kültünün merkezi sais'tir ve burada kız çocukları küçük yaştan neith tarikatında yetiştirilirdi. savaşçı kimliğinin yanı sıra neith'in isminin iki anlamı vardır: su ve dokumacı. zaten antik mısır'ın en kıymetli kumaşları ve giysileri de sais'ten çıkardı. firavunun evlendiği ve büyük kraliçe sıfatı alan kişinin muhakkak neith tapınağında bir inisiyasyon ve eğitim döneminden geçmesi gerekiyordu.
neith aşağı mısırın silindirik, kırmızı renkli savaş tacı deshret'i takarken ya da kafasına iki okla tasvir edilir. akhenaton'un eşi nefertiti de silindirik savaş tacı khepreshi takan tasvirleriyle çevresine güçlü ve sert bir kişiliği olduğunu vurguluyordu.
inceledikçe aşağı mısır'ın yin sembolü olarak karşımıza çıkan bir figür olduğunu görmek mümkün.
savaş ve dokumacılığın tanrıçası neith, set'in eşlerinden biri olarak betimlendiğinde ikilinin güçlü bir dualite sembolü olduğu söyleyebiliriz. bilhassa nephthys'in neith'in bir forumu olduğu düşününce işler değişiyor. aslında neith'in de hathor'u bir formu olduğu, hathor'un da bat isimli bir ana-tanrıçadan türediği gibi geçişler görebiliriz mitolojide.
gene biz kameramızı neith'e çevirelim: zira nephthys set ile dualite yaratacak kadar güçlü bir figür değil, hathor ise kimi tasvirlerinde savaşçı-acımasız kimliğiyle betimlense yeterli değil.
neith aşağı mısır'ın tacı deshret'i takan tek dişi tanrısal figürdür. deshret ise set'in sembolüdür. neith'in savaşçı-şifacı, set'in ise savaşçı-büyücü doğası ikiliyi dengeli kılıyor. neith'in isim anlamı su iken, tıpkı hathor gibi turkuaz, altın ve bakır renkleriyle tasvir edilmiş. set ise kırmızı, altın ve bakır renkleriyle. set'in kelime anlamı ateş olmasa da renk, çölün efendisi ünvanlarını da birleştirince ateş vurgusu güçlü oluyor. özetle ateş ve su. yukarı mısır'ın isis ve osiris'e karşın daha agresif ve savaşçı bir çift görüyoruz. ayrıca neith'in hüküm sürdüğü odak sais ile set'in kenti avaris de paralel hizada bulunur.
kırmızı taç deshret, aynı zamanda sular anlamına da geliyor. aslında çöl ve ateşi simgeleyen kırmızı başlı set'in tacının adının su olması da ayrıca dikkat çekici. gene zıt kavramların bileşimi ile karşı karşıyayız. set'in kaotik ve agresif doğasına karşılık savaşçı bir kadın figür olmasına karşın neith, sekhmet gibi tasvir edilmiyor (tanrıçalar içinde agresifliği, kaotikliği ve yırtıcılığı ile sekhmet dıştan bakarsak mizacı set'e en benzeyen tanrıçadır aslında), tipik bir yin figürü gibi dengeleyici olarak betimlenmiş. ancak büyücü isis, ya da dünyevi gücün simgesi hathor'dan farklı olarak eli silah tutan, athena benzeri bir karakter ile karşı karşıyayız.
bir şekilde bu aşağı mısır figürlerinin seçilimindeki ortak noktalara baktığımızda dişi-erkek denge figürlerinin savaşçı ve güçlü motiflerden seçildiğini görüyoruz. yukarı mısır'a baktığımızda bir başka yin-yang sembolü isis ve osiris büyü odaklı bir çift. ülkeye dışarıdan baktığımızda aşağı mısırın gücü, agresyonu ve savaşçılığı; yukarı mısır'ın ise politikayı ve büyüyü temsil ettiğini görüyoruz. elbette yukarı mısır'ın savaşçı figürü horus'u da unutmamak gerekli, ancak onun hathor ile uyumu daha "dünyevi"dir. iki kesimin halkının ilgi alanları ve toplumsal yapısı bu efsanelerin şekillenmesine ve karakter betimlemelerine etkili olmuştur diye düşünüyorum.
neith, osiris'in set tarafından öldürülmesi sonucunda intikam için yola çıkan horus'un set ile savaşında tanrıların onayıyla arabulculuk rolünü üstlenmiştir. bu hikayede set'in eşi olarak betimlenmesine karşın mısır'ın tacını horus'a vermiş, eşine ise iki adet tanrıçayı layık görmüştür. burada neith'in de eşinden yana olmadığını görüyoruz, nitekim nephthys ile olan mitlerde, nephthys de eşinin zalimliği sonucunda ona karşı tavır alır ve osiris'in parçalanmış bedenini bulmak için kız kardeşi isis'e yardım eder.
