nükleer denizaltı  

nükleer enerji vasıtasıyla çalışan ve bu sayede aylarca denizaltında kalabilen savaş araçlarıdır.

ilk örneği amerikan yapımı nautilus isimli denizaltıdır.

(bkz: erke dönergeçli denizaltı)

nükleer reaktörlerle çalışan denizaltılardır diğer modellerinden en büyük farkıda burdan gelir çünkü diğer denizaltıların elektrik enerjisiyle çalışan motorları vardır bu elektrik enerjisini dev akülerlerden alırlar zamanla aküler boşaldığından denizlatılar bu aküleri şarj etmek için yüzeye çıkmak zorunda kalırlardı veya şnorkel derinliğine çıkmaları gerekir oysa modern denizaltılar nükleer reaktör ile çalıştığından böyle bir zorunlulukları yoktur ve daldıkdan sonra denizaltında istedikleri kadar kalabilirler günümüzde nükleer denizaltılar iki gruba ayrılır;

1- nükleer avcı saldırı denizaltıları bunlar konvansiyonel silahlarla donatılmış avcı denizaltılardır birleşik devletler donanmasında ssn:(sub-surface nuclear) olarak kodlanmıştır.
(akula sınıfı denizaltılar, los angeles, virginia sınıfı denizaltılar)

2- nükleer balistik denizlatılar ise avcı denizaltılara oranla çok daha büyük olurlar ki bunun sebebide taşıdıkları balistik nükleer füzelerden kaynaklanmaktadır bu denizaltılar kıtalar arası nükleer füze fırlatma kapasitesine sahip denizaltılardır ve donanmalarda ssbn:(sub-surface balistic nuclear) olarak adlandırılır
(ohio sınıfı denizaltılar ve typhoon sınıfı denizaltılar)

(bkz: şnorkelli denizaltı)

1954 yılında ilk nükleer denizaltı a.b.d'nin nautilus adlı gemisidir. nükleer denizaltılarda iki katmanlı bir radyasyon koruma sistemi mevcuttur.

nükleer denizaltıların en büyük yeniliğini adı üstünde nükleer güçten almaktadırlar.muazzam derecede enerji üretildiği için 60-90 gün boyunca deniz yüzeyine çıkmadan yol alabilirler.

nautilusla, kuzey kutbunu denizin altından geçmişler.
nükleer reaksiyon sonucu açığa çıkan ısı; suyu, yüksek basınçlı buhara dönüştürür. sonrasında açığa çıkan buhar, türbinleri çevirerek jenaratörde enerji üretilmesine sebebiyet verir. sonra bu buhar yoğunlaştırılır pompalarla sisteme sıvı halde dönerek tam bir döngü sağlanmış olur.

nükleer denizaltıların bir diğer önemi diğer tüm klasik denizaltılara göre çok çok sessiz olmasıdır. su altında görüş olmadığı için bütün yer analizleri ses dalgalarıyla çözümlenir. (bkz: sonar)

dünyanın seyrini bir anda değiştirmeye gücü olan üç adamdan birini içinde barındıran, tarihin gördüğü en sinsi, en teknolojik ve en üstün bilim/savaş makinası.

dünya seyrinde etkili olabilecek kişiler
abd ve rusya başkanı ile beraber bir nükleer denizaltı komutanıdır.

küresel ısınmadan dem vuran dünyamızın hasır altı ettiği, dünyanın kaderini değiştirebilecek makineler.

(bkz: ssbn)

üstün hız ve maliyet avantajları gibi sebepler yüzünden dünyadaki tüm gelişmiş donanmalar nükleer denizaltı yapımında bulunmuştur. abd ve sscb donanmaları başta olmak üzere fransa, büyük britanya gibi ülkelerin donanmaları günümüze kadar yaklaşık 450 nükleer denizaltı inşa etmiştir. soğuk savaşın bitmesi sebebiyle büyük kısmı görevden çekilmiş olan bu denizaltılar dizel denizaltılara göre daha uzun menzil, daha yüksek hız ve manevra kabiliyeti gibi askeri denizaltılarda vazgeçilmeyecek özelliklere sahiptirler. ayrıca denizaltıların yanında abd ve fransa’nın devasa uçak gemilerinde de nükleer reaktörler kullanılmaktadır.

nükleer gemiler, bahsedilen güvenlik problemleri sebebiyle sivil ticaret gemilerinde birkaç prototip dışında kullanım alanı bulamasa da askeri gemilerde kullanımı için bu türden engeller bulunmaz. nükleer denizaltıların sıradan dizel denizaltılara göre avantajlarını sıralarsam,

1. ekonomik avantajlar
2. menzil artışı
3. denizaltılar için hava gereksinimi olmaması
4. makine boyutları
5. çevresel etkiler

gibi maddeler ortaya çıkar.

bilindiği gibi askeri gemiler operasyon esnasında sivil gemilere nazaran daha süratli gitmek zorundadırlar. hidrodinamik prensipler gereği gibi bir geminin sürati arttıkça direnci, dolayısıyla sevk için gereken kuvvet ve buna bağlı olarak yakıt sarfiyatı eksponansiyel olarak artar. ancak nükleer yakıtların fosil yakıtlara nazaran daha ucuz olması sayesinde nükleer enerjiyle sevk edilen gemilerde yüksek süratlere ulaşmak ekonomik açıdan daha mümkündür. ekonominin çok da önem arz etmediği askeri sahada yine nükleer sevk sistemlerinin başka bir avantajı, uzun menzillerde yol alacak nükleer bir geminin gereken yakıtı depolamak için fosil yakıtlarına göre çok daha az yer gereksinimi duymasıdır. tonlarca fosil yakıta karşılık birkaç santimetreküp nükleer yakıt aynı enerjiyi sağlayabilir. bilhassa denizaltılar için önemli olmak üzere, nükleer reaktörlerin çalışmak için dizel motorlar gibi oksijene ihtiyaç duymaması, nükleer denizaltıların dizel denizaltılar gibi sıkça su yüzüne çıkma ihtiyacını ortadan kaldırır. (dizel denizaltılar su yüzünde hava kullanarak dizel motorlarıyla bataryalarını şarj ederler. su altındaysa şarj edilen bataryalardaki elektrik enerjisini kullanarak ilerlerler.) öyle ki, aylarca su yüzüne çıkmayan nükleer denizaltılar bulunmaktadır. bir başka avantaj olarak, nükleer reaktörlerin, aynı gücü sağlayan dizel makinelere göre çok daha az yer kaplamasıdır. bu da yine denizaltılar için önemli bir avantaj sayılabilir. son olarak ise, her ne kadar nükleer enerjinin çevresel tehlikelerinden bahsedilse de, sürekli olarak atmosfere zehirli gazlar salmakta olan fosil yakıtlı makinelere karşın, atıkları güvenli şekilde depolandığı sürece herhangi bir çevreye zararlı çıktı üretmeyen bir nükleer reaktör tercih edilesidir.

nükleer reaktörleri işletebilmek için gemilerde özel eğitimli personel bulunması şarttır. bunun için örneğin abd donanması, güney carolina eyaletinde askeri bir okul kurmuş ve burada özel olarak nükleer gemiler için personel yetiştirmektedir.

gemilerde kullanılan reaktörler, basınçlı su (pressurized water), sıvı-metal soğutmalı (liquid-metal-cooled) veya kaynar su (boiling water) çeşitlerindedir. yakıt olarak, zenginleştirilmiş uranyum kullanırlar. nükleer gemilerin yakıt değişimleri her ne kadar tersanede büyük bir dikkatle gerçekleştirilmesi gereken sancılı bir süreç olsa da, örneğin fransız "rubis" sınıfı nükleer denizaltıların 48 mw gücündeki reaktörü, 30 yıl boyunca yakıt değişimi gerektirmeyen bir yapıya sahiptir. nükleer reaktörler, uçak gemileri ve daha büyük denizaltılarda 190 mw güce kadar çeşitlilik gösteren güçler üretebilirler.

nükleer tepkimelerle elde edilen gücün harekete çevrimi esnasında farklı metotlar kullanılmaktadır. rus, abd ve britanya donanmaları klasik buhar türbini yöntemini tercih etmekteyken, fransız ve çin donanmalarının turbo elektrik türbinleri tercih etmektedirler.

nükleer tahrikli gemilerle ilgili bir diğer zorluk, bu gemilerin emekliye ayrılmaları sonrası sökülmelerinde yaşanır. denizaltıların sökümlerinde reaktörün bulunduğu bölge münferit olarak gemi gövdesinden ayrılıp üzeri betonla kaplanarak muhafaza edilir. ayrıca sökülmüş gemilerin reaktörlerini başka amaçlar için kullanmak da olasıdır. örneğin rusya, bu türden denizde kullanılmayan reaktörlerle kimi sibirya şehirlerinin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere küçük nükleer santraller kurmuştur.

son olarak bugüne dek nükleer denizaltıların geçirdiği kazalardan önemlileri sayalım:

abd denizaltıları: uss thresher (ssn-593) (battı) ve uss scorpion (ssn-589) (nükleer reaktörleriyle ilgisiz sorunlar sebebiyle batmış ve hala atlantik okyanusu dibinde bulunmaktadır.)

rus denizaltıları: komsomolets k-278 (battı), kursk k-141 (battı), k-8 (battı), k-11 (yakıt değişimi esnasında), k-19 (soğutucu kaybı), k-27 (kasten batırıldı), k-116 (reaktör kazası), k-122 (reaktör kazası), k-123 (soğutucu kaybı), k-140 (power excursion), k-159 (battı), k-192 (soğutucu kaybı), k-219 (çarpışma sonucu battı), k-222 (reaktör kontrolden çıktı), k-314 (yakıt değişimi esnasında), k-320 (reaktör kontrolden çıktı), k-429 (iki kez battı), ve k-431 (reaktör kazası)

dizel elektrik denizaltılarda gerektiğinde zemine yatılır ve tüm makinalar kapatılarak gemi tamamen sesizleştirilir. bu sayede sonarların maksimum menzilde izleme yapmaları sağlanırken denizaltının aktif sonarla da saptanabilmesi büyük zorluk taşır çünkü zeminde bir kayaya benzetilme olasılığı oldukça yüksektir. örneğin stratejik bir geçiş noktası örneğin bir boğazda böyle bir denizaltı ile önemli bir pusu kurma şansınız vardır. geminin ihtiyacı olan sadece hotel load adı verilen personelin minimuma indirilmiş elektrik ihtiyacı olduğu için haftalarca suyun altında kalınabilir.

oysa nükleer bir denizaltı asla makinalarını kapatamaz. türbinler, özellikle soğutma pompaları devamlı çalışır durumdadırlar. bu yüzden denizaltı tamamen sessizleştirilemez. birçok nükleer denizaltının soğutma suyu delikleri geminin altında olduğundan bu denizaltıların zeminde pusu kurmaları zor vya imkansızdır.

ayrıca çok büyük boyutları nedeniyle de sığı su operasyonlarını gerçekleştirmeleri çok zordur. bu nedenlerle diyebiliriz ki iyi bir kaptanın emrindeki dizel elektrik denizaltısı teketekte nükleer denizaltıyı döver. hele dizel elektrik denizaltının havadan bağımsız kimyasal sevk sistemi (örneğin fuel cell) varsa o zaman nükleer denizaltının kıçına tekmeyi basar.

amerikan donanması isveç'in kockums tersanesi ile anlaşıp aip sisteme karşı nükleer denizaltılarını denemeye çalışmıştır. gerçi kockums'un denizaltılarında stirling motor bulunuyor bunlar type 214'ler kadar sessiz değiller ama olsun.