metre  

en sık kullandığımız uzunluk ölçüşü birimi.

ekvator çevresinin yaklaşık 1/40000'i olduğu iddia edilen uzunluk ölçüsü birimidir (iddialar doğru görünüyor; kendim ölçmedim ama adamlar dediklerine göre bir bildikleri vardır). uluslararası birim sistemi'nde uzunluk ölçüsü birimi olarak kabul edilir, muadili olan foot'tan ayrılır, uzakara öne geçer, kopar da gelir. en güzel uzunluk ölçüsü birimidir. askatları ve üstkatları ile 10'un katları biçiminde birbirine bağlıdır, kat dönüşümü kolaydır.

bir de şantiyelerde metre hem uzunluk, hem alan, hem de hacim birimidir. örnekler:
-"abi üç metre kalas geldi" (gelen kalas üç metreküp'tür)
-"bu ay onbin metre kalıp yaptım" (yapılan kalıp onbin metrekaredir)
-"hortum yüz metre lazım" (burada kullanım doğru; yüz metre boyunda hortuma ihtiyaç vardır)
-"burası kaç metre beton yer?" (kaç metreküp beton döküleceğini soruyor)

bunu neden mi anlatıyorum? yarın bir gün inşaat mühendisi genç arkadaşlarımız ilk şantiyeye çıktıklarında afallamasınlar diye anlatıyorum. ve bir anı:

-ilk mühendislik deneyimimin ikinci iş günü işçilerden biri şantiyedeki ofisime geldi ve "x bey, ("x bey" ben oluyorum; hemen de götüm kalkıyor; bana daha önce "bey diyen olmamış ya...) y'den (y=orman ürünleri satan bir firma) dört metre kalas getirmişler; nakliye vereceğiz" dedi. ben de içimden "ulan dört metrelik keresteyi ben otobüsle getirirdim; ne nakliyesi ne ücreti" dedim. tam dile getirecektim ki, daha evvel çalışmış bir arkadaşın "şantiyede her şey metredir" sözü aklıma geldi. sustum ve sahaya indim. orada bir kamyonet, kasası ağzına kadar kereste dolu olduğu halde duruyordu. şoförün uzattığı irsaliyeye göre bize dört metreküp kereste gelmişti...

aman diyim...

(bkz: bu da böyle bir anı)
(bkz: sözlüğü anı defteri sanmak)

1795 yılında metre dünyanın çevresinin on milyonda biri olarak tanımlanmıştır.bu tanımlama için seçilen meridyen barcelona ve paris'ten geçen meridyendir.bu uzunluğa eşdeğer metre platin-iridyum malzemeden yapılmış bir prototip olarak paris'te bulunan "uluslararası ölçüler ve ağırlıklar bürosu"'ndadır.

1960'lı yıllarda metrenin iki önemli tanımı daha yapılmıştır:

önce ölçüler ve ağırlıklar genel konferansı'nda kripton tarafından yayılan portakal-kırmızı renkli partikülün dalga boyuna dayandırılmıştır.bu önemli bir adım olmuştur.çünkü bu metrenin ilk defa dünyanın herhangi bir yerinde orijinaline ihtiyaç duyulmadan deneysel olarak tekrar üretilmesine imkan vermiştir.ancak bu yöntem interforemetre yardımı ile ışık boyunun ölçülmesi için çok kullanışlı bir yöntem değildi.

ikinci yöntem ise yeni bir optik teknoloji olan "laser" (light amplification by stimulated emission of radiation) teknolojisi ile ölçüm yapmaktı.lazerin yoğun ve odaklanmış ışık özelliği interforemetrik ölçümlere çok iyi uyum sağlamıştır.böylece metrenin yeniden tanımlanmasına neden olmuştur.

bundan sonraki yıllarda süren çalışmalar sonucu, 1983 yılındaki konferansta metre:
"ışığın 1/299 792 458 'lik bir zaman aralığında ve vakum ortamında almış olduğu yol"
olarak tanımlanmıştır ve halen bu tanım günümüzde geçerlidir.

1799 yılında fransız bilimadamları metrenin ölçüsünü kuzey kutbu'ndan ekvator'a olan mesafe bölü 10 milyon olarak belirlemişler, önce fransa'da kabul edilen bu ölçü, daha sonra napolyon tarafından tüm avrupa'ya yayılmış.

ancak modern zamanlarda yapılan araştırmalarda bu ölçüde ufak bir yanılma payı bulunmuş: paris'te sabitlenen metrenin, kuzey kutbu ile ekvator arasına tam 10 milyon değil, 10 milyon 2.000 defa sığdığı ölçüldüğü için 1983'te 1m. = havası alınmış bir ortamda ışığın 1/299792458 saniyede katettiği mesafe olarak tanımlanmış.

kripton atomunun yaymış olduğu ışık dalga boyunun 1650763 katı olan ölçü birimi.

(bkz: la meridienne)