|
|
- metafizik kavramının çıkışı dandik bir tercüme yanlışına dayanır şöyle ki:
eski çağlarda bilimadamları ve felsefeciler bilimsel kitaplar yazdıklarında bunları iki bölüme ayırırlarmış: fizik yani dünyasal bilimler ve doğa üstü bilimler, dinler, tanrılar filan. metafizik fizikten sonraki bölüm anlamına gelir ki kitapların ikinci bölümünü oluşturur. yani ilk bölüm fizik, ikinci bölüm fizikten sonraki bölüm olarak.
- "metafizik yoktur, yetersiz fizik bilgisi vardır" diye düşünerek inanmadığım kavram.
- aristo ilimleri tasnif ederken "ilk sebep" ve ayrık şeyler hakkındaki ilme dair kitabının ötesine koymuş ve böylece o kitap, öteden beri "metafizik" veya islam düşünürlerinin tabiri ile - ki daha çok ibn sinâ'da görürüz- "ilm-i mâ ba'de't-tabîa" yani "tabiatın ötesindeki şeyin ilmi" diye biline gelmiştir. felsefe tarihçileri arasında çok meşhur olan bu öykü doğru mudur yanlış mıdır, ya da ilk kez gerçekten aristo mu ortaya atmıştır bu metafizik tabirini bunun tesbiti şimdilik mümkün değildir. ancak her ne olursa olsun ondan sonra gelen düşünürlerin özellikle de islam düşünürlerinin elinde metafizik bir ilim haline dönüşmüş, belirli kural ve kaideleri konmuş ve bir düşünce sistemi haline gelmiştir. islam düşünürleri - ki özellikle ibn arabi ve sadreddin konevi metafiziği çok önemsemiş, ona ilm-i ilâhî demişlerdir - metafiziği varlık olmak bakımından varlık ilmi olarak tanımlamışlardır. tıpkı fiziğin konusunun hareket olması açısından cisimler; matematiğin konusunun soyut bir düzlemde nicelikler, sayılar olması gibi...
özetle aristo'nun ilimleri ilk kez tasnif ederken ortaya attığı metafizik diye bir kavramı islam düşünürleri ele almış, ona bir form kazandırmış ve "en üstün şeyin ilmi" vasfı ile metafiziği daha önceki düşünürlerin getirmediği bir noktaya taşımışlardır. felsefe tarihçilerinin genel kanısına göre metafizik geleneği en iyi anlamnın yolu şu silsileden geçer: aristo>ibn sinâ>ibn arabî>sadreddin konevî. bu sıralama tartışılabilir fakat bir gerçek vardır ki son üç düşünür islam düşücesinin son iki düşünür de tasavvuf metafiziğinin genel karakterini belirleyen isimlerdir. öyleyse burdan çıkacak sonuç, metafizik önemli hem de çok önemli bir ilimdir.
- fizik olanı incelediğine göre, metafizik de olsa olsa olmayanı inceleyendir.
- fizik biliminin olan her şeyi inceleyemediğine inananların ilmi.
- (bkz: aşkın metafiziği)
- hem tarihsel (metinlerin yayımı ve yorumlanması) hem de felsefi nedenlerden ötürü metafizik, tanrıbilimle ve varlık olarak varlığın bilimiyle her zaman karıştırılmıştır.
- (bkz: metafizik öğe)
- kimi zaman bazı metinlerde türkçe'ye aşkın olarak çevrilmiş olan sözcük.
(aytok, 26.06.2007 12:41)
- fizik, işlemcinin yürüttüğü algoritmaysa, metafizik, işlemcinin yapıldığı silikondur. nasıl ki bir program mekanik bir alette mi, vakum tüplü antika bir bilgisayarda mı, yoksa modern bir silikon işlemcide mi çalıştığını anlayacak bakış açısından yoksun ise, fizik de üzerinde koştuğu donanımı anlayacak bakış açısından yoksundur. demem o ki, tanrı bir gün kâinatı bir flash diske atıp arkadaşının bilgisayarına kopyalasa bizim ruhumuz duymaz. öyleyse bundan bize ne?
- metafizik
seni bir kilise avlusunda dilenmeliyim artık
haçlara gerili avuçlarımda bir suskun çan.
–ben değil miyim şu yıkıntıların üzerinde uzanan
saçlarım darmadağınık.
seni bir sinagog avlusunda dilenmeliyim artık
çıplak ayaklarına sürmeliyim o ilençli yüzümü.
–ben değil miyim kemirip duran madde’ye verilmiş tek sözünü
aklım darmadağınık.
seni bir cami avlusunda dilenmeliyim artık
kirli bir mendil gibi sermeliyim yüreğimi önünde.
–ne var içimi kanatan bu ezan seslerinde
mihrabım darmadağınık.
*
- fiziki ve matematiksel öğeler dışında doğrudan doğruya tanrı ve din öğelerini de kapsayan kavramdır. burada bir açmaz var. metafiziğin dinsel öğeleri kapsamasını anlayışla karşılayabiliriz. mesela camiiye bağışta bulunan bir şahıs, kurtuluşunu hızlandırdığını düşünebilir. yaptığı bağışın ölümünden sonra kendisi için bir artı, ruhunun temizlenişi için bir adım olarak görebilir. şahıs böylelikle kendisinin açıklayamadığı açmaza "yaratıcı vardır" diyerek çözüm bulmuş, ruhunun, inancına karşı doğurabileceği güvensizlik duygusundan arınmak için namaz, fitre, oruç gibi bir takım inançsal davranışlarda bulunmuş olabilir. insani ve dini açıdan bakıldığı zaman metafizik öğelerin herhangi bir eksiği yok. fakat bilim açısından bakıldığında durum karışıyor.çünkü başta fizik ve matematik olmak üzere tüm bilim dalları, en başta şüpheye ve güvensizliğe ihtiyaç duyuyor.duyduğu şüphe çerçevesinden yarattığı kuşku ile yeni ufuklara yelken açıyor.peki bilim, metafiziği; yani kendisinin açıklayamadığı bazı somut gerçeklerin varlığını kabul ederse ne olur?doğal yapısı olan kuşkuculuk ilkesinden saparak,kabullenme evresine geçmiş olur.sonuçta bu nokta bilimin ilerlemeyi durdurduğu nokta olarak kabul edilebilir.
- kanta göre pratik aklın yapamadığıdır.
nietsche ise metafizik yapamıyorsam o zaman yoktur der.
halbu ki: (bkz: onların kalpleri vardır onunla aklederler)
|