mehmet kaplan  

(1915-1986)metne dayalı, psikolojik verilerdem yola çıkıp sanatçının kişiliğiyle edebiyat eseri arasındaki ilişkileri irdeleyen, sanatta yaratıcılığı ve estetik ölçüleri arayan bir eleştiri anlayışını benimsemiştir.

nesnel ölçütten ne anladığını çok merak ettiğim merhum edebiyat profesörü. edip cansever için "yapmacık", nazım hikmet için vatan haini gibi tabirlerin nesnelliğin neresine düştüğünü, kaplanın deyimiyle, anlayacak tahayyüle vakıf değilim ne yazık ki.

şiir ile hikaye ve roman tahlilleri kitaplarında bu subjektif nesnellik göz doldurmakta.
kaplan için söylenecek bir şey var ki, umarım sevgili asistanı, prof. abdullah uçman da farkına varır bunun:

"şakaysa hiç komik değil, ciddiyse çok komik."

ahmet hamdi tanpınar'ın öğrencisi ve arkadaşı. ikisi birlikte yeni bir ekol yaratmışlardır. bugün takipçileri arasında kendi yetiştirdiği birçok değerli profesör vardır: inci enginün, zeynep kerman, sema uğurcan bunlardan birkaçıdır. edebiyat bilimiyle ilgilenenler için önemli bir kaynaktır. "hikaye tahlilleri" kitabında en güzel türk öykülerini bir araya getirmiştir

tanzimat sonrası türk edebiyatı tarihçiliğinin ahmet hamdi tanpınar ekolüne mensup en büyük isimlerinden biri. mehmet kaplan'ın, istanbul üniversitesi edebiyat fakültesi'ni bitirince asistanlığı kesinleşmişse de kimin kürsüsünde çalışacağı bilinmemektedir. o dönemde fakülteye gelen ve yeni kurulan "tanzimat edebiyatı kürsüsü"nün başına geçen tanpınar, mehmet kaplan için bir şans olur. daha sonra bir yazısında, "hamdi bey edebiyat tarihini yazdı, ben de alim oldum" demiş ve yetişmesinde tanpınar'ın "19 uncu asır türk edebiyatı tarihi" isimli eserinin büyük payı olduğunu vurgulamıştır. türkiye'de edebiyat tarihçiliğinin kurucularından biri olarak kabul edilen prof. fuat köprülü'den sonra bu işe yeni bir bakış açısı kazandıran tanpınar'ın bilhassa psikanalitik meseleleri önemsemesi, mehmet kaplan'ın en çok etkilendiği nokta olmuştur. sonraki dönemde kaleme aldığı ve aynı zamanda doçentlik tezi olan "tevfik fikret devir-şahsiyet-eser" isimli kitabıyla edebiyat tarihine ve metin tahliline çok yeni bir bakış açısı getirmiştir. daha sonra yazdığı "şiir tahlilleri 1-2", "hikaye tahlilleri", "tip tahlilleri" gibi kitaplarla bu bakış açısını geliştirmiş ve sistemli bir düşünce haline sokabilmiştir. yıllarca tanpınar'la dostane bir ilişki içinde bulunmuş olan kaplan, tanpınar'ın şiirlerini "tanpınar'ın şiir dünyası" isimli kitabında, freud ve jung'un psikanalitik tesirleri altında tahlil etmeye çalışmış ve denebilir ki bu konuda bir çığır açmıştır. bugün türkiye'nin dört bir yanına yayılmış üniversitelerdeki doktorantları, onun bu metodunu yaşatmak ve geliştirmek peşindedirler. bu isimler arasında ilk olarak inci enginün, zeynep kerman, orhan okay, birol emil, abdullah uçman, mehmet tekin, rıza filizok, bilge seyidoğlu, muhan bali, bilge ercilasun gibi hocalar sayılabilirler. bu isimler, hocaları olan kaplan bey'e sonsuz bir sadakatle bağlıdırlar ve bilhassa bu taraflarıyla çok takdir toplarlar.

mehmet kaplan, sadece edebiyat tarihçiliğine yeni metodlar kazandırmak, büyük ve önemli eserler yazmakla meşgul olmamış, bugün sayısı binlerle ifade edilen öğrencilerinin en sevilen hocası olmuş, hayatı boyunca bilimsel ve insani ahlakın en önde gelen timsallerinden birini şahsında yaşatmayı bilmiştir. bütün bildiklerini öğrencilere ve etrafındaki tüm insanlara anlatmayı kendisi için en büyük vazife kabul etmiş, bu uğurda kitap, makale, deneme yazmak, ders, konferans, panel vermek gibi her türlü yolu denemiş, tamamında da büyük bir başarı elde etmiştir.

1986 yılında öldüğünde arkasında onlarca kitap ve yüzlerle ifade edilen makale ile birlikte, hatırasını yaşatmayı en büyük amaç edinmiş birçok doktora talebesi, binlerce öğrenci ve kendisini çok seven bir insan kitlesi bırakmıştır. eserlerinden bazıları şunlardır:

tevfik fikret, devir - şahsiyet - eser
tanpınar'ın şiir dünyası
türk edebiyat üzerinde araştırmalar 1 - 2
şiir tahlilleri 1 - 2
hikaye tahlilleri
tip tahlilleri
kültür ve dil
büyük türkiye rüyası
ali'ye mektuplar

bütün şiir ve roman eleştirlerini en sonunda gelip estetik kuramcısı ve edebiyat eleştirmeni alain'e ve hocası ahmet hamdi tanpınar'a bağlamasıyla meşhur yeni türk edebiyatı hocası.

itü bilgisayar mühendisliği 2007 mezunları arasında bölüm birincisi olacak sevgili oda arkadaşım. (bkz: swh)

bazı edebiyat kuramlarının kanaatlerine göre ahmet hamdi tanpınar'la birlikte altın zincire katıldığı savunulan yazar.

nesillerin ruhuadlı eserinde türk insanının tanzimattan beri içinde varolan dilemmayı anlatmaya çalışan ve bu ikilem arasında milliyetçilik fikrini şovenlikten farklı bir üslupla ele alan edebiyat bilgini.

çanakkale onsekiz mart üniversitesi nde türk dili dersleri veren çok bilgili,her üniversiteye lazım bir öğretim görevlisi olmasına rağmen akademik kariyer basamaklarında pek yükseklere tırmanamamış bir öğretim görevlisidir.

bazı çömezedebiyat öğrencileri tarafından isim benzerliğinden dolayı ünlü edebiyatçı mehmet kaplan ile karıştırılır halbuki asıl mehmet kaplan (bkz: hakiki koç) öleli nice seneler olmuştur.bu gerçek anlaşılınca , her konuda komiklikçilik yapan öğrenciler tarafından yıllarca geyik konusu yapılır.

ahmet hamdi tanpınar ekolünden gelen türk dili ve edebiyatı öğretim üyeleri tarafından kutsal sayılan öğretim üyesi, araştırmacı, eleştirmen. türk dili ve edebiyatı bölümü öğrencileri, şiir tahlilleri, hikaye tahlilleri, türk edebiyatı üzerinde araştırmalar gibi kalın ciltlerdeki son derece zorlayıcı bir dille yazılmış makaleleri binbir güçlükle okumaya ve sınavlarda birebir tekrarlamaya zorunludur. mehmet kaplan, türkiye'deki akademik hayat dışında okunmaz.

aynı mehmet kaplan, "hikaye tahlilleri" adlı kitabında, kendisiyle tamamen karşıt dünyagörüşü taşıyan aziz nesin ve sabahattin ali'nin birer hikayesini tahlil etmiş, her iki yazarın yaratıcı yönlerini övmek zorunda kalmıştır.

nihal atsız ile bacanaktır..

(bkz: gereksiz bilgiler)