cengiz aytmatovun gün uzar yüzyıl olur adlı eserinde bahis ettiği , çinliler tarafından ağır işkenceler ile bilincini yitirerek kimliğini ve geçmişini kaybeden kölelere verilen isim.
esirin kafası traş edilir. yeni yüzülmüş deve derisi kazınmış kafaya bağlanır ve esir çölde bir direğe bağlanır. esir ya çölde ölür ya da kuruyan deve derisinin kafasını sıkıştırması ile hafızasını kaybeder, insanlıktan çıkar, sadece yemek için efendisine çalışan bir köle yani mankurt olur. dahası mankurtun saçı deve dersinin içine doğru uzadığı için saçlarını kökünden yolmadan çıkaramaz deriyi.
bu terim bugün türk cumhuriyetlerinde dilini ve tarihini unutmuş, sadece rusça konuşabilen türkler için kullanılır.
(bkz: gün uzar yüzyıl olur)
cengiz aytmatov un gün olur asra bedel isimli kitabında bahsetiği bizim avarlar dediğimiz avrupalıların ise juan juan dedikleri allahsız millet tarafından işkence sonucu benliğini yitiren türklere verilen isimdir....
mankurt tıpkı kitaptaki nayman ananın oğlu colaman gibi efendisi ne derse onu yapar onun emriyle öz annesini bile öldürür. cengiz aymatov geçmişteki bu olayı günümüze uyarlamış ve özbenliklerini unutan çağdaş mankurtlara gönderme yapmıştır.
eskişehir şehir tiyatrolarında oynanıcak oyun. provalar turgut özakmanda sürmekte. bunun için emir murat izci taaa st.petersburga gitti görüşmelere dramaturg şafakla birlikte. oyunun provalarından yavaş yavaş fotoğraflar görmekteyiz... hadi hayırlısı. st.petersburg oyuncuları ve eskişehir şehir tiyaroları oyuncuları ortak yapımı. güzel olucak. gençlik oyunu olcakmış.
bir de yetkili ağızdan dinleyelim neymiş bu mankurt oyunu:
eskişehir büyükşehir belediyesi şehir tiyatroları onuncu sezonunda, uluslararası alanda ses getirecek yeni gençlik oyunu “mankurt”’un provalarına başladı.
şehir tiyatroları, ünlü rus yazar cengiz aytmatov’un, “gün olur asra bedel” adlı romanından uyarlanan “mankurt” adlı oyununun provalarını, st. petersburg ve eskişehir’de, rus ve türk oyuncuları eşliğinde sürdürüyor.
“mankurt” oyunu, eskişehir büyükşehir belediyesi şehir tiyatroları ile, st. petersburg theatre for younger generation tiyatrosunun ortak projesi olarak çalışılıyor. oyunun eskişehir şehir tiyatrolarındaki yorumunda, serhat onbul, gamze demirer ve tulga serim rol alırken, st. petersburg theatre for younger generation tiyatrosunda, nina shepeleva, julia aleksiyeva, valerij zinoviev ve luba zinovieva rol alıyorlar. her iki yorumunda yönetmenliğini eskişehir şehir tiyatroları’nın kadrolu sanatçılarından emir murat izci üstleniyor.
oyun, her iki ülke tiyatrosunun kendi festivallerinde gerçekleştireceği özel gösterimlerde ise, türk ve rus oyunculardan karma ekipler oluşturularak sahnelenecek.
gördüğü baskı ve zorbalıklar yüzünden hafızasını kaybeden mankurt, insan olduğunu unutmuştur. onu aramaktan asla vazgeçmeyen annesi nayman ana, sonunda oğlunu bozkırda bulur. mankurt ne yapacaktır şimdi? kendisine ekmek veren zorba efendisiyle mi kalacak, yoksa insan olduğunu hatırlayıp annesi ile, yaşadığı topraklara mı dönecektir?
çağımızda da üstünde önemle durulan kimliksizleşme, insansızlaşma gibi temel sorunlara parmak basan oyun, ekim ayından itibaren eskişehir seyircisi ile buluşacak. ayrıca “mankurt” başta rusya olmak üzere birçok yurtdışı tiyatro festivali’nde de sahnelenerek ülkemizi temsil edecektir.
eskişehir büyükşehir belediyesi şehir tiyatrolarının büyük bir özveri ile sahneye koyduğu gençlik oyunu. gel gelelim st. petersburg theatre for younger generation tiyatrosu ile işbirliği içinde rus oyuncuların da katılımı ile oynandığından midir nedir, tiyatronun sitesinde de yer alan yukardaki alıntı metinde koskoca kırgız yazarın "unlu 'rus' yazar" olarak anılır.
zaten garabetin kendisidir o rusların o oyunda olması. zira kitabı okuyanlar oradaki derin kapitalizm eleştirişinin (kırgız yazarımız o dönemde kendini kısıtlamak zorunda kalmıştır) ne kadar belirgin olduğunu bilirler. bir söylentidir, kitabın aslının daha sert olduğu, yazarın sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği baskısı altında ancak hafifletilerek yayımlanabilmiş olması.
oradan çıkartılan bölümler daha sonra karşımıza "cengiz hana küsen bulut" olarak çıkacaktır.
ne diyorduk... ne işi var rusların o oyunda, belki de yazarı 'rus' ya hani, o açıdan ruslarla iş birliği de yapılmış olabilir mi ???
