malcolm x  

muhammed alinin kankası

amerika'da müslümanlığın yayılması için zamanında hayli çalışmış ve başarılı da olmuş olan zenci lider.

(bkz: i have a dream)

önceleri elijah muhammed taraftarı iken islam ülkelerini yaptığı ziyaretlerde elijah'nın dini çarpıttığını farkedip ondan ayrılmış, bir konferansta suikaste kurban gitmiş amerikalı müslüman önder.

(bkz: malcolm in the middle)
(bkz: serbest çağrışım)

hacca gittikten sonra düşüncelerinde büyük değişiklikler gerçekleştiren ve bunları uygulama safhasında bütün vaktini ve gücünü harcayan arkasına amerikadaki zenci müslümanları almış lider

ayrıca hayatının anlatıldığı spike lee imzalı bir filmin de adıdır.spike lee objektif bir şekilde malcolm x in hayatını buhranlarını iniş çıkışlarını yansıtmıştır bu filmde.hacca gidip gerçek islamı keşfedince ırkçı siyahiler tarafından öldürülmüştür.denzel washington bu filmdeki performansıyla oscar'a aday olmuştur.

avrupa'nın dört bir yanında şu an hayaleti dolaşmakta olan ve
kendi yarattığı alevler içinde kıvranan paris'in üzerinden yükselen dumanla aziz ruhu yeni baştan tütsülenen büyük adam.
artık tüm mağripli çocuklar malcolm'dur.

kendisiyle yaptığı ikili görüşmeleri bir kitap olarak yayınlayan -ki bunu en önemli eseri olarak görür- alex haley in deyimiyle:
"başlangıçta, ilk zenci müslüman hareketinin öncüsü elijah muhammed'in bağlısı olarak ırkçı düşünceler taşıyorken, hac dolayısıyla islam dünyasına yaptığı bir gezi onu bu düşüncelerden döndürdü. artık kendisini islamın'ın sömürgecilik ve ırkçılık karşıtı evrensel mesajını tüm dünyaya iletmeye adamıştı. bu amacını kitleler çapında gerçekleştirmeye çalıştığı toplantılardan birinde suikaste uğrayıp 25 şubat 1965'de öldürüldü."

türkiye'de ilgi görmesinin tek nedeni müslüman olması olan adam.müslüman olsun da nasıl olursa olsun düşüncesi ile dolu insanların mike tyson-evander holyfield maçında da müslüman tyson'ı destekleyip kulak ısırma olayı meydana gelince yoğun bir afallama geçirdiğini unutmamak lazım.malcolm x örneğindeki gibi amerika'da zenciler için müslümanlığı seçmek beyazlara karşı direniş simgesi.

(bkz: kuklayı değil kuklacıyı vur)

201 dakikalık malcolm x in hayatını anlatan film. açıkcası film malcolm x in hayatını ne kadar doğru ne kadar yanlış anlatmış bu konuda bi şeyler yazamayacam çünkü bilgim yok ancak filmde özellikle hacdan önceki bölümlerde islam izleyicilere yanlış yansıtılmış. ilk olarak namaz nedir tam olarak belirtilmemiş. sadece dua edilerek gerçekleştirilen bir ibadetmiş gibi gösterilmiş. ikincisi elijah muhammed e bir nevii peygamberlik rütbesi verilmiş. evet gerçek hayatta böyle olmuş nation of islam elijah muhammede böyle davranmış olabilir ama film bu hissi verememiş. islamı bilmeyen birisi bu filmle rahatlıkla islamda kişileri tanrılık mertebesine kadar yükseltildiğini düşünebilir. ayrıca filmde peygamberimiz * siyahi olarak tasvir edilmiş ki bunun yanlış olduğunu herhangi bir müslüman bile rahatlıkla bilebilir. son olarak camiler olması gerektiğinden farklı gösterilmiş. malumunuz camilerde sadelik esastır ve temel ibadet olan namazın kılınması için geniş ve düz bir alan gereklidir camilerde. ancak bu filmde camiler kiliselerin süssüz modeli olarak gösterilmiş. velhasıl kelam kendi izlenimime göre bu film çekilirken herhangi bir islam bilginine onu bıraktım herhangi bir müslümana danışılmamış.

elijah mohammed'ın aksine ırkçı olmayan, sadece bana saldırana saldırırım felsefesini benimsemiş ve islam'ı iyi kavramış bir abimizdi malcolm. onun barışçıl yaklaşımı gayrimüslimlere tatlı geldiği için çoğu hak din olan islam'a geçiyordu. elijah'ınsa "zenci olmayanın ağzını burnunu kıralım" yaklaşımı ise oldukça iticiydi ve islam'ı yanlış tanıtıyordu. malcolm'ın elijah tarafından öldürdüğü söylenir fakat bence amerikan güçleri tarafından vurulmuştur. malcolm x'in biraz daha hayatta kalsa zencilerin çoğunu ayağa kaldıracağı gerçeği düşünülünce bu biraz daha mantıklı geliyor. ki onun ölümünden sonra nation of islam müslümanların bile sevmediği ırkçı bir kurum haline gelmiştir, huzur içinde yat malcolm. beyazlara karşı verilen mücadeleyi keşke biraz daha devam ettirebilseydin, keşke şu anda zencilerin ne halde olduğu görebilseydin, eskiden hiç değilse sesleri çıkardı, şimdi o da yok. (bkz: black is beautiful)

avukat olma isteğiyle dalga geçilen , "pis zenci" lafını bir lakap sanan bir çocuk, uyuşturucu müptelası ve satıcısı bir genç, bir hırsız, bir mahkum ve en sonunda bir müslümandır. ırkçı bir müslüman zenci aydını. ta ki hacca gidip sarışın, esmer, sarı, siyah tüm renklerden insanların aynı kaptan kardeşçe yemek yiyebildiklerini görünce müslüman bir eşitlikçi fikir adamı olmuştur. işin acı yanı ise hayatındaki bu kadar kötü devre arasında en sonunda insanlığa dünyaya büyük bir ölçekle ve sevgiyle bakmayı başardığı zaman öldürülmesidir.

bir taş at
bir taş daha at
bir şiir ateşle
bir yumruk yükselt
sesini yükselt
bir çocuk yetiştir
bir maske tak
duvara bir slogan yaz
şehitleri an
bir hayal kur
bir barikat kur
tarihine sahip çık
sokaklara sahip çık
bir slogan at
bir kurşun at
bir tohum ek
bir ateş yak
bir cam kır
terle
sahte belge düzenle
bir bildiri bastır
bir kanun kaçağını barındır
bir yara sar
bir dosta sevgi göster
silahını temizle
hakikati söyle
bir miting düzenle
arkanı kolla
gökyüzüne bak
iz bırakma
işçilerden öğren
bir yoldaşa öğret
bir hücreyi ziyaret et
bir savaş esirini kurtar
fbı'ın gizli dosyalarını çal
kendi kalbini çal
parolayı aklında tut
bir aynasızı silahsızlandır
bir füzeyi çalışmaz hale getir
bir fıkra anlat
bir plan yap
bir ümit ışığı gör
bir teoriyi test et
bir dogmaya meydan oku
korkunu kullan
ismini değiştir
bir damla gözyaşı akıt
haritayı incele
hainlerle hesaplaş
ağırlığını hakkıyla taşı
biraz daha ağırlık kazan
sevmek için mücadele et
sevdiğini bir daha söyle
sınırı aş

der ve özetler..

babası beyaz ırkçılar tarafından öldürüldükten sonra annesi tarafından koruma barınaklarından birine terkedilmiş olan asıl adıyla malcolm little, 20 yaşındayken hırsızlıktan dolayı hapse girmiş, orada elijah muhammed'in öğretileri ve filozofi üzerinde yoğunlaşarak 1946'da henüz hapisanedeyken nation of islam'a katılmıştır.
hapishaneden çıktığı sene (1952) yılında tarikatın başkanı olmuştur.

biraz islam biraz da zenciler üzerine bir film. malcolm adındaki kişinin pislik birisi iken hapishaneye girdikten sonra tanıştığı kişinin yardımı ile doğruyu bulması ve başlarda kendini ırkçı bir yaklaşım ile ifade ederken hacca gittikten sonra bütün insanların eşit olduğunu daha iyi kavrayıp düşüncelerini bu yöne çevirmesini anlatmaktadır.

filmin başındaki konuşma;

esirgeyen ve bağışlayan allah'ın adıyla.
alemlerin rabbi, bir allah'a şükürler olsun.ona sonsuza dek şükredeceğiz.
o, karşımıza üstad fard muhammed kişiliğinde çıktı ve hz. elijah muhammed'i diriltti.
- amin.
- amin.
- es selamü aleyküm!
- ve aleyküm selam!
- nasıl hissediyorsunuz?
- harika!
- kimi duymak istiyorsunuz?
- malcolm x!
- onu çağıracak mıyız?
- evet!
evet, onu çağıracağız!
şimdi, onun ağzından dinleyelim.karşınızda vaiz malcolm x!
alkışlarınızla buraya geliyor!
sevgili kardeşlerim. buraya size, beyaz adama meydan okuduğumu söylemeye geldim.
beyaz adamı, dünyadaki en büyük katil olmakla suçluyorum.
beyaz adamı, dünyadaki en büyük köle tüccarı olmakla suçluyorum!
bu dünyada beyaz adamın gittiği hiçbir yerde barış ve huzur görülmemiştir.
gittiği her yeri cehenneme çevirdi.
gittiği her yere yıkım götürdü.
onu bu yüzden suçluyorum. onu, dünyadaki en büyük insan taciri olmakla suçluyorum.
onu, dünyadaki en büyük katil olmakla suçluyorum!
bu dünyadaki en büyük hırsız ve zalim olmakla suçluyorum!
beyaz adamı dünyadaki en büyük hain olmakla suçluyorum!
dünyadaki en büyük sarhoş ve pislik olmakla!
suçlamaları reddedemez.
suçunu inkar edemez!bu suçların kanıtlarıyla yaşıyoruz!
siz de, ben de kanıtız.
siz amerikalı değil,amerika'nın kurbanlarısınız!
buraya gelmek sizin seçiminiz değildi.
siz, siyah adam ve siyah kadınlar, "bizi alın da amerika'yı birlikte inşa edelim." demediniz.
size, "zenci, gemiye bin,seni amerika'nın inşası için götüreceğim." denildi.
burada doğmak sizi bir amerikalı yapmaz.
ben amerikalı değilim.siz amerikalı değilsiniz.
siz amerika'nın kurbanı olan, 22 milyon siyah insandan birisiniz.
siz ve ben,biz hiç demokrasi görmedik.
georgia'daki pamuk tarlalarında demokrasi görmedik.
burada demokrasi yok.
harlem sokaklarında, brooklyn sokaklarında, detroit sokaklarında,
ve chicago'da demokrasi görüyor musunuz.
burada demokrasi yok.hiç demokrasi görmedik!
tüm gördüğümüz ikiyüzlülük!
biz bir amerikan rüyası görmüyoruz.
yalnızca amerikan kabusunu yaşıyoruz.
malcolm'u seviyoruz!malcolm'u seviyoruz!

(bkz: el hajj malik el shabazz)

''..siyah güzeldir..defter sayfaları beyazdır, sayfalara anlam katan üzerindeki siyah harflerdir..''

(bkz: el-hac malik el-şahbaz)

alex haley tarafından biyografisi yazılmış olan, siyahi hakları konusunda mücadele etmiş kişi. babası bir papazdır. beyaz kadın ticaretinden tutun, uyuşturucuya kadar bütün pis işlere bulaşmıştır. kendisi babasının en sevdiği oğludur bunun sebebini "ben çocukların içindeki en beyaz tenli olanı idim belki de bu yüzden babam en çok değeri bana verirdi" şeklinde açıklamaktadır kitabında. asıl ismi malcolm x tir. ve hristiyan bir ailede büyümüştür. siyahilerin ezilmesi konusunda çok büyük rahatsızlık duymaktadır. ve birgün hapse düşer. hapiste elijah muhammed in öğretisi ile tanışır. elijah muhammed denen adam müslümanlık ile tanıştırır malcolm x i fakat alex haley in yazdığı biyografiye göre sahtekarın tekidir. kendini peygamber ilan etmiştir. malcolm x ise hacca gitmiş orada elijah muhammedden öğrendiğinin gerçek din olmadığını anlamış, ismini malik el şahbaz olarak değiştirmiştir. hacdan dönüşte gerçekleri insanlara anlatmaya başlayınca elijah muhammed ile ters düşmüş ve nihayet elijah muhammedin adamları tarafından yanlış hatırlamıyorsam bir konferans dönüşü yada konferans esnasında öldürülmüştür. alex haley gayet güzel bir şekilde hazırlamıştır biyografiyi. keyif ile okunabilir.

ırkçılığa karşı olduğu için kendi ırkı tarafından 16 kurşunla şehit edilmiş müslüman.

kendisiyle aynı dönemde yaşayıp benzer bir akibete uğrayan martin luther king tarafından, şiddet karşıtı olmaması nedeniyle pek tutulmayan müslüman zenci lider. buna karşın dr. king'e sürekli mektup yazmış, onu müslüman siyahların düzenlediği organizasyonlara davet etmiştir. kişilik olarak da söylem ve eylem bakımından da, martin luther king'den çok farklıdır. martin luther king ırkçılığa karşı mücadelede evrenseli yakalamış bir dava adamıdır, baptist bir papaz olduğu halde davasını "hıristiyan zencilerin hakları" biçiminde marjinalize etmemiştir. buna karşın malcolm x sadece bir cemaat lideridir. onunki ırkçılığa karşı topyekün bir mücadeleden çok, ırkçılık karşısında mecburi bir varoluş kavgasıdır. king bir çok beyazın da saygısını ve desteğini kazanmış; oysa malcolm x beyazların desteğini istememiş, bilakis onları dışlamıştır.

aklığı hidayetin,
kokainin beyazlığı...
paklığı, bir kara tenin
ve yüz-süzlerin bey-azlığı.

ah nesli tükendi malkımların!
bir konjöktürellik ki sorma!
beyaz adam hemen aşağımızda malkım!
hem başımızda!
düşün!
oraları alamadık,
buralar düştü.
zihnimizde abdülhamit
dilimizde balkan matemi.
ki bir tek biz ayırmayız
sofyadan felluceyi,
beyazdan esmeri.

...

ama birileri tıpkı sen!
bir ruh, ancak bu kadar sen!
ve gelmekte ardınca,
binlerce, milyonlarca,

...

sadık yolcu,
şahadetin mübarek,
amel defterin apak.

...

canın cennete adamım!

parametrik bir isim.

ayrıca (bkz: kyle xy)

"kimse sana özgürlük veremez. kimse sana eşitlik veya adalet veya başka birşey veremez. eğer adamsan, sen alırsın."
sözünün sahibi, ayrıca bir filmi de çekilmiş olan teşkilat, cesaret adamı. filminin izlenmesi gerekir.