leninist örgütlenme üstünde ufak tefek değişiklikler yaparak çayanizm diye de anılan örgütlenme türevini ortaya çıkarmış kişidir. tokat'ın niksar ilçesine bağlı kızıldere köyünde 30 mart 1972'de rehinelerle birlikte ölüdürülmüştür.türkiye'in gördüğü en büyük devrim önderlerden birisidir...
ayrıca da dev-yol mahir çayan'nın görüşleri üstüne oluşturulmuş siyasi bir örgüttür.
adına türküler yakılmış marksist/leninist, devrimci. siyasi fikirlerini toplu eserler isimli kitabında anlatmıştır. politikleşmiş askeri savaş stratejisi ve suni denge kavramlarını; türkiye'nin yeni-sömürge olduğunu, devrimin şehir-kır diyalektik bütünlüğü ile yapılabileceğini ortaya koymuştur.
bir rivayete göre deniz gezmiş ve arkadaşlarını** kurtarmak için, arkadaşları ile, 3 adet ingiliz teknisyeni rehin alıp niksar'da depo benzeri bir yere sığınmıştır. derin devlet kuvvetleri tarafından rehinelerle birlikte katledildikleri söylenir.
kim ne derse desin bence kahramandır. kendisini öldürenler gibi niteliksiz bir katil değildir. okumuş, yazmış adamakıllı teoriler üretmiş, marxizmi benimsemiş bir insandır.
ölümü türkiye'ye tahmin edilenden çok daha fazlasına malolmuştur.
zamanında fikir kulüpleri federasyonunda başkanlık yapmış, kesintisiz devrim 1-2-3 adlı üç kitabı bulunan,zamanın devrimci liderlerinden biri. günümüzdeki bir çok devrimciden farkı; bu insanların, ''bir şeyi nasıl daha güzel hale getiririz'' felsefesini benimsemiş olmalarıydı kanımca.
doğru veya yalnış, inandıkları saf ve temiz idealler uğruna öldü o ve onun gibiler.
"devrim yolu engebelidir, dolambaçlıdır, sarptır...
kurtuluş bayrağı bu yolu tırmanan gerillaların birbirine iletmesi ile oligarşinin burcuna dikilecektir.
her engebede düşen gerillaların gövdesi
bir devrin fırtınası yaratır...
düşen gerillaların kanı devrim yolunu kızıllaştırır, aydınlatır...
düşenler geride kalmazlar,
onlar;
emekçi halkın kalbinde, ruhunda ve bilincinde, devrimin önder ve itici sembolleri olarak yaşarlar...
ve onlar;
liderdirler, liderler devrim savaşında masa başında oturmazlar, bu savaşta ön safta savaşırlar...
düşenler devrim için;
devrim yolunda vuruşarak düştüler...
kalbimize, ruhumuza ve bilincimize gömüldüler...
onlar;
kurtuluşa kadar savaş
şiarını devrim yoluna kanlarıyla yazdılar...
yolumuz;
devrim yolunda düşenlerin yoludur..."
ülkeleri için en iyisini isteyen tek amaçları bağımsız türkiye olan ama denizlerin,yusufların terörist,nazım'ın vatan haini,avrupa birliğine girmemizi isteyen,amerikaya daha da çok bağımlı olmamızı isteyenlerin de kahraman ilan edildiği ülkemde değeri anlaşılamayan güzel insan
kendisi gayet de hazır cevaptır.tünel kazarak firar etmiş ve daha sonra yakalanıp hakim karşısına çıkarılmıştır.tünel kazdınız tamam da toprağı nereye sakladınız diye soran hakime 'topraksız köylüye dağıttık' cevabını vermiş ve beni sırf bu sözüyle bile kendisine hayran bırakmıştır.
türkiye devrimci hareketinin bugün geldiği noktada 119 örgüt vardır. ve bu 119 örgütün bir çoğu mahirin çizgisini benimsemiştir.
yani diyebiliriz ki türkiye sol hareketinin babasıdır mahir! 80 dönemine damgasını vurmuş olan devrimci yol hareketi de mahirin bıraktıklarından yola çıkarak eyleme geçmiştir. devrimciyol'u devrimci sol'u halkevleri, halk kültür merkezi ve daha niceleri..
eğer katledilmeseydi bugünkü türkiye sosyalist hareketi bambaşka bir noktada olabilirdi.
amaçları sadece bağımsız türkiye savunmaktı ne yazık ki türkiye cumhuriyeti bu insanları hiç bir zaman anlayamamıştır. her 30 martta bir hüzün çöker yüreklere ağlar yanlızlık
türkiye halk kurtuluş partisi ve cephesi (thkp-c)'nin kurucularından. 14 ağustos1945'de samsun'da doğdu. babası devlet memuruydu. ilköğretimine üsküdar halil güçlü ilkokulu'nda başladı ve paşakapısı ilkokulu'nda tamamladı. orta okul ve liseyi haydarpaşa lisesi'nde tamamladı ve 1963'te istanbul üniversitesi hukuk fakültesi'ne girdi. burada bir yıl eğitim gördükten sonra ankara siyasal bilimler fakültesi'ne kaydoldu.
bu arada türkiye işçi partisi (tip)'ne ve fikir kulüpleri federasyonu (fkf)'ye bağlı sosyal bilimler fakültesi (sbf) kulübü'ne de giren çayan, 1965'te bu örgütün başkanlığını yaptı.1967'de kısa bir süre fransa'ya gitti. 1968'de izmir'de 6. filoyu protesto gösterilerinde gözaltına alındı, sonra serbest bırakıldı.
bu yıllarda tip ve fkf içinde başlayan tartışmalarda milli demokratik devrim (mdd) görüşünü benimsedi. sbf içindeki etkinliğinde bu görüşü doğrultusunda davrandı. yusuf küpeli'nin fkf başkanı olduğu bu dönemde, gerek sbf'de ve gerek ankara'daki devrimci mücadele içinde aktif olan çayan, tip adına zonguldak ve karadeniz ereylisi'nde çalışmalarda bulundu. bu gezide sadun aren ve tip senatörü fatma işmen'in tutumunu eleşirdi. bu konudaki düşüncelerini "aren oportünizminin niteliği" adı altında, türk solu adlı dergide yayınladı. bu arada mdd doğrultusunda ideolojik çalışmalarını yoğunlaştıran çayan emek dergisi'nde kenan somer'in "devlet, devrim ve lenin" ve "devrim nasıl tanımlanmalı" başlıklı yazılarına türk solu'nda "revizyonizmin keskin kokusu" adı iki yazıyla cevap verdi.
9-10 ekim 1969'da ankara'da yapılan ve türkiye devrimci gençlik federasyonu (dev-genç) adını alan fkf kurultayında yapmış olduğu uzun konuşmayla dikkati çekti. bu dönemde yusuf küpeli ve münir aktolga ile davranan çayan, 1970'de gülten savaşçı ile evlendi. 17-18 ekim 1970'de divan başkanlığını yusuf küpeli'nin yaptığı son dev-genç genel kurulunda da önemli bir konuşma yaptı. bu konuşmada mihri belli ile olan fikir ayrılıklarının üstüne gitti.
29-30 ekim 1970'de ankara'da tip genel kurulu toplandığı sırada, bu kongreye katılmış mdd görüşünü benimseyen delegelerle ve delege olmayan işçi ve öğrencilerle birlikte düzenlenen "proleter devrimcilerin sohbet toplantısı"ndan sonra mihri belli ve grubu ile olan anlaşmazlık kopma noktasına geldi. mahir çayan, yusuf küpeli, ertuğrul kürkçü ve münir ramazan aktolga imzasıyla yayınlanan "aydınlık sosyalist dergi'ye açık mektup" ise bu süreci noktaladı.
türkiye halk partisi (thkp)'nin kuruluş çalışmalarını da yürüten mahir çayan, genel komite tarafından merkez komiteye getirildi. komite içinde yapılan görev paylaşımı sonucunda, thkp'nin siyasal ve ideolojik görüşünün düzenlenmesinden sorumlu oldu. bu konuda kurtuluş dergisinde yazılar yazdı.
bu sırada thkp'nin şehir gerillası eylemlerini de planlayan çayan, 12 şubat 1971'de ankara'da ziraat bankası küçükesat şubesi soygununa katıldı. şubat 1971'de istanbul'a geçti ve eylemlerine burada devam etmek için çalışmalara başladı. 15 mart 1971'de türk ticaret bankesı erenköy soygununa karıştı. bunun ardından işadamları mete has ve talip aksoy'un kaçırılıp 400 bin lira fidye alınması eylemine katıldı bu arada thkp'nin tüzüğünü münir ramazan aktolga ile birlikte hazırladı. aynı günlerde "ihtilalin yolu" adlı parti bildirisini de kaleme alan çayan, 17 mayıs 1971 günü israil'in istanbul başkonsolosu ephrahim elrom'un kaçırılması eylemini ulaş bardakçı ve hüseyin cevahir ile birlikte gerçekleştirdi.
29 mayıs 1971'de hüseyin cevahir ile birlikte kaldıkları evden kaçıp, sığındıkları bir başka evde sibel erkan'ı alı koydular. burada güvenlik kuvvetleri tarafından kuşatıldılar. 1 haziran 1971' de polisin aştığı ateş sonunda hüseyin cevahir öldü. intihara teşebbüs eden mahir çayan yaralı olarak ele geçti. bir süre hastanede yatan çayan, daha sonra tutuklanarak hakkında tc kanun 146. maddesini ihlal etmekten dolayı dava açıldı. mahir çayan duruşmasının savunma aşamasında 29 kasım 1971 günü ziya yılmaz, cihan alptekin, ulaş bardakçı ve ömer aynayla birlikte kartal-maltepe askeri cezaevi'nden kaçtı.
bir süre istanbul'da kalan çayan, bu süre zaafında örgüt içinde baş gösteren anlaşmazlığı tartışmak üzere 12 aralık 1971' de yusuf küpeli ve münir aktolga ile görüştü. ancak bu görüşmede bir sonuç sağlanamadı. ve çayan içerde oldukları süre içinde partinin çizilmiş olan stratesjisini terk ettikleri gerekçesi ile merkez komitesi'ndeki bu iki arkadaşını suçladı. daha sonra genel komite'deki diğer üyelerinde onayı ile yusuf küpeli ve münir ramazan aktolgan'ın thkp' den ihraç edilmesini sağladı.
ocak 1972' de istanbul'dan ankara'ya gelen çayan, burada türkiye halk kurtuluş ordusu (thkp)'yle birlikte bir eylem yapılması konusunda ertuğrul kürkçü, cihan alptekin ve ömer ayna'yla görüş birliğine vardı. mart 1972'de fatsa'ya gelen mahir çayan ve arkadaşları 26 mart 1972'de ünye'deki radar üssün' de çalışan üç ingiliz teknisyeni kaçırdılar. bumdan sonra ingilizlerle birlikte niksar' ın kızıldere köyüne gelen mahir çayan ve arkadaşları, gizlendikleri evi kuşatan güvenlik güçlerinin açtığı ateş ile 30 mart 1972'de öldürüldüler.
tarihi selimiye kışlası ve kışlanın bir odası
derin bir rutubet kokusu yayılıyor etrafa
oda ama ne oda hücre hücre
kapısına kilit vurmuşlar burası türkiye, mozambik, angola, endonezya, brezilya
güneşi görmeyenlerin diyarı
tutsaklığın kapısının demir parmaklıklarının önünde
mehmed'i yükseltmişler bacım mehmed'i
nöbet değişiyor, şimdi kapının önünde bir siyahi var
mozambikli galiba
yanında iki nöbetçidaha var
endonezya bir emekçi oğlu emekçi biri
öteki de mozambikli yedi göbek köle çocuğu...
işte hayatın diyalektiği
saat 23.00 hücremde sivrisinekler
oligarşinin türküsünü söylüyorlar hep bir ağızdan
ve bir adam avazı çıktığı kadar başlıyor bağırmaya
sesler yükseliyor
ve bir koro, hep bir ağızdan özgürlüğün marşını söylüyor.
sinekler vızıltısı duyulmuyor artık
genç adam hayretle etrafına bakıyor
yanında hasan tahsin, hüseyin,sinan, alp ve daha niceleri...
bu hücre kalabalık bacım, kalabalık
asyanın, afrikanın, amerikanın devrimcileri
ve bütün mazlum uluslar bu hücrede
marş bitiyor hava yine ağırlaşıyor
sinirler bozuk herkes sıkıntılı
sivrisinekler oligarşinin türkülerini çağırmaya tekrar başlıyor
hüseyin, sinan, alp, che, pera'da ve benercinin dudaklarında sıkıntılı ve acı bir tebessüm...
emekçiler üzgün kölelerin boynu bükük
sivrisinekler memnun neşeli...
bekliyoruz ne zman kesilecek bu vızıltı
bekliyoruz sıkıntılı sinirli ve mutlu
bir bekleyiş bu...
hepimiz biliyoruz ki repertuarı bitiyor sivrisineklerin
türkiye sol hareketindeki önder isimlerin deniz gezmiş, yusuf aslan, hüseyin inan'dan ibaret olduğunu zanneden gençliğin acilen yazdıklarını, yaptıklarını öğrenmesi gereken önderlerdendir.
deniz gezmişin adının bunca ön plana çıkmasının nedeni ve televizyonlarda, basında bunca sık telefuz edilmesinde sakınca görülmemesinin nedeni örgütün beyin adamı olmamasıdır.
ancak herkesin bildiği gibi mahirden kimse bahsetmez. çünkü bugüne bıraktıkları hala korkutmaktadır birilerini. aynı hüseyin inan'ın ibrahim kaypakkayanın bıraktıkları gibi.
ne zaman ismi geçse hüzünlenir insan.. yarım bir öyküdür mahir, yaşının, düşüncelerinin, birikiminin baharında yitirilmiştir. ama 27 yaşındaki bir genç türkiyeyi derinden sarsacak fikirler bırakmıştır peşi sıra..
onlar tüm insanlar için "insanca bir yaşam" sevdaları uğruna; ölüme "hoş geldin sefa geldin" diyenlerdir. deniz ve mahir de; en bilinçli, en cesur, en önde koşan destan kahramanlarıdır. tarihteki saygın yerlerini çoktan almışlardır, ruhları şad olsun!
30 mart 1972 tarihinde, tokat'ın niksar ilçesine bağlı kızıldere köyü'nde güvenlik güçleriyle girdiği çatışmada sekiz arkadaşıyla (saffet alp, sabahattin kurt, hüdai arıkan, ertan saruhan, nihat yılmaz, ahmet atasoy, ömer ayna, cihan alptekin) birlikte öldürülen devrimci liderdir. türk solu adına gerçek anlamda tanınması gereken, deniz gezmiş'den daha az tanınmasına rağmen yazdıklarıyla ve fikirleriyle devrimciliğin düşünsel aşamasına büyük katkılar sağlayan, "bağımsızlık uğruna al kanlara boyanan" devrimcidir.
son günlerde hatırla sevgili adlı dizide yaşadıklarının gösterilmesiyle birlikte belki bazılarına adını ilk kez duyurabilmiştir ama kimilerince asla unutulmayacak olan bir vatanseverdir. yaşadıklarını ve fikirlerini ancak hakkında okuduklarımla öğrendiğim, şimdi ise (az da olsa) hatırla sevgili'de yaşadıklarını gözlerimle görme imkanına sahip olduğum ve bu nedenle beni daha da duygulandıran güzel insandır.
mahir, deniz, hüseyin, yusuf, sinan, ulaş ve nicelerine: "siz bizimleyken, tebessüm hiç eksilmedi gözlerimizden!"
edit: bunun nesini eksiledin arkadaşım? mahir'in ölüsünden bile korkuyorsunuz biliyoruz da adı bile geçince mi bu kadar tırsar insan. neyse sen de haklısın bir yerde, senin yerinde olsam bu kadar zeki bir insandan da, onu anlamaya çalışıp değerlerini yaşatma gayretinde olanlardan da korkardım.
kendi dönemindeki pek çok kişi (ibrahim kaypakkaya gibi bir kaç istisna hariç) gibi kemalizm eleştirisi yapmamış, mdd'ye yakın, kemalizme karşı ılımlı durmuştur bununla beraber kendisi kemalist değil, marksist-leninistti. kemalistleri küçük burjuvanın ilerici sol kanadı olarak değerlendirmiş, onları olası bir devrimde işbirliği yapılabilecek unsurlar arasında saymıştır. yanıldığını anlamaya ömrünün vefa etmemesi çok hazin elbette. 68 kuşağı içinde hem çok eleştirip, hem çok sevdiğim simalardan biri.
bugün 62. doğum gününü kutladığımız devrimci liderdir. birçok kaynakta doğum tarihi 14 ağustos 1945 olarak gözükmesine rağmen gerçek doğum tarihi 15 mart 1946'dır.
hatırla sevgili'nin dünkü (57.) bölümünde kızıldere katliamının gösterilmesiyle birlikte bizleri hüzüne boğarak diziye veda etmiş olan karakterdir.
"kemalizm, emperyalizmin işgali altındaki bir ülkenin devrimci-milliyetçilerinin bir milli kurtuluş bayrağıdır. kemalizmin özü emperyalizme karşı tavır alıştır. kemalizmi bir burjuva ideolojisi veya bütün küçük-burjuvazinin veyahut asker-sivil bütün aydın zümrenin ideolojisi saymak kesin olarak yalnıştır.
kemalizm, küçük burjuvazinin en sol, en radikal kesiminin milliyetçilik tabanında anti-emperyalist bir tavır alışıdır. bu yüzden kemalizm soldur; milli kurtuluşculuktur! kemalizm devrimci-milliyetçilerin, emperyalizme karşı aldıkları radikal politik tutumdur."
öldürülen tüm gençleri de hesaba katarsak, en militanı, en önde gideni odur... 27 yaşında bir adamın teorik olarak ulaştığı nokta, devrimci mücadelesini kuramsal bir derinliğe eriştirmesi ve idama gidecek arkadaşlarını döndürebilmek için silahlı mücadeleye soyunması, onu ayrıcalıklı bir yere oturtuyor. belki koşullar öyle getirdi ve kendine yaraşır şekilde öldü: vuruşarak, son ana dek yılmayarak yürüdü inancının üzerine...
kızıldere'ye gidip bir eve kapanmaları, oradaki muhtara o denli güvenmeleri, daha önceki rehine eylemleri de hesaba katılırsa mahir gibi bir adam için çocuksu görünmüyor değil... ama belki de o ölümü böyle çağırmak istedi...asılarak değil de vuruşarak girmek istedi ölüme...
nasıl bir gidiştir ki bu
ölümü alıp yedeğine...
gözünü kırpmaksızın
ve onu budaktan sakınmaksızın...
nasıl bir gidiştir ki bu,
tüm derinliğinden sıyrılmış
bir ruhun
kurtulmasıdır beninden...
ateşe çalan bir ölüm gibi
yüzü boyanmış yüreğinin rengine...
nasıl bir kabulleniştir bu
tüm bildiklerini unutup
unutmamak için yarını...
gövdesinden arınmış
bir işgalci ruhtu onunkisi...
