vakt-i zamanında bilhassa yapay zeka uygulamalarında kullanılmak gibi bir amaç yüklenmiş fonksiyonel yapıda bir dil. syntax'i bol bol parantez içerir. autocad genişletmeleri için özelleşmiş bir versiyonu da vardır. (bkz: autolisp)
yüksekliği üstüne kurulduğu mantıktan ileri gelir. c ve türevleri ile programlamayı öğrenenler bilirler ki arkada hep bir bellk hücresi, 8-16-32-64-128... bitlik şeyler vardır bizi bağlayan. stack bazen overflow olur. memory bilmem nesine su kaçar ve işlemci gücünün döngüler üzerinde olumsuz etkisi vardır falan...
oysa lisp programlama dili matematik uygulamak için, matematikçiler için geliştirilmiştir. bu dilde program yazarken bellek yetti mi, verinin tipi kayık mıydı, kayık olmazsa suda batar mıydı, ne kadar bellek harcar, ne kadar hızlı çalışırdı, dögülerle bekleme koysak ya da sisteme 100 milisaniye sleep koysak harfler yukarıdan aşağı kayar mıydı diye düşünmez programcısı.
bir matematikçi bilgisayar sistemine iş yaptırmak istediğinde neyle ilgilenmek ister, neyle ilgilenmez istemezse bunlar gözönüne alınarak geliştirilmiş.
değişken tanımlamak diye birşey yoktur zira bellekte yer ayırmak gibi bir cümleyi kafalarından geçirmez lisp programcıları.
bir matematiksel işlemin sonucu (abartmıyorum) 20000 basamaklı bir sayı olsa bunu rahatlıkla bir değişkene atar yer yetiyor mu misafir çağırmasak mı diye dertlenmez.
sonuc = 20000_basamklı_sonuc_ureten_fonksiyon()
yani (= sonuc 20000_basamklı_sonuc_ureten_fonksiyon())
programcısı hız konusunda dertlenmez, zaten istediğiniz işi beklediğiniz süre içinde yapacak, yapabilecektir büyük ihtimalle (burada bahsi geçen işlem matematiksel işlemlerdir)
eğer biraz tuhaf biriyseniz ve başka bir programlama dili kullanan bir arkadaşınızdan c# syntaxının güzel olduğunu falan duymuşsanız oturup c# syntaxını algılayacak bir hale getirebildiğiniz lisp yorumlayıcınızla dövüşsüz kavgasız yeni kodlama biçimlerinin tecrübeleri yaşayabilirsiniz.
java dilinin tamtamcılarının bahsettiği çöp toplayıcıları ile 70lerden beri haşır neşir olan bu dil ile eski yeni bütün makinelerde iş yapan programlar yapabilirsiniz.
iş yapan programların dışında bir de buton yapan, mesaj verdiren, muhtara kimin mahalleye girip çıktığını söyleyen vb programları da yazmak isterseniz bir iki ek paket kullanıp hacet giderebilirsiniz bu yönde de.
yapay zeka denen science-fiction kavramın matematiksel zeminde icra edilmesini sağlayan - bunu nasıl yaptığını anlamak için önce yapay zekanın dayandığı algortimaları-matematiği bilmek gerekiyor- acayip özellikleri vardır.
eğer lisp hakkında hiçbir şey bilmeyen biri iseniz bu dili öğrendiğinizde bir programlama dilinin tutulması için reklamın ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız. zira uygulamada ne kadar yetenekli olduğu autocad ile ispatlamış olan lisp dilinin vb ile karşılaştırılması gibi onur kırıcı şeyleri koca koca adamlardan duyuyor olmamız bu sektörün de popülizme ne kadar açık olduğunun, uzmanlığın, profesyonelliğin gerçekçiliği içermediğinin göstergesidir.
günümüzde kullanılan lisp dili değil, lisp ailesi dilleridir (ansi common lisp). elisp, scheme, autolisp gibi lehçeleri vardır, autocad de autolisp kullanılmıştır. oluşturulma gayesi açısından pearl, python,ruby gibi dillerin atası sayılır.
ne ilk nesne yönelimli dil(bkz: simula) ne de autocad'in yazdılığı(scripting için autolisp kullanılması koskoca uygulamanın o dille yazılacağı manasına gelmez, netekim autodesk c/c++ söz dizimi dışında bir söz dizimine sahip dil kullanırsa her gün işe gitmeden önce 3 saat ağlayacak insanlardan oluşan şahane bir personele sahiptir) dildir. aslında dil bile değildir, bildiğin astnin dil diye kakalanmasından oluşmuştur. günümüzde süper über diye kakalanan bir çok dil özelliğini yıllar önce kullanmaya imkan verdiği için saygı duyulası fekat sırf prefix notation yüzünden ölesiye tiksindiğim bir dil.
yıllarca onyüzbinmilyon farklı implementasyonu yüzünden "oynayıp durmayın evladım" diyen darpa sayesinde standartlaşmış ve ansi common lisp ismini almıştır. genellikle lisp derken kasıt edilen ansi common lisp olsada "lisp" aslen bu aileden gelen dillere verilen genel isimdir.
her ne kadar lispi çekiç ve bütün problemleri çivi olarak gören bir cemaate sahip olsa da kullananan kitle şahanedir, misal comp.lang.lisp'e girdiğinizde karşılaşacağınız adamlar ortalama bir java programcısından bin kat daha şeker, vizyon sahibi insanlar olur.(ayrıca implementasyonu basit olduğu için "write your own lisp interpreter in brainfuck" türü dökümanlar bir hayli fazladır, güzel bir şey)(lâkin tekrar belirtmekte beis duymuyorum, prefix notation denen şeyin götüne koyayım)
dünyanın en ilkel programlama dili (sadelik anlamında, tırtlık anlamında değil). her şey liste (ya da listeler listesi) bu dilde; programın kendisi dâhil. örneğin:
(bu 1 lisp ifadesi)
(bu da (başka 1) lisp ifadesi)
((((maalesef) bu (da) 1 lisp) ifadesi))
her şey liste olduğundan ve listeler parantez içinde gösterildiğinden en çok parantez israf edilen dillerden biri aynı zamanda. ağızdan ağıza aktarılan bir efsaneye göre, ermiş lisp programcıları bir lisp programına baktıklarında parantezleri değil, ifade ağacını görürlermiş. hâlâ bir lisp programına baktığınızda parantez görüyorsanız bilin ki daha toysunuz.
yapısı ve "lost in stupid parentheses" gibi esprilere yol açan parantezleri sayesinde devasa bir macro imkanına sahip olmuştur. lisp macroları c/c++ içindeki metin bazlı macrolarla karşılaştırılamayacak kadar güçlüdür çünkü c/c++'ın macro kavramı bildiğin find/replace benzeri metin bazlıyken lisp macroları direkt yapı bazındadır. bu macrolar ki alan kay gibi bir adama "lisp isn't a language, it's a building material." lafını ettirmiştir(tabi söyleyenin başka sebepleri olabilir tabi ama en iyi tahmin macrolardır). "ne güzel bir şeymiş bu macro, güzel macro, şirin macro" diyecek lispçiler için şüphesiz en iyi kaynak paul graham'ın yazdığı on lisp kitabıdır.
