şark edebiyatının en güzel hikayelerindendir...otuzu aşkın türk şairi tarafından yeniden kaleme alınmıştır fakat; ffuzulinin leyla ile mecnunu çok farklıdır... son dönem yazarlarımızdan iskender pala fuzulinin eserini esas alarak yeniden yapılandırmıştır...
kitabın sunumunda yer alan
"umarız türk gençleri, bütün zamanların bu en büyük aşkını tanımakla genlerinde hep var olagelen sevgi tohumlarını gönüllerinde yeşertecekler" sözleri herşeyi ifade etmektedir
"bir başkadır çöl...bambaşkadır çöl...
bir başka doğar mehtap o akşamlarda;yıldızlar bir başka parlar...yer ile gök kucak kucağadır ışıltılı kumların uçsuz bucaksızlığında..."
iskender pala hocanın tiyatro sahnelerine aktarma niyetinde olduğu destan. merak edilen husus ise tutup tutmayacağı. doğunun destanlarının sahnelerde batı'nın destanları kadar şansı olmuyor maalesef. çünki batı'nın destanları kindir, ihtirastır, ihanettir, etik yoktur, madam borgia abisiyle evlenir, babasından oğlu olur, kral oidipus kompleksli bir trajedidir, doğu'da ise trajedi yoktur, teslim ve tevekkül vardır. mecnun, leyla'sını kaybeder mevlasını bulur, dilekleri daha güzel bir surette kabul olmuştur. leyla ile mecnun aşkında etik olmayan tek nokta yoktur. doğu edeblidir ve tiyatro sahneleri için hiçbir orjinallik sunmaz.
aşk'ı yaratanın er kişi olduğunu gösterir hikaye. zira leyla dediğiniz hatun ziyadesiyle çirkindir, ancak mecnun, adı üstünde mecnundur. aşkı gözlerini kör etmiştir ve bu ucubeyi bir afet sanmaktadır. daha da beteri bu ucube için çölleri aşmıştır.
bize de "te heeeeey allah akıl fikir ihsan eylesin inşallah" demek düşer..
edit: dağ delmek yazmışım bir de bak cık cık kendisi çöl aşmak olucak. zib olmasa kim bilir kaç sene daha kalırdı o ileti eski haliyle. burdan kendisine teşekkürlerimizi iletiyoruz.
esas itibariyle hiç bir mana ifade etmeyen leyla mecnun sevdası uzun sürmüş bir his yanılması. mecnun diye tanıdığımı zavallı kays uzun süre leyla'daki zevali görememiş, gördüğünde de ona olan sevdası zail olmuş, mevla aşkına inkılap etmiş.
edebiyatımızın temcit pilavı leyla ile mecnun'un sevdası. edebiyatı güzel sözcüklerden ibaret zanneden lüzumsuz edebiyatçı takımı ısıtır ısıtır aşklı, leyla mecnun'lu, çiçekli, denizli şiirleri piyasaya sürerler. bunlar şüphesiz utanmazların en gemi azıya almış olanlarıdır. bir delinin his yanılsamalarıyla onca derdi olan insanları oyalama çabasının ne sanat, ne ilim,ne de insaniyet ile tevili mümkün değildir.
insanlar bir yerlerde en zaruri ihtiyaçlardan yoksun olma derecesinde maddi sıkıntılar çekmekte, üniversite gençliği garibanlık belasına komunizm gibi saçma bir fikrin arkasına kafileler halinde düşmekte iken devrinin iki aristokratı olan leyla ile mecnun'un sevdasından bahsetmek ne kadar iğrençtir, eğer bir an asıl manasını düşünseler gariban halk gırtlaklarındaki bir lokmayı da kusacaktır.
evet efendim, kuru sevda hikayeleri, çiçek böcek lafları üniversiteli kızların çiçekleri ezecek kadar raydan çıktığı bir toplumda ne ifade eder? bunlar burjuvazinin hain tiyatrosu.
sanat insan içinse şayet leyla mecnun'dan daha manasız bir şey yok günümüz insanı için. mevzuyu en güzel ele alan devrin büyük şairi, ilim ve fikir adamı ayyaş-ı meşhur pir-i nay neyzen tevfik cenaplarıdır, ve kendisine isnad edilen şu sözlerle meseleyi vuzuha kavuşturur:
deve yürür endamını ...eyim
sensiz geçen gecenin mehtabını ...eyim
lan ben deli miyim bir aşk için çöllere düşeyim
mecnun'u da ...eyim, leyla'yı da ...eyim.
''ey ecel!...gel şimdi;dünya,gözüme zindandır.alem ne hoş idi,sevgili varken;yok madem ki sevgili,yok olsun var olan alem.ey canım! hasta bedene veda et. ey gamım! susamış ruhuma elveda oku.ey ölüm! seni özlüyorum,gel! vucüduma yokluktan bir haber ver.aynamı pastan temizle, o'nu göreyim! engel ne ise kaldır aradan ki o'na varayım. allah’ım! artık bana cismü can gerekmez!sevgili yokken cihan gerekmez.dünya pazarında malım tükendi.canımı satmaya başka bir pazar ver!
efsane aşık,gönlünün sırrını böyle açığa vurunca,allah'ın takdiri uygun düştü.ecel sürahisinden aşk meyini içti,sevgilisinin kabrini kucakladı ve canını o kabre adak etti.aşk şehidinin şahadeti ve son kelimesi sevgilisinin adı oldu:leylaaaa!'' (bkz: iskender pala)
bir kayboluş öyküsüdür.kays leyla'da kaybolmuştur.kendini çöllere bırakmış. mecnun tam olarak deli anlamına gelmez türkçemizde daha çok çılgın anlamına gelmektedir. iskender pala bu öyküyü en iyi bilen ve en iyi anlatan yazarlardan bir tanesidir. ''babilde ölüm istanbul'da aşk'' kitabı son nokta koyar gibidir. her ne kadar biraz batı edebiyatına benzemiş olsa da en beğendiğim eserlerdendir. aşkı anlamak için pişmek gerekir.
şehir tiyatrolarında gösterilen, iskender pala tarafından yazılmış müzikal oyun.
oyun genel olarak hoş, ancak şarkılarda bol miktarda eski kelimeleri kullanmış olmaları sözleri bazen anlaşılmaz kılıyor. bazı sahneler ise oldukça bayıyor.
bunun yanısıra özellikle savaş sahnesi, leyla'nın kocasının öldüğü sahne ve leyla'nın öldüğü sahne oldukça etkileyici bir şekilde aktarılmış.
ne hoş bir hikayedir sevmesini bilene. nasıl bir aşktır mecnunun yaşadığı. hiç kasmayın bence kendinizi, bu günde kıyaslayacağınız kimseyi bulamazsınız. emin olun.
ilk kez genceli nizami tarafından mesnevi nazım biçimiyle yazılmıştır. daha sonra fuzulinin kaleminde başyapıt niteliği kaznmıştır. eser, maddi aşkan manevi aşka geçişi anlatır.
-ya sen, a pervane!
bilirim ki sen tastamam âşıksın; hatta belki âşıksın.
sevgilini bir kerecik görmeye can verirsin:
bir vuslata iki cihan verirsin.
sen ki mumun başındaki yalıma âşıksın
ve onu kucaklamak için
her daim uğraşırsın.
senin kavuşman bir yok olmadır.
müşkül olan da bunu biliyor oluşun...
sen bir ışığa canını saçarsın; ben candan gamdan ışığını isterim.
öyleyse de bana, aynı değil miyiz seninle geceler boyu?
ta seherlere dek birlikte yanmaz mıyız?
sende alev, bende mecnun sevdası.
ilk defa izlediğim sıralarda itü sözlük yazarlığım olmadığı için hakkında yorum yazamadığım, ekim ayında pedelerini açacak olan şehir tiyatroları'nın oyun düzenine bakıp da tekrar sahnelendiğini görünce artık hakkında bir iki bişeyler karalayayım dediğim oyun.
iskender pala'nın yıllardan beri hayalini kurduğu leylâ ile mecnûn'u bir görsel ve sanatsal şölen şeklinde insanlara sunma hayali uzun süren çalışmaların sonunda gerçek oldu ve şehir tiyatrolarının desteği ile ortaya leylâ ile mecnûn müzikal oyunu çıktı.
öncelikle leylâ ve mecnûn hikâyesi ile ilgili çok bilinen bir yanlış sonu düzeltmek istiyorum: kökeni tamamen doğuya ait olan ve doğudan başka bir yerde işlenmemiş olan bu hikaye iki gencin ölümüne aşkını değil, mecnûn'un leylâ'ya olan aşkının büyüklerce engellenmesi sonucunda çöle düşüp, orada yaşadığı uzun meşakkatli yıllar sonunda ilahi aşka ulaşmasını anlatır. doğu edebiyatını elinin tersiyle itmekte pek mahir olan intelijansiyamız leylâ ile mecnûn hikayesi'nin kısık nefeslerle de olsa yaşamasına bu ilâhî aşk kısmını pek de önemsemeyerek rıza gösterebilmişlerdir. mecnûn hiçbir zaman delirmemiş tam aksine gerçeklere ulaşıp ilâhî aşkı tattığı için kendi kabilesinde deli diye isimlendirilmiştir. o yüzden yıllar sonra leylâ ayaklarına kapandığı halde asıl vuslatı yakaladığı için ona îtibâr edememiştir. leylâ ve mecnûn mesnevîlerinden en meşhûru olan fuzûli'nin “dâstân-ı leylî vü mecnûn” isimli 3100 beyitlik mesnevîsinin başında 600 beyiti allah-ü teâla'yı ve peygamber efendimizi övmeye ayrılmıştır zîrâ. hatta sonunda da bir bölüm var ama kitabı bitiremedim.
gelelim oyuna veya kendi tanımlamasıyla müzikal oyuna. iskender pala'nın yazdığı kitapların tamamını okumaya tâkatim yetmese de okuduğum kadarıyla kendisine bir ülfetim vardı. bundan dolayı senaryosunu yazdığı bir tiyatro oyununu beğeneceğimi kednime garanti ederek ve oyunu izlemek benim için kitap okumaktan daha kolay olacağı için koyuldum yola.
oyunun senaryosu temelde fuzûlî'nin mesnevîsi baz alınarak, fakat bunun haricinde aşk için bir çift söz söylemiş olan meşhûr şuarânın hepsinden biraz feyz alınarak beyitler şeklinde yazılmış. diyalogları, meddahların konuşmaları, müzikal oyun olmasından dolayı da koro ve solo yorumların hepsi de beyitler halinde. iskender pala zaten kalitesini ispat ettiği bu alanda birçok şairin, özellikle fuzûli'nin beyitlerini göze batmayacak şekilde günümüz türkçe'sine uyarlamış. günümüz türkçesi derken tamamen de post-modern bir türkçe değil. içinde gerektiği kadar eski türkçe kelime var. bu kelimelerin kimi oğuz türkçesi'nden kimi farsçadan kimi arapça'dan ama hepsi asırlardır kullanılan kelimeler. ancak bu kelimeleri anlayamayanlar olabilir. bu şiirsi anlatım beni sonuna kadar ayakta tutmaya yetti zaten. hele bildiğiniz beyitleri güzel figürler içerisinde canlandırılırken görünce daha bir mest oluyorsunuz.
kostümleri şıkır şıkır ve güzel ancak dekor yok pek sahnede. hiç dekor kullanmamalarının sebebi oyunun kalabalık oyuncu kadrosuna sahnede yer açabilmek olabilir. çünkü oyunun 87 kişilik bir kadrosu var. bu kadro parça parça diyaloglara sokulmuş oyuna, yani bir nevi meddahlığa. bu kadar çok oyuncunun ansızın değişen diyalogları hiç bozmadan takip edebilmesi de güzel.
yalçın tura'nın elinden çıkmış müzikleri ise ayrı bir sanat temâşası gibiydi. 42 tane parçayı seslendirmek için ayrı bir orkestra kurulmuş ve bu orkestra doğudan da batıdan da çok başarılı parçalar çalıyor. oyunu gayet bütünlüyor. en güzel sahnelerinden birisi olan hac sahnesinde mistik bir müziği gayet güzel yorumlayan orkestra güzel bir işve, naz sahnesinde romantik bir batı müziğinin hakkını verebiliyor.
gelelim bale, opera formatında olan kısıma. müzikal oyunlarda genelde tek oyuncu veya bütün oyuncuların birden seslendirdikleri şarkılardan farklı olarak burda yer yer opera ve bale çizgisinde gidiyor oyun. oyunun başlarındaki figürleri pek tutmasam da daha sonra güzel temsiller ve figürler gelince bu açıdan da oyunu beğendim. ancak, dans figürlerini canlandıran, operaları seslendiren ve gerçek manada oyunculuk olarak leylâ ile mecnûn'u oynayan üç çiftten en zayıfı olarak ben opera çiftini gördüm. daha önce bir opera tecrübem yok ama, adamın söylediklerini anlayamadıktan sonra yorum yapmak için tecrübeye ihtiyacım olmadığına kanaat getirdim. bu sözleri anlayamamda biraz da harbiye muhsin ertuğrul sahnesi'nin ses düzeninin sağlam olmayışı da etkili. oyunun da bazı yerlerini ses problemlerinden dolayı kaçırdım. leylâ'yı oynayan opera sanatçısı yine anlaşılıyordu biraz. ticketturk'ün best seat algoritmasına göre seçtiği koltuklarına itibar etmeyip, biraz zahmet ederek tiyatro binasından kendi yerinizi kendiniz seçerseniz iyi olur. ancak arada geçen yaz döneminde belediye şehir tiyatroları biletlerini internetten yer seçerek alamayan bizlerin feryadını duyarak kendi bilet sitesini de kurmuş, çok da iyi etmiş. artık ticketturk'de de yer seçiliyor.
ilk başlarda hem dans edecek, hem opera icrâ edecek hem de rol kesecek tek bir tane leylâ ve mecnûn çifti bulunamaz mıydı gibi düşünsem de daha sonralar çiftlerin beraber rol aldıkları sahneler ve sonlara doğru gayet hoş olan "üç leylâ üç mecnûn sahnesi" ile fikrim değişti.
sonuç olarak şehir tiyatroları gibi özel tiyatrolara nazaran maddi imkanları daha iyi olan bir tiyatro gerçekten büyük bir yapıma imza atmış ve bunun da altından kalkmış. ancak oyundan sonra bu imkanlarla daha iyisi de yapılabilirdi diye düşünmedim değil. bir daha böyle bir efsaneyi anlatan tiyatro ya da müzikal oyun zor bulunabilir, o yüzden bu eldeki fırsatı değerlendirip mutlaka oyunu izleyin derim. hem kendi hayallerini gerçekleştien hem de bize yeni hayaller kurduran iskender pala'dan ve projeye hayet veren şehir tiyatroları'ndan bunun gibi güzel çalışmalar bekliyoruz.
bir hac kervanı mecnun'un yurdu olan çöllerden geçiyordu. mecnun'u görünce saygıyla durdular ve birisi sordu:
- a yok, yoksul âşık, a dillere destan deli, leyla hakkında ne biliyorsun?
adamın sorusu biter bitmez mecnun yere yığılıp kaldı. neden sonra onu gül sularıyla ayıltabildiler. gözlerini açınca soru sorana dedi ki:
- haydi, bir kere daha leyla de!.. leyla hem soru, hem cevaptır. her soruya leyla cevabı elvermez mi? ne kadar mânâ incisi delinse yine de leyla'nın adı kadar değerli değildir. leyla'nın adını andın mı, cihan içinde cihanlarca sır söyledin demektir. her an "leyla" deme imkânım varken başka bir adı anmam küfürdür bana.
an itibarıyla winamp da o muhteşem introsu ile çalan orhan gencebay eseri. bir intro bu kadar damardan mı olur ? iki dakika otuzyedi saniye süren intronun ilk iki dakikası bağlama solo şovudur. hatta üstat bir ara bağlamasından öyle sesler çıkarmakta öyle gamlarda dolaşmaktadır ki; satriani gelse, eric clapton gitse, ve hatta gary moore uğrasa bir sustain verse bu kadar olur dedirtir, dinlettirir. bağlama sapında basmadık nota bırakmayan bu intro öyle pinhani minhani dinlemez, beni al gibi sündürmez, delikanlı duruşunu eser boyunca muhafaza eder... sözleri ve bestesi ile gerçek bir sanat eseridir.
sözler copy/paste olup alın teri değildir.
bir feryat yıllarca cevapsız kaldı
öyle bir feryat ki bu duyan ağladı
hasret dolu çile dolu sevgi dolu dert dolu
böyle aşk dünyada hiç yaşanmadı
hasret dolu çile dolu sevgi dolu dert dolu
böyle ask bir daha hiç yaşanmadı
aşkımın gözyaşları tek ümidim hala
döktüğüm kanlı yaş yalnızlık ne fena
mahşerde seni seni leylaa leylaaaaaa leylaaaaaaaaaa....
leylaeaeaaa...(leyleaeae..)
ölmek bir sonm değil bize seven ölümsüzdür leyla
dünya döndükçe biz varız sevdikçe leyla
biz varız leyla
bir efsane olduk dertle çilede
hep sordular mecnun leylan nerede?
dedim ki leyla bende gündüzümde hem gecemde
kaderimde feryadımda son nefesimde
dedim ki leyla benim gündüzümde hem gecemde
kaderimde kederimde her nefesimde
aşkımın göz yaşları tek ümidim hala
döktüğüm kanlı yaş yalnızlık ne bela
mahşerde seni senii leylaaa leylaaaa leylaaaaa...
leyleaea leylaea leylaea
ölmek bir son değil seven ölümsüzdür leyla
dünya durdukça biz varız sevdikçe leyla
sevdikçe leyla
leylaaa
mecnuuuuun
leylaaaaaa
mecnuuuuun
leylaaaaaaaa
mecnuuuuun......
