son günlerde inanılmaz yayılmış iğrenç deyimdir. bunu ilk kim çıkardı ya da kim tercüme etti bilmiyorum, ama çince'de kriz kelimesi hem tehlike hem aynı zamanda fırsat anlamına da geliyormuşmuş da bundan ötürü biz de krizi fırsata çevirmeliymişmişiz de. bi kere sen çince uzmanı mısın çince satıyorsun? belli değil mi senin bunu çin kaynaklarından değil 32. sınıf ingilizce yönetim kitaplarından çalıntıladığın?
tam bunları buraya yazarken nette şunu bi arayayım dedim, acaba bu konuda yazılmış başka türlü bi şey var mıdır diye, ve google'da karşıma çıkan ilk iki sonuçta da çince'de böyle bir şey olmadığı ve bunun tamamen bir yaygın yanlış olduğunu detaylarıyla anlatmışlar. alın linkler, adamlar diyor ki "anadil olarak çince konuşan insanlar bu eşanlamlılık iddiasını
bullshit olarak görüyor."
http://www.pinyin.info/...
http://www.straightdope.com/...
demek ki el kesesinden malumatfuruşluk yapmamak lazımmış. en geyik köşe yazılarında bile kullanılan bu geyik deyimi de böylece çürütmüş olduk. türkçede "kriz+fırsat" falan diye arattım, "eczacıbaşı holding krizi fırsata dönüştürmek için harekete geçti..." tipinde başlıklar dışında bir şey bulamadım. bir de çince dil kursu ilanları. demek ki türkçe literatüre konuyla ilgili ilk katkı olabilir şu an okuduğunuz girim. yarın gazeteden okursanız bilin ki bunu ilk
earendill söyledi türkçede. tabii ben çince bilmiyorum, bilenlerin yalancısıyım.
ama zaten konu bu değil. aslında krizin fırsata dönüşebileceği fiilen de yanlış. ekonomik olguları incelerken çok sık yapılan bir hata tek kişi için geçerli olanın çok kişi için, ya da çok kişi için geçerli olanın mutlaka tek kişi için de geçerli olacağını düşünmektir. mesela tiyatroda sizin ayağa kalkmanız iyi görmenizi sağlar, ama herkes ayağa kalkarsa bi şey kazanamazsınız, ya da borsada herkes hisse satarken siz tek başınıza toplarsanız bu sizin yararınıza olabilir. çünkü er geç tekrar yükselecektir ve o zaman en çok hisse sizde olacaktır. herkes satıyor demek sizin için de en karlısının satmak olduğu anlamına gelmez, diğer insanları ters köşeye yatırırsanız daha karlı çıkabilirsiniz.
ya da bir sektör çok karlı diyelim, herkes o sektöre yatırım yapabilir ve kar edebilir, bu sizin de o sektöre yatırım yaptığınızda kar edeceğiniz anlamına gelmez, çünkü siz sonradan gelmişinizdir ve artık piyasa doymuştur.
tıpkı bunun gibi kriz durumlarında da bazı anlar oluşur ki o anlarda doğru yerde bulunmak sizi krizden karlı çıkarabilir. mesela türkiyede senede 100 araba satılıyor diyelim, ama krizden ötürü belli olsun ki bu araba tüketimi daralacak ve bütün araba üreticileri bu yüzden üretimlerini azaltsın; hatta aman kriz geliyor, fazla açılıp da başımıza iş almayalım, elimizde kalmasın arabalar mantığıyla tamamen durdursunlar. böyle bir durumda birbirleriyle irtibatlı hareket etmedikleri için hepsi kendini garantiye almaya çalışırken (
prisoners dilemma) tongaya düşebilirler. çünkü araba satışları tamamen de düşmeyecektir, mesela 100'den 30'a inecektir. ama işte bütün salak firmalar kendilerini garantiye almak için araba üretimlerini tamamen durdururken siz durdurmazsanız bir anda o değerli anı yakalayabilirsiniz ve 30 arabanın 30'unu da siz satmaya başlayabilir, kriz döneminde tek başınıza yatırıma devam ettiğiniz için piyasayı toptan kapatabilirsiniz. oysa geçen sene, krizden önce ancak 10-15 araba satmıştınız.
ama bu tür anlar çok istisnaidir, ve 10 tane firma varsa sadece 1-2 firmanın böyle yapması kazançlı olabilir, yoksa totalde düşünürsek piyasa daralacaktır, ve krizi fırsata dönüştürücez mantığıyla 10 firmanın 10'u da böyle yapamaz. sadece bir iki tanesine yetecek imkan vardır bunun için, ve işte bu herkes için aynı anda geçerli olabilecek kategorik bir "strateji" değildir. temelde bu mantık tiyatroda herkes otururken ayağa kalkma mantığıdır. tek başınıza ayağa kalkarsanız daha iyi görme fırsatınız olur, bütün tiyatro kalkarsa değil.
tabii bu da işletme istihbaratı ve stratejik planlamaya çok bağlı bir karardır, diğer firmaların nerede nasıl adım atacağını onların kendilerinden daha iyi kollamanız gerekir ki onlar otururken siz ayağa kalkıyor olun, yok baktınız onlardan biri de ayağa kalkıyor hemen oturmanız lazım mesela. tabii bu da gazetelerin ekonomi eklerine, insan kaynakları sayfalarına "efendim biz krizi fırsata dönüştürücez, hem çincede kriz ve fırsat aynı kelimeymiş..." bik bik bik diye beyanat vermekle olmuyor. bir köşeye yazın bu gazetelerde gördüğünüz hepsi de "krizi fırsata dönüştürecek", yatırımlara arttırarak devam edecek holdingleri, bankaları, şirketleri. 2009 senesi sonunda "işçi çıkartıyor", "küçülmeye gidiyor", "battı", "tmsf el koydu" haberleriyle birlikte toplar, "öncesi"- "sonrası" diye biraraya getirip galatasaray lisesi önünde bir sergi açarsınız.
(işte size krizi fırsata dönüştürmek için bir yöntem)
