kiralık konak  

yakup kadri karaosmanoğlu'nun türk edebiyat'ında önemli yer edinmiş romanı.

eserde ana olay tanzimattan başlayarak çanakkale savaşı'na dek süren ii. abdulhamit ve i. meşrutiyet dönemlerinin üç ayrı simgesi olan istanbul'un orta düzey kişileri arasında gelişir. naim efendi, ii. abdulhamit döneminde devlet dairelerinde görev alarak emekli olmuş, görgülü bir istanbul efendisidir. birinci kuşağın simgesidir. karısının ölümüyle konakta herşey yozlaşmaya başlamıştır. sekine hanım, çekingen, gösterişsiz bir kadındır. kocası sermet bey, ulusallığa uzak, alafrangalığa özlem duyan bir kişidir. ikinici kuşağın simgesidir. üçüncü kuşaktan olan çocukları cemil ve seniha ise aynı çatı altında yetiştikleri halde eskiyi tümüyle yadsıyan, yenilikçi geçinen ve her fırsatta avrupa'da yaşamak isteyen uyumsuz gençlerdir.

aslında bu romanda konak ve kiralık kelimeleri toplumun içinde bulunduğu durumu özetlemek için kullanılmıştır. osmanlı imparatorluğu'nun çöküş dönemindeki durumunu gözler önüne seren kelimelerdir. topraklar sanki kiralıktır. her yer kaybolmaktadır. konak ise osmanlı ve topraklarıdır. yaban romanındaki gibi bu eserde o dönemin sosyal yapısını aydınlatmaktadır. osmanlı'nın neden çöktüğünü her satırda bulmak mümkündür. türk toplumunun tarihsel gelişimini görmek adına güzel bir eserdir. yakup kadri karaosmanoğlu'nun dilini de yaptığı çok güzel benzetmelerle edebiyatta yeni bir dönem olarak kabul edebiliriz. romandaki kahramanlar da o dönemdekilerden çok farklı değildir. şiire düşkün bir genç çocuk hakkı; çok kitap okuyan, batı özentisi olan seniha; dürüstlüğü temsil eden dede naim efendi ana karakterlerden bir kaçıdır.

"bütün ahlak düsturlarının hulasası şudur:
hakikat için, hakikati söyleyebilecek bir tarzda yaşamak."

osmanlı imparatorluğunun çözülüşünde ki toplumsal nedenleri dile getiren tarihsel roman.

naim efendi, kızı, damadı ve torunlarıyla beraber cihangir'de eski bir konakta yaşamaktadır.hoşgörülü, müşfik ama pasif bir karakter olan naim efendi torunlarını yanlış yollara sapmaktan kuratamaz.

torunlarının uygunsuzca yaşam tarzlarını hoş görür, memleketin durumuyla hiç ilgilenmez ve para işlerinden de hiç anlamaz.ailesinin üstünde de otorite kuramaz.torunu seniha'yı sevgilisi faikle evlendirmek istediğinde torunundan tepki görür.

bu noktada torun seniha'ya değinelim.zira naim efendi'nin karakterini az çok anladınız.seniha, okuduğu romanların, tanzimat'tan sonra değişen yaşam biçiminin etkisiyle çevresini ve ahlaki değerleri beğenmemeye başlar.seniha, konağa dejenere bir yaşam tarzını getirir.okuduğu şeyleri bire bir yaşamak isteyen genç kız sevgilisi faikle beraber avrupa'ya gider.onda madam bovary'nin izleri vardır.o da tıpkı emma gibi okuduğu romanların etkisinde kalarak çevresini beğenmeyerek ruhsal çıkmazlara girer.başka kadınları kıskanır ve ruhsal sorunlarını aşması için hava değişikliğine ihtiyaç duyar.

kız kardeşinin torunu hakkı celisle naim efendi seniha sevgisinde birleşir.genç adam, seniha'yı temiz bir aşkla sevmektedir.fakat seniha'ya göre evlilik, aşk değil para meselesidir.senihayla olamayacağını anlayınca çanakkale savaşlarına katılır.

romanın sonunda hakkı celis şehit olur.seniha ise zengin erkeklerin metresi olup para yer.romanın sonuna kadar her şeyi kabullenen hiç bir şeye isyan etmeyen naim efendi ise konağın satışına direnir.konak satışa çıkar ama konağı kimse almak istemez.

yani naim efendi gibilerin devri kapanmıştır.seniha ve faik gibilerin sonu da naim efendi'den farklı değildir.çünküo nesil köklü değildir.bencildir, vatan sevgisinden yoksundur.yeni türkiye ise hakkı celis gibilerle kurtulacaktır.

dizisi henüz yapılmayan nadir romanlarımızdan .
-hı ne yapıldımı
-ohoo zıçar tv de başladı geçen hafta
-hass.

yakup kadri'nin de deyişiyle "riyakar, yarı uşak ve adi" bir kuşağın yükselişini anlatır.
bilmem bu kuşağın yükselişi ne zaman bitecektir ama roman tahmin edersiniz ki anlattığı dönemden ötürü, kötü bitiyor.

eski olanı naim efendi ve celis, yeni olanı seniha temsil ediyor.
eski olan yeniye ayak uyduramayıp, saflığından ve temizliğinden ötürü git gide kendi yok oluşuna ilerlerken, yeni olan batılılaşma özentisi içerisinde, bu batılılaşmayı yanlış yorumlayıp ya da istediği şekilde yorumlayıp eski olanın mezarını kazıyor.
roman işte bu mezarın kazılışını, bir ahlaki çöküşü; bir devletin çöküşüne paralel anlatıyor.

ve eski olana ait celis çanakkale savaşı'na gitmeden önce içindeki düşünceler şöyle anlatılıyor:
"evet, bu genç adam, istemeyerek, bilmeyerek, naim efendi hıçkırıklarına devam etsin ve seniha almanyalı, avusturyalı zabitlerle rahat rahat çay ziyafetleri verebilsin diye, bir hafta sonra çanakkale'ye, hayatına doymadan ölüme gidecekti!" iletişim yay. syf: 174