victor hugonun sefiller romanındaki jan valje gibi cezasını kürek çekerek ödeyen suçlu. keyfi, spor amaçlı kürek çekenleri dışında tutuyoruz, ayaklarında pranga yok diye...
bir de hergün işe gidip gelen, çalışıp duran, maaşından kesilen vergisini tıkır tıkır ödeyerek bu çarkı döndüren bir kesimi vardır bunların. (bkz: bordro mahkumu)
tarkan ve malkoçoğlu filmlerinde vikinglerin köleleri olarak gördüğümüz insanlar. arkalarında bir de şişman ve esmer bir davulcu olur. hayvani davullara vurarak kürek çekme ritmini belirler. tabi ki bir de vazgeçilmez kırbaççılar vardır. kondisyon düşmesin diye.
tolstoy'un diriliş kitabındaki ana karakter.zaten kitap da baştan sona kadar kürek cezası ile ilgili.dolayısıyla nasıl birşey olduğunu merak edenler meraklarını bu kitabı okuyarak giderebilirler.
