1. türk müziğinde bir makam. makamı derleyen hacı arif bey'dir. makamın, şu zamana kadar yapılan şarkılarda dört şekilde kullanıldığı görülmüştür. şöyledir;

    1- hicazkâr ve kürdî dizileri ile
    2- neva üzerinde uşşak dizisi ve kürdî dizileri ile
    3- neva üzerinde beyatî (arazbar) dizisi ve kürdî dizileri ile
    4- muhayyer kürdînin rast perdesine nakli suretiyle
  2. hacı arif bey tarafından bulunmuş bir makamdır. bu makamın doğmasına sebep olan şarkının, karısı çeşm-i dilber'in 2 çocuğunu da alarak kendisini terketmesi üzerine bestelediği niçin terkeyleyip gittin a zalim olduğu müzik tarihçilerince dile getirilmiştir. hacı arif bey'in bu makamda 6 değişik giriş kullanması; içine sığmayan musiki zevkini tatmin etmek ve kendisinden sonraki bestekarlara örnek olmak maksadı taşıdığı düşünülebilir.
  3. kürdilihicazkar makamında bestelenmiş bazı şarkılar:

    gurub etti güneş dünya karardı ( hacı arif bey )

    ey mutrıb-ı zevk aşina ( rahmi bey )

    bir kendi gibi zalimi sevmiş yanıyormuş ( lem'i atlı )

    yüzüm şen hatıram şen ( bimen şen )

    ömrümce o saf aşkını kalbimde yaşatsam ( yesari asım arsoy )

    niçin ağladın söyle neler geldi başına ( zeki arif ataergin )

    başka söz söylemem aşktan yana ben ( alaeddin yavaşça )

    bitmez tükenmez bu dert ( selahattin içli )
  4. durak:rast perdesi

    seyir:inicidir

    dizisi:kürdi makamı dizisinin rast perdesindeki inici şeddidir.

    güçlü:1.gerdaniye 2.çargah

    donanım:si mi la için küçük mücennep bemolü donanıma yazılır.

    yeden:acemaşiran.yedensiz karar eder.

    genişlemesi:durak üzerindeki çeşni tiz durak üzerine simetrik olarak göçürülür.
  5. kemani tatyos efendi'nin güzel bir saz semasi bestelediği makam. yansımaların mahur albümünde var.
    ney ile üflemesi zor; hem nim zengûle (la bemol) hem nim hisar (mi bemol) alıyor, ki bunlar deliklerin kısmi kapanması demek.