ecnebi dilindeki cult kelimesinin türkçeleştirilmesi sonucu haince dilimize giren kelimedir. anlamı, mezhep; tapınma; merak, moda, rağbet falandır. bu anlamda halkımızın bir kısmı tarafından moda, rağbet gören, merak uyandıran şey gibi bir deyişe denk getirilmek istenir -ki ayıptır, yazıktır; türkçe kounuşun herkes anlasındır-
doksanlı yıllar kült enflasyonu ile geçmiştir. azalmış olsa da bu anlayış hala geçerlidir. örneğin eski objelerin aspirin, vita kutusu gibi veya kişilerin kültleştirilmesi. nuri alço, banu alkan, cüneyt arkın. ya da filmlerin kültleştirilmesi.
antropolojik anlamda saygı duyulan, çeşitli güçler atfedilen nesne olan kült, neo liberalizm sonrasında oluşan yeni orta sınıfın gözünde dalgaya alınmak, gözden düşürülmek (parodi), ben sizi çözdümün özgüvenini ve imtiyazını sağlamak için "yoğunlaştırılmış" nesnedir. buradaki temel yaklaşım ise "hince" kurgulanmış popüler olanla olmayan arasında ayrım yapmamaktır. tersinden yüksek sanat- düşük sanat (kitcsh) ikililiğini sürekli üreten ve güçlü bir durum yaratan yeni bir buluş. kültleştirmenin yönü öncelikle bildik yani popüler olandır. yani kapitalizmin alt-orta sınıflara dayattığı kültür. bu kültürü sadece teslimiyet olarak görmemek gerekiyor tabi, aynı zamanda bir direniş olarak da algılanabilir. bu "bildik" olan çoğunlukla, tarihselliğin ve orta alt sınıfların düşüşünün getirdiği bir nostalji olarak ortaya çıkar. eski türk filmlerinin yaygınlaşması, eski mahalleye özlem gibi... nostalji ve düşüşün ortaya çıkardığı "buhar" yeni orta sınıfa uygun hedef için bir ortam da sağlar. geçmiş kuşakları duygulandıran heroic film replikleri (bkz: yeminimi bozdum ulen), genç kuşağın parodi konusu olur. ama sanki samimi bir ilgi ve sevgi taşıyormuşçasına.
doksanların ikinci yarısı ümiversite kampüslerinde yaygınlaşan cüneyt arkın ve onun filmi "dünyayı kurtaran adam" bu diyalektiğe iyi bir örnektir. star wars gibi uzay filmlerine özenerek çekilen bu film, kostümleri, replikleri, fakir prodüksüyonu ile dalga geçilen bir sevgi seline neden olmuştur. tamamen nesnel zorunlukların bilincinde olarak, ciddiye alınarak çekilen, zamanında yine eksikliklerinin farkında olan seyirciyi bulan bu film, doksanlarda farklı bir bağlama oturacaktır. yine radikal gazetesi çevresinde oluşturulan bir banu alkan, neriman köksal, suzan avcı gibi "türk kültü" arayışını da aynı bağlama yerleştirmek gerekecektir. bütün bu kültleştirmeler, orta alt sınıfların "mahkum" edildiği bir estetiği, beğeniyi billurlaştırmakta, saldırıya hazır hale getirmekte; topluma (yurdum insanı da diyebilirsiniz) atfedilmiş bir aşağılık kompleksi sürekli kaşınmakta ve diri tutulmaktadır. sonuç mu? cevabı hepimiz biliyoruz zaten, "biz adam olmayız" !!! eller aya biz yaya ve bunu saptamanın dayanılmaz cazibesi.
sorunun başlı başına bir inceleme konusu olacak diğer yönü ise; post modern kültürel çalışmalar (culture studies) ekolü ve sinema eleştirisi ile ilgilidir. despot bütünlere karşı "küçük" olanı çıkaran bu anlayış popüler olanı, kitcshi ve ucuzu "yüksek sanatın karşısına çıkartırken aslında başka bir seçkinciliği dayatır. b türü ucuz filmlerle ilgilenmek, örneğin bergman, fellini ve godard bilmenin ironik keyfinide arttıracaktır, tabi farklılığını da. kültürü bir metin veya oyun gibi okumaya çalışmak bol miktarda "kült" icat etmeyi gerektirecektir. son olarak şunu söyleyebiliriz: duvarlara nuri alço yazan yeni orta sınıf embriyonu ile akademideki rahat koltuğunda örneğin "radikal iki" için nuri alço söylem çözümlemesi yapan bir akademisyen arasındaki mesafe sanıldığından daha da kısadır.
bu kavramla doğrudan bir ilişkisi olmasa da ısrarla (bkz: @1594678)
*özgür üniversite orta sınıf fantezileri derslerinden derlenmiştir.
belirli bir dönemde aşırı ilgi gören film vs için kullanılan kelime. ancak zamanla anlam kayması yaşanmış bu sözcük "elinin altında bulundurulması gereken", "okunması ya da görülmesi gereken" gibi anlamlara da sahip olmuştur.
kült terimi katolisizm içindeki yerel ibadet biçimleriyle, haclarla ya da koruyucu aziz adına düzenlenen yıllık festivallerle ilgili olarak da kullanılır.
bir filmin kült olabilmesi için birçok açıdan diğer filmlerden farklı özellik göstermesi, genel anlayışa aykırı olması , çok popüler olmaması, “acayip” olması gerekir. tabi bu da yeterli değildir. bu acayipliği kült mertebesine taşıyan filme dair ortak bir beğeni sahibi olan bir grup insan gereklidir.
