jean paul sartre*  

kısaca hayatı

21 haziran 1905'te paris'te doğdu. babası o çok küçük yaştayken öldü ve annesi de ailesinin yanına döndü. sartre, hep örnek çocuk olarak gösterildi. la rochelle lisesi'ne devam etti, ama olgunluk sınavını louis le grand lisesi'nde verdi. eğitimini ecole normale supérieure'de, isviçre'deki fribourg üniversitesi'nde ve berlin'deki fransız enstitüsü'nde sürdürdü.


1929 yılında simone de beauvoir'la tanıştı. çeşitli liselerde öğretmenlik yaptı. 2. dünya savaşı sırasında, almanlar tarafından hapse atıldı; hapisten çıktıktan sonra direniş hareketi'ne katıldı. "sinekler" adlı tiyatro oyunu, onun direniş hareketi'nde olduğunu bilmeyen almanların izniyle oynandı (1943). aynı durum, "varlık ve hiçlik" adlı oyununda da meydana geldi (1943). oyunlarının her ikisi de baskı karşıtıdır; "varlık ve hiçlik"te sartre, ilk kez felsefesini ortaya koydu.


1945 yılında öğretmenliği bırakarak "les temps modernes" adlı edebi-politik dergiyi kurdu. kitaplarının çoğunda edebi ve politik sorunları işledi. savaş sonrası dönemde özellikle politik etkinlikleriyle öne çıkan sartre, eleştirilerini saklamasa da sscb'ye destek veriyor, fransa'nın cezayir'e karşı yürüttüğü savaşa karşı çıkanların başında geliyordu;les temps modernes, sömürgelerdeki savaşlara karşı 1953'ten başlayıp, 1957'de yoğunlaşan bir savaş yürüttü.


sartre, "121'lerin bildirgesi"ni imzaladı, 1961-62 yılındaki büyük gösterilere katıldı. 1964 yılında nobel ödülü'nü geri çevirdi; böylesi bir ödülün, yapıtlarının bütünlüğünü zedeleyeceğini düşünüyordu. 1966-67 yılları arasında vietnam savaşı'nda meydana gelen katliamları sorgulamak üzere kurulmuş olan russel mahkemesi'nin de başkanlığını yaptı.


1968 yılında, sovyetler'in prag'a müdahalesinin ve fransa'daki öğrenci hareketlerinin üzerine, sovyet sosyalizmini ve kendi klasik aydın tutumunu sorgulamaya girişti. o dönemde maocularla da bir yakınlaşması oldu. 1973 yılında liberation'u kurdu.


1974 yılında gözleri büyük oranda görmez oldu, bu nedenle etkinliklerini yavaşlatarak, daha çok doğu ülkeleri üzerindeki baskıların sona erdirilmesi, insan haklarının korunması gibi konularda çalışmaya başladı. pierre victor'la (benny levy'nin takma adı), aydının rolü, bireyin tarihteki yeri, şiddet ve kardeşlik konuları hakkında "pouvoir et liberté" adında bir yapıt hazırladı.


siyasal etkinliklerinin, yazar tarafını bazen maskelemiş olmasına karşın, sartre, son derece düzenli bir zihinsel çalışma yürüterek, gününün altı saatini yazmaya verdi. edebi nesne sartre'a göre "yalnızca hareket halindeyken varolan bir topaçtır. onu ortaya çıkarmak için, adına okumak denen somut bir eyleme ihtiyaç vardır." yazmak, okurun özgürlüğüne çağrıda bulunmaktır. sartre, 15 nisan 1980'de paris'te öldü. sartre'ın önemli kitapları arasında özgürlüğün yolları, bulantı, gizli oturum, kirli eller, sözcükler, duvar sayılabilir; bunun yanı sıra, yayınlanmış ya da bitirilemeyerek yayınlanmamış birçok yapıtı vardır.


sartre'ın adıyla birlikte anılan varoluşçuluk, aslında 17. yüzyıldan beri vardır; blaise pascal'le başlar; ama sokrates'in felsefesinde, hatta incil'de varoluşçuluğun izlerinin bulunduğu düşünülürse, pascal'i varoluşçuluğun kurucusu olarak kabul etmek de doğru olmaz. soren kierkegard ise, modern varoluşçuluğun kurucusu olarak kabul edilir. nietzsche, heidegger ve tabii sartre varoluşçudurlar. camus ve dostoyevski de, diğer çok ünlü varoluşçu yazarlardır.


sartre, varoluşçuluğun iyimser bir felsefe olduğunu söyler; çünkü tüm insanlar birbirinin aynıdır; bir kahraman ya da bir alçak olmak tamamıyla onların elindedir; insan önceden-tanımlanmamıştır; ne bir kahraman olarak doğar, ne de bir alçak. ama aynı felsefeye göre, insan varlığının durumuna da güvenmemelidir, çünkü o halde kalacağının hiçbir güvencesi yoktur. özet olarak, sartre insanın tek yazgısının, elinden geldiğince "bağımlı" olmak olduğunu söyler. bu da, kendini bütünün içinde düşünebilmekten geçer.

kaynak : www.kimkimdir.gen.tr

"cehennem başkalarıdır" sözünün sahibi. aynı zamanda simone de beauvoir ın pek de yakışıklı olmayan manitası, hayat arkadaşı.

boris vian'ın bol bol dalga geçtiği yazar.

insanın sonsuz özgür olduğunu savunur bu şahıs. ona göre bu özgürlüğü kısıtlayan tek şey pişmanlıktır ve sadece aptallar pişman olur.

varoluşculuk akımının öncüsüdür. "aziz" ünvanını verdiği anarşist yazar jean genet' yi döneminin fransasındaki etkisini kullanarak hapisten kurtarmıştır.

sevgilisi simone de beauvoir ile aynı mezarda yatan fransız yazar.

kendisi nobel ödülüne layık görüldüğü halde fransa'nın cezayir politikasını ve insanlar arasında uygulanan eşitsizlikler ile savaşları protesto etmek amacıyla bu ödülü almayı reddetmiştir. (böylece takdirimi kazanmıştır)ayrıca fransa hükumetinin kendisini sindirme poltikarlı ile yüzleşmiş ve korkusuzca zehirli sözleri zikretmeye devam etmiştir.

bulantı ismindeki pek bi bunalım kitabı yazmış şahsiyet, felsefe adamı az biraz. bazı fikilerine katılmamak elde değil.

asıl ismi "can polat satır" olan fransız vatandaşlığına geçmiş türk asıllı feylesof.

"hell is other people."

james dean bradfield'in en sevdiği yazardır kendisi. tek ilişkim de budur zaten.

bir daha bulantı gibi okuyucuyu yiyip bitiren bir kitap yazmaz belki umuduyla nobel verelim şu adama demişler, ama gel gör ki adam almamış nobeli, yazmaya devam etmiş. bulantı'da ne kadar insanın içini bulandırıyorsa, bekleyiş adlı eserinde de kitabın sonuna kadar beklenti içinde perişan ediyor okuyucuyu. hayır, durumu olabildiğince iyi hissetirme becerisi fazlasıyla var adamın, ama gel gör ki hep sıkıntılı, bunalımlı konuları, durumları ele alıyor, okuyucuyu kitabı okuduğuna bin pişman ediyor. beyninizi sike sike sevdiriyor kendini, tabiri caizse.

en güzel kitaplarından birisi ilk uyanıştır. düşüncelerinin çoğuna katılmasam da aydın gibi aydındır. hayatı boyunca onurlu ve tutarlı davranmıştır.

cezayir olayının fransa gündeminin en önemli konusu olduğu zamanlarda fransa'nın cezayir tavrını kıyasıya eleştirmiş, onun susturulması ve tutklanmasını isteyenler olmuştur. ama zamanın lideri de gaule bu isteklere şöyle cevap vermiştir:"ama nasıl olur? sartre, fransa'dır"...

kierkegard ile birlikte waking life'a temel oluşturmuş adam.

bir de (bkz: les 120 journees de sodome)

doğumunun 100. yılı şerefine istanbul şehir tiyatrolarında saygılı yosma adlı oyunun sahnelenmesine sebep olan, edebiyatla felsefeyi buluşturan, varoluşçuluk gibi bir asri zaman felsefesinin kurucularından büyük insan. oyun,roman ve felsefe yazarı, yıllardır tartışılan ve konuşulan, halen anlaşılmadığı konulardaki cevaplarını bile çok öncelerden kendi makalelerden cevap veren önemli şahsiyet.

camus'den etkilenmiş yazardır.

aydınlanma dönemi düşünürlerinden, varoluşçuluk anlayışının öncüsü..

"varoluş,insanda özden önce gelir. bu demektir ki, insan önce vardır; sonra şöyle ya da böyle olur.çünkü o özünü kendi yaratır.nasıl mı? şöyle:dünyaya atılarak, orada acı çekerek,savaşarak yavaş yavaş kendini belirler. bu belirleme yoşu hiç kapanmaz" felsefesinin kendince özeti

-oğlum gözlerini öyle yapma, öyle kalacak sonra göreceksin gününü!!!
+ bir şey olmaz anne!

edit: haksız mıyım ? hep sartreyi dinleyeceğinize biraz da annenizin sözünü dinleyin.

' insan özgürlüğe mahkumdur ' sözünün sahibi, seinne nehri kıyısındaki bir cafede masadaki kokteylin dünya üzerindeki varlığını düşleyerek, varlıklara anlam kazandırma çabasına girişen, özgürlüğün yolları üçlemesinde, mathieu delarue olarak ortaya çıkan fransız filozof.

'yaşam kökten yalnızlıktır' demiş nede güzel demiş

kendisine layık görülen nobel ödülünü ''benim gibi yaşlı bir devrimciye böyle bir ödül vermek,
kapitalizmin öç alma girişiminden başka bir şey değildir'' diyerekten reddeden anlatıcı, denemeci, romancı, eylemci ve filozof.. kendiyle çelişmeyen yazarlara en iyi örnek

nobeli reddetmiştir,mevcut durumu ile ödülün ona katacaklarını kıyaslayarak.ayrıca,
çok açık ki,isviçreli akademinin tarafsızlığına ve kararlarına inanmıyordu.evet nobel ödülü büyük bir ödüldür,ama benden büyük değil.tarzı bişi....

netekim tolstoy yerine churcill e leayık görülen bir ödüle ne derece politik değil diyebilirsiniz ki ?
+churcill gerçekten haketmiş olamaz mı peki ? (tolstoya kıyasla)
+hiç sanmam.
eksistensiyalist hümanist.

de beauvoir'la zorunluluk olarak nitelendirdigi enteresan bir iliski yasamistir.

üşenen, vakti olmayanlar için kısaca biyografimsisi:
20. yüz yılda yaşamış filozof, roman yazarı, deneme yazarı ve dramatürj; komünizme yakın bir politik tavır takınmıştır.
1964'te(59 yaşındayken) uzun süren kararsızlıklardan sonra otobiyografisini yayınlamıştır, les mots.
aynı yıl nobel edebiyat ödülünü hak etmiş ancak reddetmiştir.