hayatımın bir çok evresinde kaçıp sığınmak istediğim ülke. hava güzel, okyanus güzel, müzik güzel, hamak güzel, bitki güzel, yaşam neden güzel olmasın? bob marley boşuna yazmamıştır o parçaları. rasta yaşamı mekanı.
karayipler'deki 3. büyük adadır. resmi dili ingilizce'dir. mükemmel kumsalları vardır ve plajlarıyla karakteristiktir. ayrıca dünya'nın 7. büyük doğal limanına sahiptir. tropikal bir iklime sahiptir. bu itibarla aklınıza hayalinize sığmayacak çeşitte meyve yetişir. ikliminden dolayı türlü türlü hayvanlar da bulunur. 200 çeşitten fazla kuş türüne ev sahipliği eder. tatil için mükemmel bir yerdir.
umud'un ülkesidir. zira şöyle birşeyler yazıyordu bir dergide: insanlar halen bob marley tişörtü giyiyorlar çünkü umuda ihtiyaçları var.
ayrıyetten,reggae'dir, rasta'dır, d'yer mak'er'dır.
2008 pekin olimpiyatları'nda bayanlar 100 metrede ilk üç sırayı alarak , tek müsakaba ile aldığımız toplam madalya sayısını geçmişlerdir. rakiplerimiz arayı açıyor:
1.) michael phelps 8 altın
2.) jamaika 100 m bayan atletizim sporcuları 1 altın 1 gümüş 1 bronz
3.) türkiye (70 milyon nüfuslu ülkem) 2 gümüş 1 bronz
patois denen; eskiden kölelerin kullandığı kreole ingilizcesinden türeyen müzikal bir dil de konuşuluyor. bu dil kreole ingilizcesi, portekizce, afrika dilleri ve ispanyolca karışımından oluşuyor. dile bu yüzyıl içinde rastafari deyimleri de karışmış.
jamaika’da açık yaşayan eşcinseller, zorunlu hizmet de dahil olmak üzere, on yıl hapis cezası ile cezalandırılıyor. bunun dışında, geylere yönelik linç girişimleri de oluyor. almanya'da dışisleri bakanlığına ait kurumlar ise jamaika'ya tatile giden eşcinsel vatandaşlarını bu konuda dikkatli olmaları konusunda uyarıyor.
biz de eşcinsel vatandaşlarımızı itü sözlük aracılığıyla uyarıyoruz efendim. ne var, n'oldu?
bir kaç gündür sunum olarak yapmak için didindiği bitirdiğim, çok sevdiğim, bir gün mutlaka gitmek istediğim ülke. ve yaptığım çalışmayı ilerde yine benim gibi ihtiyacı olacak arkadaşlar için buraya da koymaya karar verdim. sonuçta burası eğlencemiz kadar bilgi kaynağımız da. çeviri yaptığım yerlerde hatalarım olabilir şimdiden affınıza sığınıyorum:
yüzölçümü: 10.991 km2.
nüfus: (1992) 2.445.000-2,651,000(2005).
yönetim: parlamenter demokrasi
başkent: kingston.
başlıca kentler ve nüfusları (1989): kingston (103.771), spanish town (92.383), montego bay (83.446), portmore (73.400), may pen (46.785).
doğal yapı: dağlık bir ada; en yüksek yeri 2.256 metre; kıyılarda, özellikle güneyde ovalar vardır.
dışarıya satılan başlıca ürünler: alümina (alüminyum oksit) ve boksit, şeker, muz, rom, yenibahar, meyve suları, kahve, kakao, puro, zencefil.
önemli kentler: kingston, spanish town, portmore,
montego bay. eğitim: ücretsiz ve zorunludur. yükseköğrenim de
ücretsizdir.
giriş
jamaika: karayib denizi'ndeki büyük adalardan biri olan jamaika, aynı zamanda ingiliz uluslar topluluğu'nun bağımsız bir üyesidir. küba'nın yaklaşık 150 km güneyinde uzanan adanın doğusunda, haiti ve dominik cumhuriyeti adlarında iki ayrı devlete bölünmüş bulunan haiti adası yer alır. jamaika, haiti adası'ndan jamaika boğazı'yla ayrılır. jamaika çok dağlık bir adadır. sıra dağlarada boyunca doğuya doğru yükselerek uzanır. doğudaki blue dağları'nın (mavi dağlar) 2.256 metrelik doruğu, adanın en yüksek noktasıdır. kuzeybatının kireçtaşından tepeleri, tropik yağmurlarla parçalanarak, büyük çukurlara ve hendeklere dönüşmüştür. bu bölgeye cockpit country denir.
birçok yerde tepelerle kıyıların arasında bereketli ovalar uzanır. bir zamanlar adada yaşayan aravak yerlileri buraya "pınarlar ülkesi" anlamına gelen xaymaca adını vermişlerdi. gerçekten de adadaki 100'den fazla akarsu dağlardaki pınarlardan beslenir. batıdaki black ırmağı ve doğudaki rio grande dışında kalan akarsular ulaşıma elverişli genişlikte değildir. bataklıklar arasından kıvrılarak akan black ırmağı'nda küçük tekneler işler. rio grande'de ise eğlence amacıyla sal gezintileri yapılır. rio cobre ve black gibi bazı ırmaklardan elektrik enerjisi elde edilir.
tarih
jamaika'yı 3 mayıs 1494'te kristof kolomb keşfetti. o zamanlar buralarda aravak yerlileri yaşıyordu. 1509'da adaya bir ispanyol vali atandı. zaman zaman ingilizler'in baskınlarına uğramasına karşın, ada 1655'e kadar ispanyol yönetiminde kaldı; bu tarihte ingilizler, ispanyollar'ı adadan çıkardı. ispanyollar' in özgür bıraktığı siyah kölelerden bazıları dağlara kaçtı ve uzun yıllar özgürlükleri için mücadele etti. adanın başka yerlerinden kurtulup gelen köleler de onlara katıldı. kaçak köleler 1783'te, denetim altında tuttukları beş kasabanın egemenlik hakkını elde ettiler.
plantasyon denen büyük şeker, kahve ve kakao çiftliklerinden elde edilen kazançlar, adanın gelişmesini sağladı. adada yetiştirilen muz, kısa zamanda kârlı bir ürün oldu.
1866'da ingiliz sömürgesi durumuna gelen jamaika, 1884'ten sonra giderek artan bir özerklik elde etti. 1944'ten beri adada halkın seçtiği iki meclisli bir parlamento bulunmaktadır. 1950'lerde anayasa, parlamentoya jamaika'nın kendi işleri üzerinde daha çok denetim yetkisi verecek biçimde değiştirildi. jamaika ingiltere'nin 1958'de kurduğu kısa ömürlü batı hint adaları federasyonu'nun önde gelen ülkelerinden biriydi. federasyon 31 mayıs 1962'de dağıldı ve 6 ağustos'ta jamaika bağımsız bir ülke oldu. 1970'lerde toprak reformu yapıldı.
jamaika'nın devlet başkanı genel valinin temsil ettiği ingiliz hükümdarıdır. başbakan beş yılda bir yapılan genel seçimle işbaşına gelir.
jamaika iklimi
jamaika'nın iklimi ılımandır. kıyıların nem yoğunluğu yüksek sıcak havası, dağlara çıkıldıkça yerini güzel bir serinliğe bırakır. çoğunlukla mayıs ve ekim ayları arasında kuzey ve doğu kesimlerde şiddetli sağanaklar görülür. karayib denizi'ndeki öbür adalarda olduğu gibi jamaika'da da yaz sonlarında zaman zaman şiddetli fırtınalar büyük zarara yol açar.
jamaika'da bitki örtüsü çeşitlidir. 15. yüzyılda sık ormanların bulunduğu adada, tarım alanı açmak ve ev yapmak için ağaçların önemli bir bölümü kesilmiştir. cockpit country peygamberağacı, maun, abanoz ve sedir gibi değerli kerestelik ağaçlarla kaplıdır. adadaki en büyük boylu ağaç kapok ağacıdır. kalın gövdesinden kano da yapılan kapok ağacının tohum kılıfı içinde kapok ya da cava pamuğu adı verilen yumuşak ve kabarık lifler bulunur (bak. kapok). dağlardaki ormanlarda sürünücü bitkiler ve orkide gibi çiçekli bitkiler kendiliğinden yetişir. adada çingülü ve gelinduvağı gibi parlak çiçekli çalılar da büyük ölçüde yetiştirilmektedir. kıyı kesimindeki ovalarda hindistancevizi ve kaktüs (bak. kaktüs) görülür. kendiliğinden yetişen meyveli bitkiler arasında manyok, ararot, guava ve ekmekağacı sayılabilir. jamaika'da timsah ve tatlı su kaplumbağaları dışında dikkate değer yabanıl hayvan türü çok azdır. papağan, kolibri ve ötücü kuşlardan parlak tüylü tangara çok görülen kuşlardandır.
jamaika yıl boyunca sürekli yüksek sıcaklık ve nem ve mevsimsel varyasyonu ile tropikal iklimi vardır. kingston, the city of adanın kuru parçası üzerindedir, bu nedenle yağış aralıklı bir yayılım sergiler. ne zaman yağmur yağsa kısa sürer ağır ve güneşli hava ortaya çıkar. bu yağmurlu hava mayıs ve haziran ve daha sonra ekim ve kasım,hatta bazen aralığa kadar uzanır. tropikal fırtınalar ve kasırgalar temmuz ve kasım ayları arasında oluşabilir.
dil – din – nüfus – etnik yapı
jamaika ve resmi dili ingilizce'dir. gayriresmi, jamaikalı lehçesi daha yaygın olarak nüfusun çoğunluğu tarafından konuşulmaktadır. her ne kadar ingiliz ingilizce ya da "the queen's english" bir lehçe üzerindeki en belirgin etkisi olasa da, bu kelime ve sözdizimi çeşitli afrika dillerini de içerir (yani akan, ıgbo, wolof ve twi); diğer avrupa diller (ispanyolca, portekizce ve fransızca); öncesi -columbian karayipler diller (arawakan); tarihi karışım vardır. dil uzmanları ingilizcenin bir lehçesi olarak kabul eder ve sayısı ayrı bir dil olarak, jamaikalı lehçe olarak sınıflandırılır.
jamaika halkının büyük kısmı hıristiyandır. halkın % 76sı protestan, % 8i katolik, geri kalan kısmı ise diğer dinlere mensuptur.
jamaika’nın nüfûsu 2.445.000dir. halkın % 77’si siyah, % 19’u melez, geriye kalan % 4ü ise avrupalı, hindli ve çinlidir. halkın büyük kısmı köylerde yaşamakta ise de, nüfusun beşte biri başşehirde bulunmaktadır.
eğitim
köleler ve işçiler için jamaikalı eğitim sisteminin kurulmasına eşit haklar verilmesini ilan etti. azat edilmiş toplm için orada önce yerlileri yetiştirmek için birkaç okul vardı. birçoklar, ingiltere’ye daha kaliteli eğitim görmeleri için, çocuklarını gönderdi.
azat sonra batı hint komisyonu ilköğretim okulları, şimdi bütün yaş okullar olarak bilinen kurmak için bir miktar para verdi. bu okulların çoğu kilise tarafından kurulmuştur. bu modern jamaikalı okul sisteminin en başlangıçı oldu:
halen okullar aşağıdaki kategoriler bulunmaktadır:
erken çocukluk : temel, bebek ve özel okul öncesi işletilmektedir. yaş aralığı 1 - 5 yıl.
ilköğretim: herkese ve özel mülkiyetinde (özel hazırlık okulları) çağrıldığını. yaş 5 - 10 yıl.
ortaöğretim: herkese ve özel mülkiyetinde. yaşları 10 - 18 yıl. jamaika en yüksek okulları da tek olabilir cinsiyet ve ortak eğitim kurumları, okullar ve birçok geleneksel ingilizce dil okulu modeli british west ındies kullanılan izleyin.
üçüncü derecede: toplum yüksekokullar, the mico öğretmen koleji ile öğretmenevi yüksekokullar (artık mico university college) ve 1836 yılında kurulan eski olmak, mesleki eğitim merkezleri, kolejler ve üniversiteler - herkese ve özel mülkiyetinde. işte beş yerel üniversiteler yani: the university of the west ındies (mona kampüs) of the university of technology, jamaika eski koleji sanat bilim ve teknoloji (cast) of the northern karayipler üniversitesi; university college ve karayipler ve uluslararası university of the caribbean. ayrıca, var olan birçok topluluk ve öğretmen eğitim kolejler.
eğitim erken çocukluk gelen ikinci seviyelere ücretsizdir. ayrıca olan mesleki alanda, insan kaynakları ve istihdam eğitimi-ulusal eğitim ajansı (kalp güven-nta) programı ve çeşitli üniversiteler için geniş bir burs şebeke yoluyla eğitim göze alamayacağı için fırsatlar bulunmaktadır.
ekonomi
jamaika bağımsızlığını kazandıktan sonra ekonomisini geliştirmek için çeşitli yasalar çıkarmış, yerli ve yabancı yatırım sahiblerine büyük kolaylıklar sağlamıştır. ekonomisi tarıma ve turizme dayalıdır.
tarım: halkın büyük kısmı tarım sektöründe çalışmaktadır. ekilen topraklar, ülke topraklarının % 37sini meydana getirir. ülkede çok çeşitli tarım ürünleri yetiştirilmektedir. önemli tarım ürünleri şeker kamışı, muz, kakao, kahve, turunçgiller ve baharattır. ayrıca pirinç, mısır, patates ve pamuk da ekilir. patates ve fasulye halkın başlıca besin kaynağıdır.
sanâyi: jamaika bağımsızlığını kazandıktan sonra sanâyi de gelişme göstermiştir. ülkede şeker, süt tozu, ayakkabı, teyp, elektronik araçlar, televizyon, lastik ve dokuma fabrikaları vardır.
ayrıca çıkan boksitin bir bölümünü işleyerek alüminyum hâline dönüştüren fabrikalar vardır.
ticâret: ihraç ettiği ürünlerden boksit, alüminyum, tropikal zirâat ürünleri başta gelir. ithal ettiği ürünler arasında ise işlenmiş maddeler, makinalar, besin maddeleri ve taşıtlar önemli yer tutar. ticâret yaptığı ülkeler arasında amerika, ingiltere ve kanada ön sırayı alır. ülkenin önemli bir gelir kaynağı da turizmdir. jamaikanın tabiî güzellikleri çok miktarda turist çekmektedir.
ulaşım: jamaikanın karayolları uzunluğu 12.360 km, demir yollarının uzunluğu ise 330 kmdir. târifeli hava seferi yapılan altı havaalanı vardır.
spor ve müzik usain bolt, jamaika’nın en ünlü athletidir. jamaika’da genel olarak, spora büyük bir ilgi var. kriket, futbol , atletizm ve at yarışı birkaç popüler spor olarak öne çıkar. jamaika milli kriket takımı bölgesel rekabette batı hint adaları için oyuncular sağlar. milli futbol takımı 1998 fıfa dünya kupasında çok nitelikliydi. jamaika atletizm de olimpiyat, dünya şampiyonası ve önde gelen sporcular madalya alma ile yıl boyunca diğer büyük atletizm etkinlikleri temsil edilmiştir. usain bolt, 9.69 saniye ile erkeklerde 100 metrede de dünya rekoru sahibi ve 200 metre erkekler için 19.30 saniyeyle jamaikalı koşucular zengin bir mirası arasında dünya sahnesinde rekabet etmektir. jamaika ve müzik dendiği zaman insanları aklına gelen ilk iki şey vardır: reggae ve bob marley. bob marley yaptığı bu müzikle dünyanın hemen hemen her yerinde bilinen ve dinlenen bir sanatçıdır. asıl adı robert nesta marley olan unutulmaz sanatçı, 6 şubat 1945 tarihinde jamaika'da dünyaya gelmiştir. bob marley, 130'un üzerinde plağı, her biri dillere destan olmuş yüzlerce şarkısı bulunan bir reggae efsanesidir.
reggae (okunuşu; rege), jamaika'ya özgü bir müzik türü. jamaika usulü rock diye geçer. kökleri calypso, ska/rocksteady, rock'n roll ve hatta rythm and blues a dayanır. reggae, genel olarak ska, dub ve ragga gibi jamaika'ya özgü tüm müzik türlerini tanımlamak için kullanılır. 1960'larda jamaika'da ska ve rocksteady müziklerinden esinlenilerek doğmuştur. temposu ska ve rocksteady'ye göre daha yavaştır. özellikle roots reggae türü rastafarianizm ile içiçedir. inanç, aşk, barış, yoksulluk, eşitsizlikler gibi temalar barındırır. 1970'lerden itibaren dünyada popülarite kazanmıştır. efsanevi sanatçı bob marley reggaenin dünya çapında tanınmasını sağlamıştır.
birleşmiş milletler "barış madalyası", 1978'de afrika insanına yapılan insancıl yardımlara şarkılarıyla destek olduğu için, bob marley'e verilmiştir. ve bu ödülü aldığı sene insancıl yardım amacıyla jamaika'da konsere çıkmıştır. müzisyenliğiyle uluslararası alanda kabul gören marley, insani yönüyle de büyük takdir kazanmıştır.
edit: copy-paste değildir. önce word yazılıp sonra buraya paste edilmiştir.
